ءار ادامدى ءوز ءداۋىرىنىڭ بەل بالاسى, باعان كوتەرۋشىسى, بايراق ۇستاۋشىسى دەيمىز, الايدا ول سول زاماننىڭ شەڭبەرىندە عانا قالۋ دەگەندى بىلدىرمەسە كەرەك.
ادام بەلگىلى ءبىر عاسىردىڭ تۇرعىنى بولعانىمەن, ادامزات تاريحىنىڭ مىڭداعان جىلدىق داۋىرىندە عۇمىر كەشۋى ءتيىس قوي. ولاي ەتپەسە, قىسقا عانا عاسىردىڭ قۇربانى بولماي ما؟! وتكەن تاريحقا قالاي ورالۋعا بولادى, بولاشاققا قالايشا بارۋعا بولادى؟ قالاي ءبىر باسىڭنان العاشقى ادامنان بەرگى تاريحتى وتكەرۋگە, سوڭعى ادامعا دەيىنگى بولاشاقتى كەشۋگە بولادى؟
ەينشتەين عارىشتا ۋاقىت باسقاشا جۇرەتىندىكتەن بولاشاققا «ەسەنسىڭدەر مە؟» دەپ كىرىپ بارۋ ابدەن مۇمكىن ەكەنىن, ال وتكەنگە ورالۋعا بولمايتىنىن ايتادى. عىلىمي فانتاستيكا ساناتىنداعى مۇنداي ويدى جيا تۇرىپ, اقىلدى ادامداردىڭ ءار داۋىرگە كىرەر ەسىك قالدىرىپ كەتەتىنىن ويلايىقشى. ءار ءداۋىردىڭ ەسىگى – كىتاپ, سول داۋىردە جازىلعان كىتاپتار. ياعني ۋاقىت ماشيناسى دەگەنىمىزدىڭ ءوزى دە – سول.
كىتاپتاردى داۋىرلەردى ساپىرىلىستىرا وقۋ كەرەك, ول ۋاقىتتار مەن حالىقتار ارالىعىندا كوشىپ ءجۇرۋ سەزىمىن سىيلايدى.
چەستەرتون ايتادى, ۇلى جازۋشىلاردى, جاقسى كىتاپتاردى وقۋدىڭ باستى پايداسى ادەبيەتكە قاتىستىلىعى, عاجاپ ءستيلى, ءتىپتى ەستەتيكالىق سەزىمدەردى تاربيەلەۋىندە دە ەمەس, ونىڭ نىعمەتى – سەنىڭ «ناعىز زاماناۋي ادامعا» اينالۋىڭا جول بەرمەۋىندە. «زاماناۋي» بولا وتىرىپ, ءبىز ءوزىمىزدى سوقىر نانىمدارعا شەندەپ, بايلاپ-ماتاپ تاستايمىز: سوڭعى تيىنىمىزعا ءساندى قالپاق ساتىپ الامىز دا, ەسكىلىكتىڭ شىرماۋىنا تۇسەمىز. عاسىرلار جولى «ناعىز زاماناۋي ادامداردىڭ» مۇردەسىنەن اياق الىپ جۇرگىسىز, جول بويى سولاردىڭ سۇيەگى شاشىلىپ جاتىر. ال ادەبيەت – ماڭگىلىك, كلاسسيكالىق ادەبيەت – ءار ءسات ءبىزدىڭ جادىمىزعا سانگە اينالماعان, سولكەباي تاقپاعان شىندىقتاردى, وپا-دالاپ جاقپاعان اقيقاتتاردى سالىپ وتىرادى. سول اقيقاتتار ءبىزدى اركەز اربايتىن, بۋىنىمىزعا تۇسەتىن جاڭا كوزقاراستارىمىزدى ولشەپ, تەڭشەپ وتىرادى. چەستەرتون قاتتى ايتقان بولار, جۇمسارتار دا ءجونى جوق. جۋاس ويلار كونبىس, قۇبىلمالى, وزگەرمەلى كەلەدى.
جيىرما ءبىرىنشى عاسىر ادامدارىن سان الۋان سانات بويىنشا بىرنەشە توپقا بولۋگە بولاتىن شىعار, ماسەلەن, ەكەۋىن ايتىپ كورەيىك: ادام-كىتاپ جانە ادام-گادجەت.
ادام-كىتاپ – عالىمدار, شىعارماشىلىق تۇلعالارى, ءتىرى ەنتسيكلوپەديالار, يا بولماسا ءبىر باسىنا كىشىگىرىم كلاسسيكالىق كىتاپحانانى كوشىرىپ جانە ءسىڭىرىپ العاندار. ولار بۇل عاسىردىڭ عانا ەمەس, كەز كەلگەن زاماننىڭ ءوز ادامى بولا الادى. ولار, مىسال ءۇشىن گىلگامەشپەن بىرگە ازاپتى شاقتا ۋتناپيشتي مەكەن ەتكەن ارالعا اتتانۋى مۇمكىن, دجارۋ اعاشىنىڭ تۇبىندە جالعىز قالعان گاۋتامانىڭ جانىندا وتىرۋى مۇمكىن, ءال-فارابي جانە ابايمەن حاۋاس جانە ءجاۋانمارت جايىن تالقىلايدى, پلاتوننىڭ قاسىندا ءجۇرىپ جوعالعان قۇرلىقتىڭ قۇپياسىن ىزدەيدى نەمەسە بوەتسيمەن بىرگە اباقتىنىڭ قاراڭعى بولمەسىندە دە فيلوسوفيامەن جۇبانادى, كانتتىڭ «كىرشىكسىز ساناسىمەن» كىنارات ىزدەيدى نەمەسە ساقىرلاپ قايناپ جاتقان سۋداعى نيۋتوننىڭ ساعاتىنا قاراپ تۇرادى. بارلىق زامانعا باۋىر بولادى. قالاعان ۋاقىتىندا قايسىبىر عاسىرعا بارىپ, قالاعان بەينەسىندە ءومىر سۇرە الادى. ارينە بۇل تاڭعاجايىپ ساياحات قوي. بىراق مۇنداي تيپتەگى ادامداردىڭ ءوز تراگەدياسى بار: كوبىسى ءوز ۋاقىتىنا, ءوز زامانىنا سىيا الماي, الاسۇرىپ, ءوزىن تۇتقىنداي سەزىنىپ, قورلانىپ كۇن كەشەدى. ءوز زامانىنىڭ شارتتارى مەن زاڭدىلىقتارىنا جاتتاي بولادى. بەيىمدەلە المايدى.
ادام-گادجەت – ءوز زامانىنىڭ ادامى, ءوز كەزەڭىنىڭ مورالدىق ۇستانىمدارى, ەستەتيكالىق قۇندىلىقتارى, مىندەتتەرى مەن جاۋاپكەرشىلىكتەرى, تەندەنتسيالارى مەن تەحنولوگيالىق جاڭالىقتارى – بارىنە بەيىل. قوعامداعى فۋنكتسياسىن مۇلتىكسىز اتقارادى. ولار ءوز زامانىنىڭ عانا ادامى بولا الادى. سوندىقتان ولاردىڭ كوبىنە تاريح پەن فيلوسوفيا, عىلىم مەن ادەبيەت – جات. قىزىقسىز ءارى ماعىناسىز كورىنەدى. بۇل ءۇشىن جازعىرۋعا بولا ما؟ ارينە بولمايدى. ول ءوزىنىڭ تاڭداۋى, تاڭداۋ ەركى قۇدايدان بەرىلەدى. ادام-گادجەت وسى عاسىردان باسقا عاسىردا ءومىر سۇرە الماۋى ابدەن مۇمكىن. ياعني ينتەرنەتسىز, ىزدەۋ جۇيەلەرىنسىز, گادجەتتەرسىز ءومىر ءسۇرۋ قيىن.
قانداي قىزىق, وسىدان جيىرما جىل بۇرىن عانا مۇنىڭ بىردە ءبىرى جوق ەدى. ەندى قاراڭىز, ءبىز وسىعان ابدەن شىرمالا بايلاندىق.
وسى ەكى تيپ گىلگامەش پەن ەنكيدۋ سەكىلدى, ءبىر بىرىنە قاراما-قايشى, بىراق, ءبىر ءبۇتىننىڭ ەكى جارتىسى. جاڭا زامان ادامى – وسى ەكى ءتيپتىڭ قوسىندىسى بولۋعا ۇمتىلۋى كەرەك بولار. سەبەبى جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ءبىر زاماننىڭ شەڭبەرىندە قالۋ – قاسىرەت. بۇل ارقاشان ۇلىلىققا, سۇلۋلىققا, قۇپياعا, تىلسىمعا, جاڭالىققا, عاجاپقا عاشىق ادام بولمىسىن مانسۇقتاۋ.