مۋزىكالىق مادەنيەت – مەكتەپتەن

بۇل ارادا ءتىلشىنىڭ ورىس تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتى اۋىزەكى ءسوز قولدانىسىمەن پاي­دا­لان­عانىن ءتۇسىندىم, ارينە. ياعني ارالاس ءتىلدى مەكتەپتى «ارالاس مەكتەپ» دەپ قىسقا قايىرا اتاي­تىنىمىز سىقىلدى كەپ. بىراق «ورىس مەك­تەبى» دەگەن اتاۋدىڭ رەسەيدە عانا پايدا­لا­نىلاتىنىن ۇمىتپاۋىمىز قاجەت. وسى ىس­پەتتى اتاۋلارعا اباي بولۋ كەرەك. ويتكەنى بۇل نازىك ماسەلە. مەكتەپ دەمەكشى, سوڭعى كەزدە مەك­تەپ­تە­رىمىزدە كەمشىن سوعىپ جاتقان مۋزىكا ءپانى تۋ­رالى وي تارقاتقىم كەلىپ وتىر.

ءدۇيىم دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن ديماش قۇدايبەرگەن ەلىمىزدەگى ساحناعا ەندى شىعا باس­تاعان كەزىندە الدەبىرەۋلەردىڭ سىڭار­ەزۋ­لە­نىپ سىن ايتپاق بولعانىن ۇمىتا قويعان جوقپىز. ماسەلەن, ءبىر ايتىسكەر باۋىرىمىز وعان الدەبىر تەلەشوۋدا «ايەل داۋىستى» دەگەن پارىقسىز پىكىرىن ءبىلدىردى. بۇل جايت وسى كۇنگە دەيىن كوڭىلىمنەن كەتپەيدى. ديماشتىڭ ءبىر بويىندا بىرنەشە دەڭگەيلى داۋىس وكتاۆاسى بار. ياعني مامانداردىڭ ايتۋىنشا, باريتون, تەنوردان كولوراتۋرالىق سوپرانوعا دەيىنگى دياپازونعا يە. كاسىبي وپەرا انشىسىندە ەكى وكتاۆا بولاتىنىن ەسكەرسەك, بۇل تابيعاتتىڭ ەرەكشە سىيى.

كەزىندە ۇلتتىق كونسەرۆاتوريامىزدا ەرىك قۇرمانعاليەۆتاي ءبىرتۋار ءانشىمىزدىڭ دە داۋى­سى­نىڭ ەرەكشەلىگىن تانيتىن مامان بولمادى. سوندىقتان ول ماسكەۋ بارىپ وقىپ, سول جاق­تا الەمگە تانىلىپ, دۇنيەدەن ءوتتى. كوزى تىرى­سىن­دە ەل بولىپ قۇرمەت كورسەتە المادىق. بۇل ەلى­مىزدىڭ مادەني كەڭىستىگىنە ايتارلىقتاي سىن بول­دى.

بىردە تەلەديداردان مايرا مۇحامەد­قى­زى­نىڭ ديماشقا شەتەلگە بارىپ تا­نىلۋ تۋرالى كەڭەس ايتقانىن كورگەن ەدىم. ول ءوزى دە شەتەلدە ونەرى ءمالىم بولىپ, حالىقارالىق ۇلكەن ساحنالاردا ءان ايتقاننان كەيىن بارىپ قازاقستانعا ەلباسىنىڭ شاقىرتۋىمەن كەلدى. ءوزى وتكەن وتكەلەكتى بىلگەن سوڭ جاس تالانتقا ءارى شاكىرتىنە جول سىلتەپ وتىر. قازىر قاراساڭىز, تورتكۇل الەمدەگى تابىنۋشىلارى ديماش ۇلىمىزدى توبەسىنە كوتەرىپ, قوشەمەت كورسەتىپ جاتىر. ءبىر ديماش بۇكىل قازاق مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ الەمدەگى ەلشىسىنە اينالدى. بۇل قازاقستاننىڭ مەرەيىن تاسىتتى.

بىردە الماتىدا قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلت اسپاپتارى وركەسترىنىڭ 80 جىلدىق مەرەكەلىك كەشىنە بارعان ەدىم. ساحنادا وركەستردىڭ جۇزگە جۋىق مۇشەسى ويناپ وتىر. ءبىر كەزدە بەلگىلى ەسترادا ءانشىسى شىعىپ, ءانىن ورىنداپ بولعان سوڭ باسىن ءيدى. ال وركەستر ءالى ويناپ جاتتى. وركەستر سوڭعى اككوردىن قويماي جاتىپ باسىن يگەن انشىگە زالداعى كورەرمەن قول سوقتى. وركەستردىڭ ونەرى ەسكەرۋسىز دالادا قالعانداي اسەر قالدىردى. مۋزىكا مەن ساحنانىڭ مادەنيەتى بويىنشا ءانشىنىڭ وركەستردەن بۇرىن باس ءيۋى وتە ورەسكەل. وعان ءانشى جول بەرمەۋى كەرەك ەدى. بىراق ورىنداۋشى وعان ءمان بەرگەن جوق. قۇددى ساحناعا جالعىز ءوزى شىققانداي, ءانىن تامامداعان سوڭ مۋزىكالىق سۇيەمەلدەۋىن ويناپ بىتپەگەن وركەستردى كۇتپەستەن ءبىر ءوزى قوشەمەتكە يە بولىپ, ساحنادان شىعىپ كەتتى. كلاسسيكالىق جوعارى دەڭگەيدەگى الىبەك دىنىشەۆ سياقتى ونەر يەلەرى وركەس­تر ويناپ بىتكەنشە كۇتەدى, سودان سوڭ بارىپ وركەستر ديريجەرىمەن بىرگە باسىن ءيىپ, كورەر­مەن قوشەمەتىنە وركەسترمەن بىرگە ءىلتيپات كورسەتەدى. ياعني حالىق وركەسترگە دە, انشىگە دە بىردەي قول سوعادى.

نەگىزى, مۋزىكالىق مادەنيەت مەكتەپتەن باس­تالادى. بۇرىن دەنە شىنىقتىرۋ پانىنە ءمان بەرىلمەۋشى ەدى, قازىر ءان-كۇي ساباعىنا كوڭىل قويمايتىن ءۇردىس بايقالادى. كوبىنە مەكتەپ باسشىلىعى باسقا پاندەردىڭ ساعات ۇلەسىنە الماستىرىپ جىبەرەدى. بۇل رەتتە اتا-انالاردىڭ دا ۇلەسى بار سياقتى. ويتكەنى قازىر بالاعا بولاشاقتىڭ ينۆەستيتسياسى رەتىندە قارجى قۇيعاندا نەگىزىنەن بەيىمى بار پاندەرگە, جاراتىلىستانۋ ساباقتارىنا كوپ كوڭىل بولەدى. بىراق ونىڭ ەسەبىن بىرىڭعاي مۋزىكا پانىنەن الۋعا بولمايدى. قازىرگى جاس بۋىن تۇرماق, ورتا بۋىننىڭ مۋزىكالىق تالعامىنىڭ, مادەني وي-ورەسىنىڭ تومەن دەڭگەيگە ءتۇسىپ كەتۋىنىڭ ەڭ باستى سەبەبى وسى مەكتەپتەگى مۋزىكالىق مادەنيەتكە ءمان بەرمەۋدەن تامىر الادى دەگەن ويدامىن. سوندىقتان دا اينالامىزدا ء«شوپتى دە, شوڭگەنى دە» ولەڭ دەپ تانيتىن, ء«اننىڭ دە ەستىسى بار, ەسەرى بار» دەپ بىلمەيتىن بىرنەشە بۋىن ۇرپاق قاۋلاپ ءوستى. بۇل شىن تالانتتاردى تاسادا قالدىراتىن قاۋىپتى ءۇردىس. ءتىپتى, تالعام دەگەن قاراپايىم تانىمنىڭ بولۋى ادامنىڭ وزىنە قاجەتتى قاسيەت ەمەس پە؟!

اسپيرانتۋرادا وقىپ جۇرگەنىمدە ەۆرەي قىزى يرايدا سەرەدەنكومەن ءبىر بولمەدە تۇر­عان ەدىم. مەن قازاقتىڭ, ول ءوز ۇلتىنىڭ داس­تۇرلەرىن اڭگىمەلەيدى. ءبىر اڭگىمەسىندە ول ەۆرەي كەلىنشەكتەرى اياعى اۋىر بولعاننان باس­تاپ, ولاردى باسقا شارۋانىڭ بارىنەن بو­ساتىپ, «سەن ورمانعا بار, تابيعاتتىڭ ۇنىنە دەن قوي, مۋزىكا تىڭدا, جۇرەگىڭنىڭ اس­تىنداعى نارەستەنى تاربيەلەۋدى باستا» دەپ ايتاتىنىن جەتكىزگەن ەدى. سول سەبەپتى مەكتەپتەردە وسكە­لەڭ ۇرپاققا مۋزىكالىق مادەنيەتتىڭ ءوز دەڭ­گەيىندە سىڭىرىلۋىنە بارشامىز قۇمبىل بولۋى­مىز قاجەت.