قوستاناي وبلىسىنا قاراستى اۋىلدىق اكىمدىكتەردە 100-گە تاياۋ جۇمىس ورنى بوس تۇر. جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسىنە كوشكەلى اۋىلدىق مەكەندەردە ساۋاتتى زاڭگەر, ەكونوميستەر قات. مۇنداي ماماندىقتار بويىنشا ديپلومى بار جاستار اۋىلعا بارۋعا ق ۇلىقسىز. ويتكەنى اۋىلدىق اكىمدىكتە ولارعا جۇكتەلەتىن مىندەت كوپ, جالاقى تومەن. ماسەلەن, جۇمىسقا جاڭا تۇرعان جاس مامان ءبىر جىلعا دەيىن 60 مىڭ تەڭگەگە جەتەر-جەتپەس ەڭبەكاقى الادى. 3-4 ايدان سوڭ, جۇمىسىن تاستاپ باسقا سالاعا كەتىپ قالاتىندار دا كوپ.
قوستاناي قالاسىنىڭ تۇرعىنى كۇلباعيلا كۇسەنوۆانىڭ كەنجەسى جوعارى وقۋ ورنىن تامامداعان سوڭ, مەڭدىقارا اۋدانىنداعى اۋىلدىق اكىمدىكتىڭ تۇرمىستىق-شارۋاشىلىق بولىمىندە ءبىر جىلداي قىزمەت ەتتى. جۇمىسى تىنىمسىز. تولىپ جاتقان ەسەپ-قيسابى, جوبا-جوسپارى تاۋسىلمايدى. بىرەۋى بىتپەي جاتىپ, ەكىنشىسى باستالادى, ايتەۋىر تاڭنىڭ اتىسىنان كۇننىڭ باتىسىنا دەيىن قاعاز تولتىرۋدان باس المادى. كوبىنە سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى جۇمىسقا شىعۋعا تۋرا كەلەدى. جالاقىسى – 60 مىڭ تەڭگە. بىراق ايلىعى شايلىعىنا جەتپەيدى. مۇنىڭ سىرتىندا, ەندى عانا ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەن جاس جىگىتكە جەرگىلىكتى حالىقپەن ءتىل تابىسۋ قيىنعا سوقتى. انانى-مىنانى سۇراپ, ءوتىنىش-مۇقتاجىن ايتاتىن كەلىمدى-كەتىمدى كىسى كوپ. الايدا قىسقا ءجىپ كۇرمەۋگە كەلمەيدى, جۇرتتىڭ تالابىن بىردەن ورىنداپ تاستايتىن مۇمكىندىك جوق. «مەملەكەتتىڭ اقشاسىن باسىپ جەپ, تىمپيىپ تۇك بىتىرمەي وتىرسىڭدار, وڭشەڭ ارامتاماق, جەمقور, الاياق!» – دەگەندى ءجيى ەستىدى. زيالى وتباسىندا وسكەن قالا بالاسى مۇنداي قيىندىققا شىداي المادى.
– امال جوق. قينالساڭ, جۇمىسىڭدى تاستاپ, قالاعا كەل, – دەدىم. بالام ازار دا بەزەر بولىپ كەلدى عوي. ويتكەنى اكىمدىك ءۇي بەرە المادى. بەرگەن جاتاقحاناسىندا اس-سۋ دايىندايتىن جاعداي بولماعان سوڭ, دالادان تاماقتانىپ, تەك قونۋعا عانا بارىپ ءجۇردى. ءتىپتى بولماعان سوڭ, قوناقۇيگە كوشىپ, ايىنا 15 مىڭ تولەپ تۇردى. وندا دا جاعداي جوق. تاماقتى ساتىپ ىشەدى. بالام سول جاعىنان قينالدى. ۇلىم بويداق ەدى. ۇيلەنبەگەن بالانى اۋىلعا جىبەرىپ كەرەگى جوق ەكەن, وسىعان كوزىم جەتتى. ءوزىمىز كيىندىرىپ, ءوزىمىز اسىرادىق قوي, – دەيدى اناسى.
«قازىرگى جاستار اۋىردىڭ ۇستىمەن, جەڭىلدىڭ استىمەن جۇرۋگە ادەتتەنگەن. دايىن دۇنيەگە ۇمتىلىپ تۇرادى. قيىندىقتان قاشادى, باسىنا تۇسكەن بولماشى اۋىرتپالىقتى كوتەرە الماي, تەز جاسىپ قالادى», دەپ ءوزىن ساقا سانايتىن كوپشىلىك سىرتتان تون ءپىشىپ جاتادى. الايدا اۋىل مەن قالا تىرشىلىگىنىڭ پارقىن ايىرىپ, پايىمدى پىكىر ايتاتىن اقىلمان از. اۋىل مامانى اتقارىپ جۇرگەن جۇمىس سونشالىقتى اۋىر ما؟ باسپاناسى جايلى, تۇرمىسى كۇيلى مە؟ جاستاردىڭ اۋىلعا بارىپ مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا جۇمىس ىستەۋىنە نە كەدەرگى؟ – دەگەن ساۋالدى ارقالاپ وبلىس ورتالىعىنان 75 شاقىرىم قاشىقتىقتا جاتقان قوستاناي اۋدانىنا قاراستى نادەجدين اۋىلدىق وكرۋگىنە باردىق. 353 ءۇي ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىرعان اۋىلدىق وكرۋگكە نادەجدين, مايالاپ, ۆوسكرەسەنوۆ دەپ اتالاتىن 3 ەلدى مەكەن قارايدى. مۇندا اۋىل اكىمىنەن وزگە ەكى باس مامان, ءبىر ەسەپشى جۇمىس ىستەيدى. شتاتتا ءبىر ورىن بوس تۇر. باس ماماننىڭ ءبىرى – ەلۋدى ەڭسەرىڭكىرەگەن مارينا حامانن دەگەن كىسى. اۋىل شارۋاشىلىعىن قاداعالايدى ەكەن. ودان كەيىنگىسى – باۋىرجان جۇماشەۆ. اۋىل شارۋاشىلىعىنان باسقا بارلىق سالاعا وسى جىگىت جاۋاپتى.
– 2017 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىنداردىڭ ءتىزىمىن الىپ, قۇجاتتارىن رەتتەستىرۋ, بوس ەڭبەك ورىندارىن انىقتاپ, تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ, سالىق تولەمدەرىن باقىلاۋ, نەسيە, جەر قاتىناستارى ماسەلەلەرىنە قاتىستى مىندەتتەردى اتقارامىن. جۇمىسىم جاقسى, وزىمە ۇنايدى. بىراق ەڭبەكاقىم ازداۋ. بۇرىن قولعا 59 مىڭ تەڭگە ايلىق الاتىنمىن. بىلتىر جالاقىسى تومەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ بارلىعىنا بىردەي 30% قوسىلدى. قازىر قولىما 83 مىڭ تەڭگە تيەدى. ءۇيدى جالداپ تۇرىپ جاتىرمىن. زاڭ بويىنشا اكىم ءۇي تاۋىپ بەرۋگە مىندەتتى ەمەس, – دەدى باس مامان.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, اۋىلداعى باس مامان مەن وبلىس ورتالىعىنداعى باس ماماننىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي. اۋىلدىق اكىمدىكتەگى باس ماماننىڭ اتقاراتىن مىندەتى قالاداعىعا قاراعاندا 2-3 ەسە كوپ. قىسقاسى, ءار سالا بويىنشا جەرگىلىكتى مەكەندەردىڭ دامۋ كورسەتكىشى, ءتۇرلى سالاعا ءجيى ەنگىزىلىپ جاتقان جاڭاشىلدىقتار, ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى تۋرالى مالىمەتتەردىڭ بارلىعىن اۋىل اكىمدىكتەرىندەگى باس ماماندار جينايدى. وبلىستىق باسقارما ماماندارى ءبىر-اق سالاعا جاۋاپتى. ولاردىڭ ارقايسىسى اۋداننان وزدەرىنە عانا تيەسىلى سالاعا قاتىستى دايىن ماعلۇماتتى سۇراتىپ, حاتتاپ, رەتتەپ قانا وتىرادى. باستىسى, شارۋاعا مۇقيات بولۋى كەرەك. سويتە تۇرا, ەكەۋىنىڭ ەڭبەك جالاقىسى ءار ءتۇرلى. اۋىلدىق اكىمدىك مامانى وبلىس مامانىنان 10 مىڭ تەڭگەدەي از الادى.
بۇل ماسەلەگە وبلىستاعى مۇددەلى ورگاندار دا الاڭداۋشىلىق تانىتىپ وتىر. مەملەكەتتىك ىستەر جونىندەگى دەپارتامەنت باسشىسى اسحات ەسكەندىروۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىس ورتالىعىنا جاقىنداۋ ورنالاسقان قوستاناي, فەدوروۆ, قارابالىق, بەيىمبەت مايلين اۋداندارىندا سالىق بازاسىن ەنگىزە الاتىن ساۋاتتى ەكونوميست, زاڭگەر, قارجىگەر ماماندار تاپشى. الايدا سوڭعى ەكى جىل ىشىندە وڭىردەگى بىرقاتار شاعىن ەلدى مەكەندەردىڭ بىرىگىپ كەتۋى كادر تاپشىلىعى مەن ماماندارعا شامادان تىس كوپ مىندەت جۇكتەۋ ماسەلەسىنىڭ ازايۋىنا ءسال دە بولسا ىقپال ەتكەن.
– تاياۋدا دەپارتامەنت جانىنان «مەملەكەتتىك قىزمەت» مەكتەبىن اشتىق. قازىر جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ماعان 2-كۋرس ستۋدەنتتەرى بەكىتىلگەن. ولارمەن 3 مارتە كەزدەسىپ, وقۋدى بىتىرگەن سوڭ, وزدەرىنىڭ تۋىپ-وسكەن اۋىلدارىنا ورالىپ, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا ەڭبەك ەتۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىرىپ, اشىق اڭگىمە-سۇحبات جۇرگىزدىم. اۋىلعا بارعىسى كەلەتىن جاستار كوپ. تەك ولارعا قولايلى جاعداي جاساۋ كەرەك. مەنىڭشە, اۋىلدىق اكىمدىكتەردەگى كادر تاپشىلىعىن «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى ارقىلى شەشۋگە بولادى. ويتكەنى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى دارىگەر, مۇعالىم مامانداردىڭ دەنى وسى باعدارلاما بويىنشا بارعاندار», – دەيدى ا.ەسكەندىروۆ.
قوستاناي