«قۇتتى قوناق» – ءبىرجان ەلىندە

اۋدان اۋماعىنا كىرە بەر­گەندە قولدارىنا بۇركىت قوندىرعان, سوڭدارىنا تا­زى ەرتكەن ساياتشى توپ كە­زىكتى. جاراۋ تازىلار جىل­ماڭ قاعادى, قالىڭ بۇتا كو­­لەگەيلەپ كومكەرگەن قوي­تاس­تاردىڭ استىنان ورتتەي لاۋ­لاپ, سىلاڭ ەتىپ قىزىل تۇلكى شىعا كەلەتىندەي. سايات­شىلار دا كوزدەرى جەتەر توڭىرەكتى ءجىتى شولىپ, اڭ جۇ­­رەدى-اۋ دەگەن تۇستاردى قا­­عىپ كەلەدى.

اق قاردىڭ ۇستىندە ايعىز-ايعىز اڭ ءىزى سايراپ جاتىر. مىنا ءبىر تۇستان ورعىپ قويان ءوتىپتى, انە ءبىر جەردە قار­ساق­تىڭ ءىزى سايراپ جاتىر. ات­قا قونعان ازاماتتاردىڭ كو­ڭىلى كوتەرىڭكى, تاڭعى تى­مىق اۋانىڭ شىلتەرىن سەر­پىپ كەۋكەۋلەسىپ كەلەدى. اڭ­شىلىق قىزىق ءبىر داۋرەن!

ۇلگى اۋىلىنىڭ تۇسىندا اسىعا جورتىپ كەلە جاتقان ىقشام كيىنگەن سالت اتتى كە­زىكتى. اۋەلى اماندىق-ساۋ­لىق سۇراسقان. قازاق مۇن­دايدا «قايدا باراسىڭ؟» دەپ سۇرامايدى, «جول بولسىن!» دەيدى. سالت اتتى جى­گىت اڭشىلار توبىنا قو­سىل­عالى اسىعىپ بارا جاتىر ەكەن. ءمان-جايدى بىلگەن سوڭ ات تىزگىنىن ىركىپ, اباي حا­كىم­نىڭ «قانسوناردا بۇر­كىتشى شىعادى اڭعا» ولەڭىن وقى­عان. اق كورپەسىنە قىم­­تاپ ورانعان ادىرلى دالادا اقىن سوزىمەن سالعان سۋرەت قايتا ءبىر جاڭعىرىپ تۇرعانداي.

مۋزەي قىزمەتكەرلەرى اۋدان ازاماتتارىمەن بىرگە ءبىر­جان سال بەيىتىنە بارىپ, ءمى­ناجات ەتتى. كوكشە باۋ­رايىنداعى قالىڭ ەلدى اباي جۇرتىمەن بايلانىستىراتىن دا وسى ءبىرجان سال. ادەيى ىزدەپ بارىپ اباي حاكىمنىڭ ۇيىندە قوناق بولعان. ءتۇپ­سىز تەرەڭ عيبراتىنا بوي­لاعان, ءمولدىر جىلعادان سۋ­سىنداعان. قازاق ءانىنىڭ پا­ديشاسى «اقىل قازىعىنا» ات باسىن تىرەپ, التى اي جات­­سا كەرەك. تەكتى مەن تەك­تى كەزدەسسە, تەگىن اڭگىمە اي­­تىلا ما؟ ۇلت مۇراتىن ۇلىقتاۋدى, جالپاق جۇرتتىڭ ۋى­سىن جاقسىلىققا جەتكىزەر جولدى قاۋزاعان.

ستەپنياك قالاسىنداعى اباي اتىنداعى مەكتەپتە شاعىن ادەبي كەش ءوتتى. ان­شەيىن اباي ولەڭدەرىن سى­دىرتا جاتتاۋ ەمەس, ءار ءسو­زىنىڭ استارىنداعى اتان  تۇ­يەگە جۇك بولار ماعىنا-ماز­مۇندى تالدادى. جاس سا­ناعا جەتكىزە, سۇيەكتەرىنە ءسىڭىرىپ. اۋداندىق  مادەنيەت ۇيىندە «اباي دانالىعى سال-سەرىلەر مەكەنىندە» ات­تى ادەبي-تانىمدىق كەش وت­­كىزىلدى. الدىمەن اۋدان كور­­كەمونەرپازدارىنىڭ بار مۇمكىندىگىن سارقا جۇم­ساپ دايىنداعان اباي مەن ءبىرجاننىڭ كەزدەسۋىن بەي­نەلەيتىن پرولوگ ۇسىنىلدى.  قوس الىپتىڭ كەسكىندەرى عا­نا ەمەس, ىشكى الەمدەگى ۇلتىم دەپ سوققان سەرپىندى سەزىم شىرعاسى دا جۇرەك لۇ­­پىلدەتىپ كوركەم كورىنىس تاپ­تى. ءبىرجان سالدىڭ ۇر­پاعى, اۋدان اكىمى ەرمەك نۇ­عىمانوۆ كەستەلەنگەن كور­كەم سوزبەن تىلسىم تاريح قويناۋىنداعى تاماشا ءبىر مەزەتتى شاقتى بايانداپ شىق­تى. جالاڭ ءسوز ەمەس, ءار پىكىرىن عيبراتى عالامات اقىن ولەڭىمەن شەگەلەپ. كەيىنگىگە – مۇرا, ۇرپاققا  ونەگە ماڭگىلىك مۇرانىڭ مايەگى ۇعى­نىقتى تىلمەن اسەرلى بايان­دالعان كەزدە قۇ­لاقتان كىرىپ, بويدى الادى ەكەن. ءانشى باباسىنىڭ توبىقتىعا ساپارى تولىق تارقاتىلدى. سودان سوڭ اۋدان اكىمى ما­لىك عابدۋللين مۋزەيىنىڭ دي­رەكتورى, بەل­­گىلى اقىن قۇداي­بەر­لى مىرزابەكتى ور­تاعا شا­قىر­دى. ساحنا تو­رىندە اقىن اكىمگە قولقا سالدى. قول­قاسى اباي ولەڭدەرىن جاتقا وقۋ. اكىم كىدىرگەن جوق, نا­شىنە كەلتىرىپ, جي­نال­­عان جۇرتتىڭ جانىن جاق­سى­لىقپەن جالاۋلاتاتىن ولەڭنىڭ تولقىن-تولقىن ىر­­عاعىنا بەرىلدى. اكىم باس­تاعان ولەڭدى مەكتەپ وقۋ­شى­لارى جالعاپ اكەتتى. اعا بۋىن باستاعان اتالى ءسوز جاس­­تىق وتىمەن لاۋلاپ, جال­­عاسىپ جاتتى.

كەش بارىسىندا اباي اندەرى ورىندالدى, ولەڭ­دەرى وقىلدى. عيبراتتى ماز­مۇنى جىلىكتەي جىكتەلىپ, تار­قاتىلىپ ايتىلدى. ءبىرجان ەلىنە قۇتتى قوناق كەلگەندەي بولدى وسى كۇن.

اقمولا وبلىسى,

ءبىرجان سال اۋدانى