ەلباسىمەن تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ەلەڭ-الاڭ جىلدارىندا, سوناۋ ءبىر قيىن كەزەڭدەردە بىرگە جۇمىس ىستەدىك, قاسىندا بولدىق. ول كىسىنىڭ تالاي ۇيقىسىز تۇندەرىنىڭ, مازاسىز كۇندەرىنىڭ كۋاسى بولدىق.
ەلباسى قازىردە ەلدەگى جاعدايعا الاڭ بولىپ ءجۇر. تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «بىرلەسە بىلگەن ەل ءبارىن جەڭەدى» اتتى ماقالاسى سونىڭ ايقىن ايعاعى. وقىپ شىقتىم. جەر دۇنيەنىڭ ءبارىن ءبۇلدىرىپ, شوشىتىپ وتىرعان كوروناۆيرۋستىڭ پاندەمياسىنا ارنالعان ەكەن. ودان شىعۋدىڭ جولى, وسىعان دەيىن اتقارىلعان ارەكەتتەر, قابىلدانعان شەشىمدەر – ءبارى قامتىلىپتى. ماقالا قاتتى ۇنادى, كوڭىلىمە قوندى. ەلباسىنىڭ ەل تاعدىرىن تولعاعان ماقالالارى تەك بۇل عانا ەمەس قوي. بۇعان دەيىن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالالارىندا ايتىلعان اتالى سوزدەرىن ەل بولىپ تالدادى. بۇل ماقالادا دا كوپ ادامنىڭ كوكەيىندە, ويىندا جۇرگەن ماسەلەلەر ءسوز بولىپتى.
كەزىندە «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە ەلباسىمىز تۋرالى «كەمەڭگەر» دەگەن ماقالام جاريالانعان بولاتىن. ءوز باسىم نۇرەكەڭدى ءبىر كىسىدەي بىلەمىن. قازاقتىڭ ارعى-بەرگى تاريحىندا نەبىر كوسەمدەر, شەشەندەر, جىراۋلار, اقىندار, حاندار, بيلەر وتكەن. سولاردىڭ ءبارىنىڭ ارمانى, كوكسەگەنى – تاۋەلسىزدىك ەدى. بىراق ولار جەتە المادى. ال ءبىزدىڭ اتا تاريحىمىزدا نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي ادام بولعان جوق. نەگە؟ مەنىڭ ۇعىمىمدا ول قازاقتى سان مىڭداعان جىلدان بەرگى كوكسەگەن ارمانىنا جەتكىزگەن ادام. تاۋەلسىزدىك ورناتتى. تاۋەلسىز قازاقستاندى الەمگە تانىتىپ, مويىنداتتى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن, ىشكى-سىرتقى ساياساتىن قالىپتاستىرعان جانە ونى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرگەن ادام. قۇدايعا شۇكىر, تاۋەلسىزدىك العالى بەرى قازاقستان دۇنيە جۇزىندەگى الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇل نەنىڭ ارقاسى؟ جۇيەلى رەفورمالار جۇرگىزىلدى. ەلىمىزگە جاڭا تەحنولوگيا كەلدى, كادرلار دايارلاندى. ءوندىرىس وركەندەدى. تەمىرجول, كولىك جولدارى سالىندى. نەشە ءتۇرلى دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم مەكەمەلەرى, عىلىمي ورتالىقتار سالىندى. حالىقارالىق جاعدايدا دا بەدەلىمىز جوعارى. ەلباسىمىز شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن قۇرۋعا قاتىستى. سونداي-اق ەلباسىنىڭ ۇسىنىسىمەن ازياداعى ءوزارا ىقپالداستىق جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس, ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعى قۇرىلدى. ەل استاناسىندا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ءسامميتى, دۇنيەجۇزىلىك ەكسپو كورمەسى ءوتتى. استانا ەكونوميكالىق فورۋمىن وتكىزۋ دە داستۇرگە اينالدى.
قايبىر جىلى نۇرەكەڭ «وسى ۇلتتىق قور قۇرساق قايتەدى؟ الدا ءالى قيىن كەزەڭدەر بولادى عوي» دەپ اقىلداسقاندا كەيبىرەۋلەر قارسى بولعان. «ودان دا تاپقان تابىستى حالىققا ءبولىپ بەرەيىك» دەگەن ولار. ارينە بۇل تاجىريبە اراب ەلدەرىندە بار. بىراق ەلباسى ايتقانىنا كوندىرىپ, قوردى قۇردى. ەندى مىنا داعدارىستا ءبىزدىڭ ابىرويىمىزدى كوتەرىپ, ەتەگىمىزدى جاۋىپ وتىرعان وسى ۇلتتىق قور بولدى. قوردان قانشاما قاراجات ءبولىنىپ جاتىر. وسىنىڭ ءبارى – ەلباسىنىڭ تياناقتى ساياساتىنىڭ ناتيجەسى. ول كىسىنىڭ بىرىگۋ, بىرلەسۋ, ءوزارا ىقپالداستىق قارىم-قاتىناس ساياساتىنىڭ ناتيجەسى دەپ ويلايمىن. ءوسىپ-وركەندەۋىمىزدىڭ نەگىزگى شارتتارى دا وسى. بۇل ايتۋعا عانا جەڭىل. ايتپەسە وڭاي شارۋا ەمەس.
ماقالادا وسىناۋ پاندەميا كەزىندە تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولدارى دا كورسەتىلىپتى. ىندەتتىڭ كەسىرىنەن دۇنيەجۇزىندەگى الىپ كاسىپورىنداردىڭ كوبىسى جۇمىستارىن توقتاتتى. كولىك قوزعالىسى شەكتەلدى. وسى ەلوردادا وتىرىپ, تەرەزەدەن قاراپ العاشقى كەزدە كادىمگىدەي ۇرەيىمىز ۇشىپ ءجۇردى. ەل كوشىپ كەتكەن سياقتى, جۇرتتا قالعانداي كۇي كەشتىك. قازىر بۇعان دا ۇيرەنە باستادىق قوي. مۇنايدىڭ باعاسى قۇلدىراپ كەتتى. شەكارالار جابىلدى. الىس-بەرىس توقتادى. جۇمىسسىزدىق كوبەيدى. الەم ەلدەرى داعدارىسقا ءتۇستى. ايتەۋىر پاندەميانىڭ ءبىر پايداسى, كەشە عانا ءبىر-بىرىنە سانكتسيا جاريالاپ, سوعىس جاعدايىندا تۇرعان ەلدەر قازىر تابىسىپ, ءبىر-بىرىنە جاردەم بەرىپ جاتىر. ياعني ءبىر-بىرىمەن قىرعي-قاباق بولىپ جۇرگەن ەلدەر وسىنداي قيىن ساتتە ىنتىماققا, تاۋبەگە كەلە باستادى.
ماقالانىڭ اسىرەسە جاستارعا ايتىلعان تۇستارى قاتتى ۇنادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا دۇنيەگە كەلگەن جاستار قازىر بيلىككە ارالاسا باستادى. ەندى مەملەكەتىمىزدىڭ تاعدىرى سولاردىڭ قولىندا. ەلباسى سوناۋ قيىن جىلداردا ولاردى شەتەلگە وقۋعا جىبەردى. مەن ونىڭ ءبارىن جاقسى بىلەمىن. مەملەكەتتىڭ قالتاسى تەسىك, جالاڭ اياق, جالاڭ باس وتىرعان كەزدە قاراجات تاۋىپ, كەلەشەك ءۇشىن وسى جاستاردى دۇنيە ءجۇزىنىڭ اتاقتى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقىتتى. ولار سول ەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن الىپ كەلدى. ەندى بيلىككە ارالاسىپ جاتقان سول جاستارىمىز ءوز مەملەكەتتىك ءتىلىن جاقسى بىلسە ەكەن. سول تىلدە ويلاسا, سول تىلدە سويلەسە, حالقىنىڭ ادەپ-عۇرپىن, سالت-ءداستۇرىن, مادەنيەتىن, تۋعان ەلىنىڭ تاريحىن جەتىك بىلسە ەكەن. ونى بىلمەگەن جاستاردان كوشەلى باسشى شىعا قويادى دەپ ويلامايمىن. ەلباسى ولاردى تەك وقىتىپ قويا سالعان جوق, قىزمەتكە تارتتى. سوڭعى جىلدارى «100 جاڭا ەسىم» دەگەن ايدارمەن ىسكەر جاستاردى ىزدەپ تاۋىپ, حالىققا تانىتا باستادى.
ال ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى بەرەكەلى ءىستى جالعاستىرىپ, شەتەلدە وقىپ كەلگەن جاستاردى كادر رەزەرۆىنە الدى. ماقالادا ەلباسى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ دامۋ جولىندا جاقسىنى دا, جاماندى دا بىرگە كورىپ, سەنىمدى اقتاپ كەلە جاتقان اعا بۋىن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنە دە تىلەك ارناپتى. ارينە اعا بۋىننىڭ ءبارى بىردەي دەپ ايتا المايمىن, ادام بولعان سوڭ ىشىندە ءتۇرلىسى بولادى. ايتسە دە قيىندىقتا ەلباسىمەن بىرگە بولىپ, رەنجىسە بىرگە رەنجىپ, قۋانسا بىرگە قۋانىپ, ەلباسىن قولداپ كەلە جاتقان جاسى ۇلكەندەر كوپ.
نەسىن جاسىرايىق, ۇدەدەن شىقپاعاندار دا بولدى ەمەس پە؟ ج ۇلىعىنان ماي, توبىعىنان قان كەشكىسى كەلگەندەر دە, قۇمىرسقادان قۇدايعا دەيىن جاۋلاپ العىسى كەلگەندەر دە, ءسويتىپ شەتتە ءجۇرىپ ەلگە لاڭ سالعىسى كەلگەندەر دە بولدى. ولار اسپانداعىنى ارباپ, جەردەگىنى جالماعىسى كەلەدى. قۇدايعا بويىم, كۇنگە قولىم جەتسە دەيدى. ەلدىڭ ءىشىن سيىردىڭ بۇيرەگىندەي بولشەكتەپ, الا تايداي بۇلدىرگىسى كەلەدى. الا قارعادان ازانشى, قارا قارعادان قازانشى سايلاعىسى كەلەدى. «جامان تايىڭ ات بولعانشا ءوزىڭ يت بولاسىڭ» دەگەندى قازاق وسىلارعا قاراتىپ ايتقان. «جاقسى بي جاتتىڭ شەتىن ەل ەتىپ جۇرەدى, جامان بي ەلدىڭ شەتىن جاۋ ەتىپ جۇرەدى» دەپ تە ايتقان اتام قازاق. ەلباسىنىڭ سەنىمىن اقتاعان, قاشاندا ول كىسىمەن بىرگە بولعان ادامدار از ەمەس. ەندەشە ءبىز, الدىڭعى بۋىن اعالار ەلباسى ن.نازارباەۆپەن, وتانىمىزدىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆپەن سىندا دا, شىڭدا دا, قۋانىشتا دا, قيىندىقتا دا بىرگەمىز. ءبىزدىڭ دە بار ماقساتىمىز وسى. ارقايسىمىز قوعامدا ءوز ورنىمىزدى تاۋىپ, اقىلدى ادامنىڭ ءسوزىن ايتىپ, تارازىدان اۋمايتىن ۇرپاق تاربيەلەسەك دەيمىز. ەلباسىنىڭ دا تىلەپ وتىرعانى وسى دەپ ويلايمىن. ءبىز قازىر سونداي زاماندى باستان كەشىرىپ وتىرمىز. جاڭا زامان, جاڭا قوعام, جاڭا ادام قالىپتاسىپ جاتىر. ۇلكەن دە, كىشى دە, جاس تا, كارى دە, وسى زامانعا ساي بولۋى قاجەت.
«حالقىنا باس بولعاننان نوكەر سايلا» دەپ ايتقان قازاق. تاريحتان جاقسى بىلەمىز عوي, بيلىكتىڭ اۋىسۋى دەگەن كوپتەگەن مەملەكەتتە قانعا اپارىپ سوعادى. تاقتىڭ سونداي ءبىر ەرەكشەلىگى بار. قۇدايعا شۇكىر, بۇرىن-سوڭدى تاريحىمىزدا بولماعان, وزگە ەلدىڭ تاريحىندا دا بولا بەرمەيتىن قۇبىلىستى كوزىمىز كورىپ, باسىمىزدان وتكەردىك. ەلباسىنىڭ شەشىمى وتە ورىندى بولدى. ەلىمىزدىڭ ايتۋلى ازاماتى, تالاي سىننان وتكەن, مەملەكەتىمىزدىڭ كورنەكتى قايراتكەرى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت بولعانىنا دا مىنە, ءبىر جىلدان استى. شۇكىر, جاقسى كەلە جاتىر. تىرناقالدى تىرلىگىن «ۇكىمەت حالىقتى تىڭدايتىن بولۋى كەرەك» دەگەننەن باستادى. كەشەگى مالىمدەمەسىندە دە حالىقپەن بىرگەمىز دەپ جاتىر. اپات بولعان, قيىندىق تۇسكەن جەرلەرگە تىكە ءوزى بارىپ, ءبارىن ءوز كوزىمەن كورىپ ءجۇر. بۇل ۇلكەن ازاماتتىق دەپ ويلايمىن.
قازاقتا بۇرىننان كۇڭكىل بار. ەل ىشىندە جۇرگەن سوڭ ەستىپ جاتامىز. قازىر ۇلكەن جيىندارعا ەلباسى مەن پرەزيدەنت ەكەۋى قاتار كىرەدى. قاتار وتىرادى. بۇل, باسقا ەلدى بىلمەيمىن, قازاق ءۇشىن وتە جاراسىمدى. وسىنى كورە المايتىندار دا بار. ۇيدە وتىرىپ الىپ كەيبىر قازاقتار اجەپتاۋىر ءسوز قىلادى. مەنىڭ ويىم, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ۇستانىپ كەلە جاتقان نەگىزگى ساياساتىنىڭ ءوزى ىنتىماق-بىرلىك قوي. سىيلاسقانعا نە جەتسىن؟! اباي جارىقتىق قازاقتىڭ جەر-جەبىرىنە جەتكەن. سويتە وتىرىپ قازاقتى سۇمدىق جاقسى كورەدى. كەرەمەت. مۇنداي مىنەز قازاقتا عانا بار.
قازىر كارانتيننىڭ كەزىندە ەل تۇرعىندارىنىڭ بارلىعى دەرلىك ۇيلەرىندە ەكرانعا تەسىلىپ قاراپ وتىر عوي. ارينە ءان-جىر ايتىپ, ەلدىڭ كوڭىلىن كوتەرگەن دۇرىس. دەگەنمەن دە ءانشى, اكتەرلەردىڭ ءبىر-ءبىرىن ناسيحاتتاعانىنا قارسىمىن. قازىر عىلىم ناسيحاتتالماي جاتىر. كەشە ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىزدىڭ تاريحىن جاساعان عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ, قانابەك بايسەيىتوۆ, كۇلاش بايسەيىتوۆا, انۋاربەك ۇمبەتباەۆ, شاكەن ايمانوۆ سىندى نەبىر اسىلدارىمىز ومىردەن ءوتتى عوي. ەكراننان تەك ارتىستەردى عانا كورسەتە بەرمەي, اراسىندا وسى اسىلدارىمىز جونىندە ساليقالى اڭگىمەلەر ايتىلسا, سولاردىڭ ءومىرى ناسيحاتتالسا, كورەرمەننىڭ ايىزى قانار ەدى. قازاق كەڭ قولتىق, كەڭ ەتەك ەل عوي. تىرشىلىكتە سىيلاسىپ جۇرەيىك. سوعان ەشتەڭە جەتپەيدى.
مىرزاتاي جولداسبەكوۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى