بۇكىل سانالى عۇمىرىن سىر ەلىنىڭ ءوسىپ, وركەن جايۋىنا باعىشتاعان قارىمدى قالامگەر, قالامى سەمسەر سەركە بولعان جۋرناليست وتەگەن جاپپارحانوۆ اعانىڭ ومىردەن وتكەنىنە 40 كۇن دە وتە شىعىپتى-اۋ.
كوزى تىرىسىندە وتەگەن اعا:
– ءىنىم-اۋ, مەن بالا كەزدەن جىر تىڭداۋدى ۇناتاتىنمىن. ءالى ەسىمدە, بار-جوعى 4-كلاسس وقۋشىسىمىن. اۋىلىمىزعا بەلگىلى جىراۋ راحمەت مازقوجاەۆ ات باسىن بۇرعان. وي, دۇنيە-اي دەسەيشى! كۇن-ءتۇن دەمەي توكسىن جىردى. جاتاعان ءۇيدىڭ ىرگەسىندە ەتپەتتەي جاتىپ, سول جىرلاردى جۇرەگىمە جازىم العانمىن. سول كىسىنىڭ ماعان سالىپ بەرگەن سارا جولىمەن ءجۇرىپ كەلەمىن عوي دەگەن ەدى.
وتەكەڭنىڭ وقۋشى كەزىندەگى جازبالارى سول كەزدەگى اۋداندىق «كوممۋنيزم تاڭى» گازەتىندە بۇرقىراپ شىعا باستايدى. قالامعا دەگەن قۇشتارلىقتان بولار, جاتا-جاستانا جازىپ جۇرگەن وعان گازەت رەداكتورى سىدىق الدابەرگەنوۆتەن شاقىرۋ كەلەدى. قۋانىشى قوينىنا سىيماي كەلگەن وعان سىدىق اعاسى:
– بالام, وقۋشى بولساڭ دا دايىن قالامگەر ەكەنسىڭ, بىزگە جۇمىسقا كەلەسىڭ بە؟ – دەيدى.
ءوز-وزىنە سەنەرىن بىلمەگەن وتەگەن بالا باسىن يزەي بەرىپتى.
سونىمەن توعىزىنشى سىنىپتا كەشكى مەكتەپكە اۋىسقان وتەكەڭ الدىمەن ءتىلشى, بەرتىن كەلە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, جاۋاپتى حاتشى قىزمەتتەرىن ابىرويلى اتقارادى. جۋرناليست ماماندىعىن الۋدى مۇرات تۇتقان ول 1959 جىلى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا قابىلدانىپ, 1963 جىلى جۋرناليست ماماندىعىن يەلەنىپ, تۋعان توپىراعىنا ورالادى. قالامگەرلىك ەڭبەك جولىن قىزىلوردا وبلىستىق راديوتەلەديدار كوميتەتىندە ءتىلشى, سودان سوڭ اعا رەداكتور, باس رەداكتور بولۋمەن جالعاستىرادى.
سىر سۇلەيلەرىنىڭ جىر-تەرمەلەرىن بالا كەزدەن كوكەيىنە قۇيىپ جۇرگەن وتەكەڭنىڭ وسى سالاداعى سىڭىرگەن ەڭبەگى ولشەۋسىز بولادى. ناقتىلاي ايتار بولساق, راديونىڭ «التىن قورىن» سىر سۇلەيلەرىنىڭ ماقام-سازىنىڭ مول مۇراعاتىمەن تولىقتىرادى. كوشەنەيدىڭ كۇمىس ءۇنىن العاش رەت وبلىستىق راديو ارقىلى كوپشىلىكتىڭ كوكەيىنە قۇيعان وتەگەن اعا ەكەنىن بىرەۋلەر بىلسە, بىرەۋلەر بىلمەس. وتەكەڭ وسى راديو سالاسىندا ون التى جىل قىزمەت ىستەپ, سىر شايىرلارىنىڭ مۇراسىن زەرتتەۋ مەن زەردەلەۋدەن الدىنا جان سالماعان بىردەن-ءبىر ازامات اتانادى. ايتقانداي, وتەگەن اعا بۇل ومىردەن وتكەنشە سىر سۇلەيلەرىنىڭ تەلەگەي مۇراسىن تۇگەندەۋدەن دە قاعىس قالعان ەمەس. ءبىر عانا دەرەكتى ايتايىن.
كونەكوزدەردىڭ ايتۋىنشا, پوەزيانىڭ اق پەرىشتەسى اتانعان ۇلبيكە قازاقتان شىققان تۇڭعىش ايتىسكەر قىز كورىنەدى. ون ەكى جاسقا دەيىن ءتىلى شىقپاعان ول بىردەن ولەڭمەن سويلەپ كەتكەن ەكەن دەگەن دەرەك تە بار. ۇلبيكەنىڭ كۇدەرى قوجامەن ايتىسى «تۇركى تايپالارى حالىق ادەبيەتىنىڭ ۇلگىلەرى» دەگەن كىتاپقا ەنىپ, بۇگىنگى ۇرپاققا مۇرا ەتىپ قالدىرىلعان. بار-جوعى 24 جىل عانا ءومىر سۇرگەن ۇلبيكە تۋرالى وتەگەن اعانىڭ جازبالارىنان كول-كوسىر دەرەك الۋعا ابدەن بولادى. سول ءۇشىن دە ەل-حالىقتىڭ بۇگىندە وتەكەڭە ايتار العىسى شەكسىز.
كەلەسى ءسوز كەزەگىن وتەگەن اعانىڭ قالامگەرلىك كەلبەتىنە بەرەلىك. وتەكەڭ قالامى سەمسەر سەركە, ياعني ساتيريك بولاتىن. ونىڭ وبلىستىق گازەتتە جاريالانعان فەلەتوندارى مەن سىن ماقالالارى تالايلاردى تاۋبەسىنە ءتۇسىردى, كوپپەن ساناسقىسى كەلمەگەن كەردەڭدەردى قالىپقا سالدى. سودان بولار 1983 جىلى شىلدە ايىندا رەسپۋبليكانىڭ باس گازەتى «سوتسياليستىك قازاقستانعا» (بۇگىنگى «ەگەمەن قازاقستان») قىزمەتكە شاقىرىلىپ, وسى گازەتتىڭ جەزقازعان وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى بولىپ تاعايىندالادى. بەرتىن كەلە جەزقازعان وبلىسى تاراپ, وتەكەڭ وسى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ قىزىلوردا وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى قىزمەتىنە كەلەدى.
ءبىز بىلەردە باس باسىلىمدا وتەكەڭنىڭ قوعامدىق ماڭىزى بار اۋقىمدى دا وتكىر ماسەلەلەر كوتەرگەن تولعاقتى ماقالالارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى شىعىپ جاتاتىن. كوركەم وچەركتەرىمەن تالاي جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن پاش ەتسە, كەمشىن تۇستاردى سىن ساداعىنا ءىلدى.
باس باسىلىمنىڭ جەزقازعان وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى بولىپ جۇرگەندە قۇرىلىسى 20 جىلدان بەرى بىتپەي تۇرعان مەتالل قۇيۋ زاۋىتى تۋرالى سىن ماقالا جازادى. بۇل ماقالاسىندا باستى كەيىپكەر ەتىپ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى نيكولاي داۆىدوۆتى سىن ساداعىنا الادى. ول كەزدە كوممۋنيستىك پارتيانىڭ دۇركىرەپ تۇرعان شاعى عوي. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋىمەن ن.داۆىدوۆ تاۋبەسىنە تۇسەدى.
وزدەرىڭىزگە ءمالىم, 1962 جىلى قىزىلوردا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن سالىمگەرەي توقتامىسوۆ جايلى «پراۆدا» گازەتىندە «بيتايا كارتا» دەگەن سىن ماتەريال جاريالانادى. جوعارىدان تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, اقىر اياعى س.توقتامىسوۆ تاعىنان تايدىرىلىپ, جامبىل وبلىسىنىڭ ءبىر كەڭشارىن باسقارۋعا جىبەرىلەدى.
وسى ماقالانى مەيلىنشە زەرتتەپ, وي ەلەگىنەن وتكىزگەن وتەكەڭ جالعاندىققا جول بەرىلگەنىن انىقتاپ, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە اعا ەسىمىن اقتاپ كولەمدى ماقالا جازادى. مۇنداي ەرلىككە باسقا قالامگەرلەر ەمەس, تەك قانا وتەگەن اعا باراتىن ەدى.
وتەگەن اعا جۋرناليست قانا ەمەس, جازۋشى دا بولاتىن. اسىرەسە ساتيرالىق جانرداعى كوركەمسوزگە قايماق سالۋشى ەدى. تىلشىلىك قىزمەتتىڭ تىنىمسىز تىرشىلىگىندە جۇرسە دە, «سول قالتا», ء«بىر قورا وسەك», «مىنەزدەر» اتتى 3 ساتيرالىق كىتاپ پەن «جەزقازعان جۇلدىزدارى» اتتى وچەركتەر جيناعىن شىعارعان.
وتەگەن اعا زەينەت دەمالىسىنا شىقسا دا قولىنان قالامىن تۇسىرگەن ەمەس. بۇگىنگى قوعامداعى قۇبىلىسقا بەيجاي قارامايتىن. باسپاسوزگە بەرىپ, ەل نازارىنا ۇسىناتىن.
وتەكەڭدى ءولدى دەۋگە بولمايدى, ويتكەنى ارتىندا ولمەيتۇعىن ءسوز, وشپەيتۇعىن ءىز قالدىردى.
ەركىن ءابىلوۆ,
جازۋشى-جۋرناليست