زاڭعار زاڭگەر. قارىمدى قايراتكەر. ۇلاعاتتى ۇستاز

ول جەر جانناتى جەتىسۋدىڭ ەركىندىك اۋلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ء«بىزدىڭ ەلدە ەركىندىكتىڭ سۋىن ىشكەن ادام جەردە قالمايدى» دەگەن ءتامسىل بار» دەپ تۋعان جەرىن جانىنداي جاقسى كورىپ, اۋزىنان تاستاماي ايتىپ وتىرۋشى ەدى. وسىنى ايتقاندا ءجۇزى ەرەكشە نۇرلانىپ, بالاداي بال-بۇل جانىپ, ماساتتانىپ كەتەتىن.

اكەسى سۇلتان مايداندا قازا تابادى. ءسويتىپ شەشەسى 23 جاسىندا جەسىر, بۇل 2 جاسىندا جەتىم قالادى. كەيىن ەرجەتىپ, ازامات بولعاندا اكەسىنىڭ قازا بولعان جەرىن تاۋىپ, توپىراعىن ەلىنە اكەلىپ, ەڭسەلى ەسكەرتكىش قويعانىنىڭ ءوزى ۇلاعاتى مول, ۇلگىسى زور تىرلىك ەمەس پە؟!

ال ءوزىن قولىنان جەتەلەپ ءجۇرىپ وسىرگەن ارداقتى اناسىن الاقانىنا سالىپ ايالادى. ءسويتىپ پەرزەنتتىك پارىزىن دا ادال وتەدى.

ول وسى اۋىلداعى قازاق ورتا مەكتەبىن بىتىرگەن سوڭ, سول كەزدەگى ءۇردىس بويىنشا كومسومولدىق شاقىرۋمەن تالاپتىڭ تۇلپارىنا ءمىنىپ, ءبىر قيىرداعى ارقا توسىن­دە­گى تەمىرتاۋ قالاسىنا كەلەدى. ودان ۋكراينانىڭ دنەپرو­دزەر­جينسك قالاسىنداعى №8 تەحني­كا­لىق ۋچيليششەگە ءبىر توپ جاسپەن ارنايى جىبەرىلىپ, مەتاللۋرگ ماماندىعىن الدى. بولاشاق تانىمال قۇقىقتانۋشى تەمىرتاۋ قالاسىنداعى قاراعاندى مەتال­لۋرگيا كومبيناتىنىڭ قۇرى­لىس جۇمىستارىندا ەڭبەك ەتىپ, مادەني-اعارتۋ مەكەمە­لە­رىن­دە, اقپارات سالاسىندا ءار­تۇر­لى قىزمەتتەردە بولىپ, ءومىر مەك­تە­بى­نەن ءوتتى. ءسويتىپ ءجۇرىپ وقۋدان دا قول ۇزبەي الما­تى­داعى قازاق مەملەكەتتىك ۋني­ۆەر­سي­تەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ الدى.

تالدىقورعان وبلىسىندا تەرگەۋشى, ادۆوكات, حالىق سۋدياسى بولدى. ادىلەت مينيسترلىگى مەن باس پروكۋراتۋرا اپپاراتىندا ەڭبەك ەتىپ, مول تاجىريبە جيناقتادى.

 جەتىلمەي جاتىپ جەتىم قال­عان, قيىرداعى ءبىر اۋىلدان قانات قاققان سول ءبىر قارشاداي قارا بالانىڭ العان اسۋلارى مەن شىققان بيىكتەرىن كەيىنگى جاستارعا ۇلگى, ۇرپاققا ونەگە ەتۋ ءۇشىن اتاي كەتكەن ءجون سياقتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتى مەن مينيسترلەر كا­بينەتى اپپاراتىندا مەم­لە­كەتتىك-قۇقىقتىق سەكتور مەڭ­گە­رۋشىسى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, رەسپۋبليكا باس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى, جوعارعى سوت توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ىستەدى. ال 1995-2000 جىلدارى باس پروكۋرور, جوعارعى سوت توراعاسى ءتا­رىزدى جوعارى لاۋازىمداردى ابىرويمەن اتقارىپ, زاڭ سا­لا­­لارىنىڭ شىرقاۋ شىڭىنا شىقتى. سوڭىنان جوعارعى سوت كە­ڭەسىن باسقارىپ, قازاقستان رەس­پۋبليكاسى پرەزيدەنتى جا­­­نىن­داعى قۇقىقتىق ساياسات جو­نىن­دەگى كەڭەستىڭ جانە قا­زاق­­­ستان رەسپۋبليكاسى پارلا­مەن­تى جانىنداعى ادام قۇقىعى جو­نىن­دەگى كوميسسيانىڭ مۇشەسى, پارلامەنت ءماجىلىسى جانىنداعى قوعامدىق پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىن دە ات­قاردى. بۇگىنگى كۇننىڭ بيىگىنەن قاراعاندا ۇلكەن ساياساتكەر, ءىرى عالىمنىڭ باستى ءومىر بەلەستەرى كوز الدىمىزدا وسىلاي سايراپ جاتىر.

ماقسۇت سۇلتان ۇلى ءوزى تاڭداپ العان زاڭگەر ماماندىعىنىڭ مار­تەبەسىن ءاردايىم بيىككە كو­تە­­رىپ, وعان سوڭعى دەمى تاۋ­سىل­­عانشا ادال قىزمەت ەتتى. زاڭ­گەرلىك سوقپاعىن قاراپايىم تەر­گەۋ­شىلىكتەن باستاعان ول ءوز دارا جولىن جاساپ, سوت پەن پروكۋراتۋرا سياقتى سالماقتى ەكى سالا­نىڭ ۇشار شىڭىنا, زاۋ بيى­گى­نە شىعىپ, ادىلەتتىڭ اق تۋىن جەلبىرەتتى.

ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى جەمىستى قىزمەتى, مەم­لەكەتتىك-قۇقىقتىق ينس­تي­تۋت­تار­­دىڭ قۇرىلۋى مەن دامۋىنا بەل شەشە, بەلسەندى اتسا­لىسۋى, زاڭ عىلىمىنىڭ جانە ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ دامۋىنا وراسان ۇلەس قو­سۋى ماقسۇت سۇلتان ۇلىنىڭ ەلى­مىزدەگى ەڭ ءبىر بەلدى دە بەدەل­دى قۇقىقتانۋشى دەڭگەيىنە كوتە­رىلۋىنە ىقپال ەتتى.

 قۇقىققا جانە زاڭ عىلىمىنا قىزمەت ەتۋ ءومىرىنىڭ مانىنە اينالدى, ءوز ورنىن تاپ وسى عىلىمنان تاپقان ول تاماشا كاسىبي مەكتەپتەن ءوتىپ بارىپ, ەرەن تۇلعا رەتىندە قالىپتاستى.

ءساتىن سالعاندا ەلىمىزدە ازات­تىقتىڭ اق تاڭى اتقان جىلدار ماقاڭنىڭ زاڭگەر بولىپ ابدەن تولىسقان, اقىل-پاراساتى ابدەن كەمەلىنە كەلگەن كەزىنە ءدوپ كەلدى. سودان دا بولار, ول اتالعان ەكى سالاعا جىلدار بويى ءسىڭىپ قالعان كەڭەستىك كەسەلدى ساياساتتان تەز ارىلىپ, ازات ەلدىڭ ازاماتتارىنا قۇقىقتىق قالقان بولا الاتىن زايىرلى زاڭداردىڭ قابىلدانۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوستى.

سول تۇس پروكۋراتۋرانىڭ قو­عام ومىرىندەگى ورنىن انىقتاپ بەر­گەن ماڭىزدى وزگەرىستەر مەن شەشۋشى وقيعالاردىڭ ۋاقىتى بو­لاتىن. ساپالىق جاعىنان جاڭا جانە پارمەندى پروكۋراتۋرا جۇيەسىن قۇرۋ جونىندەگى سترا­تە­گيالىق مىندەتتەر تۇبەگەيلى جاڭا جانە نىق شەشىمدەردى, ايقىن ماقساتقا باعىتتالعان سونى ءىس-قيمىلدى تالاپ ەتتى. ال ماقسۇت سۇلتان ۇلى شىنايى كاسىبي شەبەر جانە تالانتتى باسشى رەتىندە بۇل مىندەتتى دە ويداعىداي جۇزەگە اسىردى.

كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە پروكۋراتۋرا دەگەنىڭىز اتاۋىنىڭ وزىنەن ات ۇركەتىن قىزىل يمپەريانىڭ قايراۋلى قىلىشى بولعانى جاسىرىن ەمەس. ال تاۋەلسىزدىك تۋى قولعا تيگەننەن كەيىن ونىڭ ەندىگى ورنىن انىقتاۋ كۇن تارتى­بىن­دەگى وتكىر دە وزەكتى ماسە­لە ەدى. قاداعالاۋ ورگانىنىڭ تىز­­­گىنىن قولىنا العان اعامىز كاسىبي مامان, تالانتتى باسشى رەتىندە بۇل ماسەلەنى دە ەل مۇد­دەسىنە لايىقتاپ, وڭتايلى شەشە ءبىلدى. وعان بۇكىل قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ باستى باعدارشامى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى تۋرالى» پرە­زي­دەنت جارلىعىنىڭ سول تۇس­تا قابىلدانعانىن ايت­ساق تا جەت­كى­لى­كتى بولار. وسى­لاي­شا, كوبىنە-كوپ ماقاڭ­نىڭ تاباندىلىعى مەن پرين­تسيپ­شىل­دىگىنىڭ ارقاسىندا پروكۋ­را­تۋرا زامانىمىزعا ساي قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى ينس­تيتۋت­تارىنىڭ بىرىنە اينالدى.

ماقسۇت سۇلتان ۇلى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق رەفور­ما­لا­رى­نىڭ اسا ماڭىزدى قاعيدالارى بەكىپ, قانات جايىپ جاتقان تۇستا دا مەملەكەتىمىزدە زاڭدىلىق پەن ءادىل سوت تورەلىگىنىڭ ۇستەمدىگىن ورنىقتىرۋ ءىسىنىڭ باسى-قاسىندا ءجۇرىپ, وراسان زور ەڭبەك ءسىڭىردى.

رەتى كەلگەسىن ايتا كەتەيىك, القا بيلەر سوتىنىڭ اتاۋىن ەنگىز­گەن دە ماقاڭ بولاتىن. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى القا بيلەر سوتى تۋرالى» زاڭ جوباسىن جاساۋمەن اينالىسقان جۇمىس توبىنا ماقسۇت نارىكباەۆ جەتەكشىلىك جاساعانى بەلگىلى.

 سۋديالاردىڭ ۇستىنە ۇلتتىق ويۋ-ورنەكپەن ادىپتەلگەن ادەمى مانتيا كيگىزگەن دە وسى كىسى. وعان بيلەر تاريحىنىڭ ءتىنىن تارقاتا زەرتتەپ, تەرەڭ ءبىلۋىنىڭ دە كومەگى تيگەنى ءسوزسىز. ءوڭى نۇرلى, ءسوزى ءنارلى اسىل اعامىز كوسىلىپ سويلەپ كەتكەندە ءوزى دە باياعىنىڭ بيلەرىنە ۇقساپ كەتەتىن.

ول: «باسقا ماماندىق يەلەرى قاتەلەسسە, تۇزەتۋگە بولار, ال سوت اياعىن شالىس باسسا, جازىقسىز جانعا قاسىرەت اكەلەرى ءسوزسىز. ونداي جاعىمسىز جايتتىڭ بۇكىل سوت جۇيەسىنىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەرى دە انىق. سوندىقتان باسقا باسقا, ال سۋدياعا قاتەلەسۋگە استە بولمايدى», دەپ ۇيرەتۋدەن ءبىر جالىقپايتىن.

ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىندەگى زامان اعىمىنا ساي نەبىر ورەلى وزگەرىستەردىڭ دە ءدال ماقسۇت سۇلتان ۇلىنىڭ كەزىندە جۇزەگە اسۋى تەگىن ەمەس.

ەلباسىنىڭ «قازاقستان رەس­پۋب­­ليكاسىنداعى قۇقىقتىق رە­فورمانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار تۋرالى» جارلىعىنا سايكەس جەر­گىلىكتى سوتتاردىڭ سۋديالارىن پرەزيدەنتتىڭ, ال جوعارعى سوت سۋديالارىن پارلامەنت سەنا­تىنىڭ تاعايىنداۋ قۇزىرى ەن­گىزىلدى. ەلىمىزدىڭ تاريحىندا العاش رەت سۋديالار تۇراقتى مەرزىمگە بەكىتىلەتىن بولدى. پرەزيدەنتتىڭ «سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ شارالارى تۋرالى» جارلىعى دا سول تۇستا قابىلداندى. ەلىمىز سوت جۇيەسىنىڭ زامان تالابىنا ساي نىعايا تۇسۋىنە زور ىقپالىن تيگىزگەن مۇنداي قۇجاتتاردىڭ ومىرگە كەلۋىنىڭ بەل ورتاسىندا زاڭ جۇيەسىنىڭ بىلگىرى ماقسۇت سۇلتان ۇلى ءجۇردى.

ال بۇل كۇندە سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن ارتتىرىپ, سۋديا­لار­دىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ, سوت قىزمەتىن ۋاقىت تالابىنا ساي جە­تىل­دىرىپ وتىرۋ ىسىنە بەل­سەن­دى تۇردە اتسالىسىپ وتىر­عان سۋديالار وداعىنىڭ ومىر­گە كەلۋى دە م.نارىكباەۆتىڭ باس­تا­ماشىلىعىمەن بولعان دۇنيە ەكەنىن بۇل كۇندە بىرەۋ ءبىلىپ, بىرەۋ بىلمەس.

كوپ جىلعى بەينەتپەن شىق­قان بيىگىن تاستاپ, جەر ورتاسىنا كەلگەندە ءومىر جولىن وزگەرتۋ كىمگە دە بولسىن وڭاي سوقپاسى انىق. ماقسۇت سۇلتان ۇلى جو­عارعى سوت توراعالىعىنان كەت­كەندە تالايىمىزدىڭ ۋايىم­داپ قالعانىمىز راس. بۇل جاع­داي­دان دا جاقسى اعامىز ءوزى الىپ شىقتى. «ۇستازدىق ەتۋ تالاي جىلعى ارمانىم ەدى, جەتتىم-اۋ ايتەۋىر» دەپ, ۇجىممەن قوش­تا­سۋعا جايراڭ قاعىپ كەلدى. اعا­مىز­دىڭ جارقىراپ تۇرعانىن كورىپ ءبىزدىڭ دە كوڭىلىمىز جايلانىپ قالدى. ءسويتىپ ول ءوز پەرزەنتى – قازاق گۋمانيتارلىق-زاڭ ۋني­ۆەر­سيتەتىنە ءومىرىنىڭ ون بەس جىلىن ارناپ, مىڭداعان شاكىرتى ءۇشىن ءبىلىم شىراعىن مازداتا جاقتى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن 6 عىلىم دوكتورى, 10 عىلىم كانديداتى دايارلانىپتى.

م.سۇلتان ۇلىنىڭ شىعار­ما­شى­لىق قۋاتى دا مول بولاتىن. ماقاڭنىڭ قالامىنان تۋعان «پودروستوك ي زاكون», «دوروگا ك پراۆوسۋديۋ», «پرا­ۆو­ۆايا وحرانا دەتستۆا», «تۇعى­رى بەرىك تۋعان ەل» جانە «باقىتتىڭ قيىن باسپالداقتارى» كىتاپتارى ءوز ماڭىزى مەن ماز­مۇنىن جويماق ەمەس. ال « ۇلى بيلەرىمىزدەن جوعارعى سوتقا دەيىن» دەگەن تۋىن­دىسى – ۇلتى­مىز­دىڭ رۋحاني دۇنيەسىنە قوسىلعان ىرگەلى زەرتتەۋ دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولاتىن ۇلكەن ەڭبەك. بۇل كىتابى كەزىندە عىلىمي ورتا مەن قالىڭ جۇرتشىلىق اراسىندا ءوزىنىڭ لايىقتى باعاسىن الدى دا.

ال نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ قاق ورتاسىندا تۇرعان, ماقاڭنىڭ باستاماشىلىعىمەن تۇرعىزىلعان ءۇش ءبيدىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشى ونىڭ ءوزىن دە ۇدايى ەسكە سالىپ تۇراتىنى انىق.

نەبىر الماعايىپ كەزدەردە ەلباسىمىزدىڭ سەنىمدى سەرى­گىنىڭ ءبىرى بولعان, زاڭعار زاڭ­گەر, ۇلاعاتتى ۇستاز, پاراساتى مول, پايىمى بيىك ماقسۇت سۇلتان­ ۇلى نارىكباەۆ اعامىزدىڭ اسىل بەينەسىنىڭ جادىمىزدا جاڭ­عى­رىپ, جارقىراپ تۇرا بەرە­تىنىنە سەنىمىم كامىل. ول كەيىنگى ۇرپاققا ەلىنە دەگەن ەرەن ەڭبەك پەن بيىك مۇراتتىڭ وشپەس ونەگەسى مەن ۇلكەن ۇلگىسىن كورسەتىپ كەتتى.

«جاقسىنىڭ اتى, عالىمنىڭ حاتى ولمەس» دەيدى حالىق. ەندەشە, ەر تۇلعالى, تاۋ ءمۇسىن ماقسۇت سۇلتان ۇلىنىڭ دا ەسىمى ەل ەسىنەن كەتپەك ەمەس.

راشيد تۇسىپبەكوۆ,

ءىى دارەجەلى مەملەكەتتىك ادىلەت كەڭەسشىسى