پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا ساۋدانى دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى قارالدى. بۇل تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ب. سۇلتانوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ساۋدادان تۇسەتىن ەكونوميكالىق اسەر ءجىو قۇرىلىمىندا 17%-دىق, ال ناقتى وسىمدە 7,6%-دىق ۇلەستى قۇرادى. بۇل ەكونوميكالىق قىزمەتتەردىڭ بارلىق تۇرلەرىنىڭ اراسىندا كولەمى جاعىنان ەكىنىشى كورسەتكىش, قۇرىلىس سالاسىمەن قاتار ونەركاسىپ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنان الدا. سالانىڭ الەۋمەتتىك اسەرى ورتاشا جالاقىسى 187 مىڭ تەڭگەدەن اساتىن 1,5 ملن جۋىق ادامدى جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتۋدە.
ب. سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ىشكى ساۋدادا بۇگىنگى كۇنى ءۇش ءتۇيىندى پروبلەما بار. بۇل سالانىڭ ءتيىمدى دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن 3 تاپشىلىق:
- زاماناۋي ساۋدا فورماتتارىنىڭ ازدىعى;
- ساۋدا الاڭدارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى;
- ءتيىمدى قويما ورىندارىنىڭ شەكتەۋلىگى.
«بۇل پروبلەمالار دەلدالداردىڭ ۇزىن ءارى ايقىن ەمەس جەلىسىن قالىپتاستىرۋعا الىپ كەلەدى, ول تاۋاردى وندىرۋشىدەن تۇتىنۋشىعا دەيىن وڭتايلى تىزبەك بويىنشا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, بۇگىن ءبىز ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعانىڭ نەگىزسىز ءوسۋىن جانە حالىقتىڭ ولاردى ساتىپ الۋعا ايتارلىقتاي شىعىندارىن بايقايمىز. سونداي-اق ىشكى نارىقتا شەتەلدىك تاۋارلاردىڭ بولۋى ارتتى. بۇل نەگىزىنەن ساپاسى تومەن تاۋارلار, بۇل ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا اسەر ەتەدى», — دەدى ب. سۇلتانوۆ.
سونىمەن قاتار ىشكى نارىقتا شەتەلدىك بولشەك جەلىلەردىڭ ەكسپانسياسى بايقالادى. شەتەلدىك بولشەك ساۋدا جەلىلەرى سورەلەرىندە ۇلكەن ۇلەستى ولاردا شىعارىلعان ونىمدەر قۇرايدى. ديسكاۋنتەرلەر فورماتىنىڭ بولماۋى, سونداي-اق وڭىرلىك ريتەيلدىڭ ءالسىز دامۋى دا بۇل بوس ورىنداردى شەتەلدىكتەردىڭ تولتىرۋىنا ىقپال ەتەدى.
سونىمەن قاتار بۇگىندە الەمدىك ساۋدا ءۇشىن باستى تاۋەكەلدەردىڭ ءبىرى — ساۋدالىق پروتەكتسيونيزمدى كۇشەيتۋ, بۇل دۇنيەجۇزىلىك بانك ساراپشىلارىنىڭ باعالاۋى بويىنشا جاھاندىق تاۋار اينالىمىنىڭ 9%-عا قىسقارۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن.
«جالپى العاندا, ءبىز جۇرگىزگەن تالداۋ وندىرۋدەن وتكىزۋگە دەيىنگى تىزبەكتە تۋىندايتىن بىرقاتار پروبلەمالاردى شەشۋ تۇتاستاي ساۋدا جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋىنا الىپ كەلەتىنىن كورسەتەدى. قازىردىڭ وزىندە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەن اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالارى, بيزنەستىڭ جول كارتاسى 2025, قاراپايىم زاتتاردىڭ ەكونوميكاسى جۇمىس ىستەيدى. ولار ءوندىرىستىڭ قارقىندى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان», — دەپ ءتۇسىندىردى ساۋدا ءمينيسترى.
مينيسترلىك 2025 جىلى ماكروينديكاتورلارعا قول جەتكىزۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. ولاردىڭ ەڭ ماڭىزدىلارىن اتاپ وتسەك, سالانىڭ جالپى قوسىلعان قۇنداعى كولەڭكەلى قىزمەتتەرى ۇلەسىنىڭ 31%-عا دەيىن تومەندەۋى, ۇلتتىق ستاندارتتاردى قولدانۋ دەڭگەيىن 75%-عا دەيىن جەتكىزۋ جانە تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتىن $41 ملرد دەيىن ۇلعايتۋ.
ساۋدانى دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياسىن انىقتاۋ بارىسىندا 7 نەگىزگى مىندەت بەلگىلەندى.
بىرىنشىدەن,ء ونىمنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ. ISO (ستاندارتتاۋ جونىندەگى حالىقارالىق ۇيىم) حالىقارالىق ستاندارتتارىنا سايكەستىگى ءۇشىن وندىرىستەردى سەرتيفيكاتتاۋ ءۇشىن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى ىنتالاندىرۋ شارالارى ازىرلەنەتىن بولادى.
ەكىنشىدەن, ساۋدا سالاسىندا ساپالى ادامي كاپيتالدى قالىپتاستىرۋ.
بىلىكتىلىگى جوعارى كاسىپكەرلەردى دايارلاۋ ماقساتىندا ساۋدا سالاسىنداعى كاسىپتەردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان كادرلار دايارلاۋ جۇيەسى قايتا قارالاتىن بولادى.
ۇشىنشى مىندەت — جوسىقسىز كاسىپكەرلەردى كولەڭكەدەن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وڭتايلاندىرىلعان تسيفرلىق ساۋدا پروتسەسىن قامتاماسىز ەتۋ.
ستاتسيونارلىق ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ وبەكتىلەرىندە بيزنەستى تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرى پىسىقتالاتىن بولادى.
تورتىنشىدەن, كوپ فورماتتى ساۋدا-ءبولۋ ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ.
بۇل ءۇشىن وندىرۋشىلەرگە ءوز ونىمدەرىن ىشكى جانە سىرتقى نارىقتارعا ساقتاۋدى, قاپتاۋدى جانە جەتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كوتەرمە-تاراتۋ جانە اگرو-لوگيستيكالىق ورتالىقتار جەلىسى قۇرىلاتىن بولادى.
بەسىنشى مىندەت — قولايلى تۇتىنۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋ.
كولەڭكەلى بيزنەس دەڭگەيىن تومەندەتۋ جانە تاۋارلارعا باعانى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن ءوندىرۋدى ىنتالاندىرۋ جانە وتكىزۋ جونىندە شارالار قابىلداناتىن بولادى.
التىنشى مىندەت — شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ يمپورتىن جانە ەكسپورتىن ساپالى ديۆەرسيفيكاتسيالاۋ. ول ەكسپورتتىڭ جالپى كولەمىندە قايتا وڭدەلگەن ونەركاسىپتىك جانە اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق بەلسەندى ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ سانىن ءبىر مىڭعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جەتىنشى مىندەت — ىشكى جانە سىرتقى نارىقتاردا وتاندىق تاۋارلار وندىرۋشىلەرىنە قولايلى جاعداي جاساۋ.
ب. سۇلتانوۆ اتاپ وتكەندەي, ۇلتتىق سىرتقى ساۋدا ساياساتى ەكونوميكالىق ديپلوماتيا قۇرالدارىن پايدالانۋ, كوپجاقتى ەكونوميكالىق ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەردىڭ الاڭدارىندا بيزنەستىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرى مەن قىزىعۋشىلىقتارىن ىلگەرىلەتۋ مەن قورعاۋ ارقىلى الەمدىك ەكونوميكاعا ينتەگراتسيالانۋعا باعدارلاناتىن بولادى.
قازىرگى ۋاقىتتا تۇجىرىمدامادا كوزدەلگەن شارالاردى قاجەتتى قارجىلاندىرۋدى باعالاۋ جونىندەگى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ وكىلى ش. راحاردجا ەلىمىزدە ساۋدانى دامىتۋ ماسەلەسىنىڭ وزەكتىلىگى مەن تاسىلدەرى تۋرالى بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ساۋدا — تابىستى ەلدەردىڭ دامۋىنىڭ ءبىر بولىگى, اسىرەسە ۇلكەن اۋماعى بار, بىراق سالىستىرمالى تۇردە شاعىن ىشكى نارىعى بار قازاقستان ءۇشىن اسا ماڭىزدى.
«ساۋدا بيزنەسكە ۇلكەن نارىققا, جوعارى ساپالى تۇتىنۋعا جانە ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, بۇل تابىستىڭ ءوسۋىن ساقتاۋ ءۇشىن قاجەت», — دەدى ش. راحاردجا.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءا. سمايىلوۆ اتالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ نارىقتى ساپالى ونىممەن مولىقتىرۋدى جانە ەكسپورتتىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن زاماناۋي ساۋدا جۇيەسىن قۇرۋعا جانە دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇگىنگى تاڭدا بيزنەس-قاۋىمداستىقپەن كولەمدى جۇمىس اتقارىلدى. مەملەكەتتىك باعدارلامانى ازىرلەۋ كەزىندە بارلىق قاجەتتى ماسەلەلەردى ەسكەرىپ, باسقا مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا سايكەستەندىرۋ كەرەك», — دەدى ءا. سمايىلوۆ.