قازاقتاردىڭ كوشپەلى ەركىن تىرلىگى ازيادا دۇنيەگە كەلىپ دامىدى. ورىستاردان شىققان كازاكتار بۇعان ءتانتى بولعاندىعىن ولاردىڭ جىلنامالارىنداعى دەرەكتەر ايعاقتايدى. 1444 جىلى قورشاۋدا قالعان ماسكەۋگە كازاكتار كەلىپ, تاتارلارمەن سوعىسادى. 1517 جىلى ۋكراينادا بەلگورودقا (اككەرمان) شابۋىل جاسايدى. كوشپەلى تۇركىلەردە ەركىن ءومىردى اڭساۋشىلىق, شاھارلارعا شاپقىنشىلىق ۇيىمداستىرۋ ورىس كازاكتارىنان بۇرىن باستالعان... التىن وردانىڭ ىدىراۋى كەزىندە ۇساق حالىقتار اراسىنداعى تالاس-تارتىستىڭ سالدارىنان ءارتۇرلى رۋلار دالاعا قونىس اۋدارىپ, قازاق قاۋىمدارىن قۇرا باستادى. سونداي-اق, ورىس كازاكتارى دا ءار تەكتەس تايپالاردان وداق قۇرىپ, كازاكتار دەگەن اتاۋعا يە بولدى.
«قازاق شەجىرەسى» دەگەن ەڭبەگىندە شوقان ءۋاليحانوۆ قازاق پەن كازاك تۋرالى وسىنداي مالىمەت كەلتىرەدى.
قازاقتاردىڭ كوشپەلى ەركىن تىرلىگى ازيادا دۇنيەگە كەلىپ دامىدى. ورىستاردان شىققان كازاكتار بۇعان ءتانتى بولعاندىعىن ولاردىڭ جىلنامالارىنداعى دەرەكتەر ايعاقتايدى. 1444 جىلى قورشاۋدا قالعان ماسكەۋگە كازاكتار كەلىپ, تاتارلارمەن سوعىسادى. 1517 جىلى ۋكراينادا بەلگورودقا (اككەرمان) شابۋىل جاسايدى. كوشپەلى تۇركىلەردە ەركىن ءومىردى اڭساۋشىلىق, شاھارلارعا شاپقىنشىلىق ۇيىمداستىرۋ ورىس كازاكتارىنان بۇرىن باستالعان... التىن وردانىڭ ىدىراۋى كەزىندە ۇساق حالىقتار اراسىنداعى تالاس-تارتىستىڭ سالدارىنان ءارتۇرلى رۋلار دالاعا قونىس اۋدارىپ, قازاق قاۋىمدارىن قۇرا باستادى. سونداي-اق, ورىس كازاكتارى دا ءار تەكتەس تايپالاردان وداق قۇرىپ, كازاكتار دەگەن اتاۋعا يە بولدى.
«قازاق شەجىرەسى» دەگەن ەڭبەگىندە شوقان ءۋاليحانوۆ قازاق پەن كازاك تۋرالى وسىنداي مالىمەت كەلتىرەدى.
مەملەكەتتىك حاتشى مارات ءتاجين ۇلتتىق تاريحىمىزدى زەردەلەۋ جونىندەگى ۇلكەن جيىنداعى بايانداماسىندا «قازاقتاردىڭ ۇلتتىق تاريحىنىڭ جاڭا تاريحي ۇستانىمىن قالىپتاستىرۋ» قاجەتتىلىگىن اتاپ كورسەتتى. ماسەلەگە وسى تۇرعىدان كەلگەندە قازاق تاريحىنداعى كازاچەستۆونىڭ قان-جوسا ءىزى كوز الدىمىزعا ەلەستەيدى. اۋەل باستا جول تورىپ, قاراقشى بولعان كازاكتار كەيىن ەل قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرگەندىكتەن اق پاتشا ولاردى قىزمەتكە تارتىپ, ەرەكشە اسكەري بىرلەستىك (سوسلوۆيە) جاسادى, وتارشىلدىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋعا پايدالاندى.
قازىرگى رەسەيدە كازاكتاردى اقتاۋ, ولاردىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى ورنىن تياناقتاۋ, قۇقىعىن بەلگىلەۋ جونىندە رەسمي قۇجاتتار بار. بىراق مۇنىڭ قازاقستانعا قاتىسى جوق. الايدا, كازاچەستۆونى كەيبىر كۇشتەر ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تاريحي جانە ەتنوگرافيالىق, تەرريتوريالىق تۇتاستىعىنا سەنىمسىزدىك كورسەتەتىن ۇلكەن ساياساتتىڭ ۇساقتالعان اقشاسى ەسەبىندە پايدالانعىسى كەلەدى. مۇنداي ءىس-ارەكەت كۇنى بۇگىنگە دەيىن تىيىلعان جوق.
ماسەلەن, جۋىردا رەسپۋبليكالىق ءبىر باسىلىمدا ارقا وڭىرىندە كازاكتاردىڭ ءبىزدىڭ ۇلتتىق كيىمىمىز دەپ پاتشا زامانىنداعى اسكەري فورمامەن جۇرەتىندىگىن, ەلىمىزدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن بۇزۋعا ارەكەت جاساپ, ءوز ورتاسىنان شىققان جاستاردان «رەسەي يمپەرياسىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتەمىن» دەگەن انت قابىلدايتىندىعىن, اۋليە گەورگي لەنتاسىن تاراتىپ, «رەسەي – ءبىزدىڭ وتانىمىز, ءبىز رەسەيدى سۇيەمىز» دەگەن اكتسيا وتكىزگەنىن, جانە تاعى باسقا ارانداتۋشىلىق شارالار تۋرالى ءسوز بولدى. وسىعان وراي كەيبىر وي-پىكىردى ورتاعا سالعىمىز كەلدى.
ۇلكەن يمپەريا كورشىلەرىن كەيدە كۇشپەن, ەندى بىردە الداپ-ارباپ دەگەندەي, جەرىن يەمدەنىپ, حالقىن تاۋەلدى ەتىپ, ەل اۋماعىن ۇنەمى مولايتىپ وتىردى. رەسەيدىڭ مۇنداي وتارشىلىق ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدا كازاكتاردىڭ ۇنەمى الدا جۇرگەنى پالەندەي قۇپيا ەمەس.
اق پاتشا تۇسىندا كازاچەستۆو تۇراقتى اسكەردىڭ قۇرامداس بولىگى ەسەبىندە تۇرىك, پارسى, شۆەد, كاۆكاز, بالقان سوعىستارىنا قاتىستى. قازان, استراحان, ءسىبىر, قىرىم, قازاقستان, ورتا ازيا, پولشانى, بالتىق جاعالاۋى ەلدەرى مەن فينليانديانى, قيىر شىعىستى جاۋلاپ الۋدا ەلەۋلى ءرول اتقاردى. بۇراتانا حالىقتاردى (رەسەيدىڭ ۇعىمىندا), ونىڭ ىشىندە قازاقتاردىڭ نارازىلىعىن باسىپ-جانشۋدا پوليتسيالىق جانە جازالاۋ كۇشتەرى ەسەبىندە قولدانىلدى. سول ءۇشىن كوپتەگەن جەڭىلدىكتەرگە يە بولدى.
كەڭەس زامانىندا قازاق جۇرتى تالاي تالان-تاراجعا ءتۇستى. ول تۇگەلدەي وداق قاراماعىندا بولسا دا ورتالىق, نەگە ەكەنى بەلگىسىز, مۇندا ورىس اۆتونومياسىن قۇرۋعا ارەكەت جاساعانى بار. م.كالينيننىڭ تىكەلەي نۇسقاۋىمەن ۆتسيك-ءتىڭ ەرەكشە كوميسسياسىنىڭ (1921-1925 ج.ج.) جەتىسۋ (قازىرگى الماتى وبلىسى مەن قىرعىزستاننىڭ شۋ جانە ىستىقكول وبلىستارى) تە