وبىردى جەڭۋگە بولادى

وسىعان قاراماستان, جىل سايىن ەلىمىزدە 36 مىڭعا جۋىق ادام­نىڭ جاڭادان وبىرعا شال­دىققانى انىقتالادى. بۇگىنگى تاڭدا ديسپانسەرلىك ەسەپتە 180 مىڭعا جۋىق قازاقستاندىق تۇر. جىل سايىن ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان شامامەن 14 مىڭ ادام كوز جۇمادى. قازاقستاندا ءسۇت بەزى وبىرى, وكپە وبىرى, اسقازان وبىرى, جاتىر موينى مەن كولورەكتالدى وبىر تۇرلەرى العاشقى تورتتىكتى قۇرايتىنىن تاعى دا ەسكە سالا كەتكەن ءجون.

الماتىداعى قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا وبىرعا قارسى جا­ڭا پرەپاراتتاردى كلينيكالىق زەرتتەۋ باستالعانىن ايتا كەتكەن ءلازىم. سونداي-اق ەمدەۋ حاتتامالارىنا يممۋنوتەراپيا ەنگىزىلىپ وتىر. كەشە قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا وبىرمەن كۇرەس كۇنىنە ارنالعان ءىس-شارالار لەگى ءوتتى. سوڭى ەسترادا جانە ونەر جۇلدىزدارىنىڭ قاتىسۋمەن وتكەن كونتسەرتكە ۇلاسقان باستامالاردىڭ باستى وقيعاسى – وبىردى جەڭگەن جانداردىڭ جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتى بولدى.

قازوجرعزي باسقارماسىنىڭ ءتورايىمى, دسم باس ونكولوگى ديليارا قايداروۆا مەن قازاق­ستاننىڭ ونكولوگيالىق قىز­مەتىنە اتسالىسىپ جۇرگەن ۆولون­تەرلەر قاتىسقان ءباسپاسوز ءماس­ليحاتىندا كوتەرىلگەن ماسە­لەلەر از بولعان جوق. ماسەلەن, پسيحولوگ-دارىگەرلەر ادامنىڭ يممۋنيتەتى مەن كوڭىل كۇيىندە تىعىز بايلانىس بار دەسەدى. ال قاتەرلى ىسىكتى سوڭعى ساتىلارىندا جەڭگەن جانداردىڭ جارقىن مىسالى تومەندەگىدەي.

شولپان ۆاليەۆا, 49 جاس­تا: مەن الماتى ماڭىنداعى قارعالى اۋىلىندا تۇرامىن. بۇل دەرتكە دۋشار بولعان كەزدە ءىش قۇرىلىسى وبىرىنىڭ 4-ساتىسى دياگنوزىن بىردەن قويعان بولاتىن. اۋرۋىمنىڭ ابدەن اسقىنعانىن بىلگەندە وزىمە قاتتى اشۋلاندىم. بىلاي قاراعاندا راكتىڭ 4-ستادياسى ءولدىڭ دەگەن ءسوز عوي. دارىگەرىم, ونكولوگ-حيميوتەراپەۆت لەنا اندرەەۆناعا كە­لىپ: «قانشا ءومىرىم قالدى؟» دەپ سۇرادىم. «ەگەر ءومىر سۇر­گىڭىز كەلسە, وندا سۇرەسىز. ەگەر دار­مەنسىزدىك تانىتساڭىز, كوپكە بارمايسىز. ءبارى وزىڭىزگە عانا بايلانىستى», دەدى. ءومىرىم ەندى باس­­تالدى, ەندى ءوزىم ءۇشىن ءومىر سۇ­رەمىن دەپ وتىرعاندا, وبىرعا شال­دىعۋىم قاتتى اشۋلاندىردى. «نەگە مەن؟», دەپ ءوزىمدى بىردەن قولعا الدىم. ەڭ باستىسى, وسى اۋرۋدى جەڭە الاتىنىما سەندىم. جى­گەر, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىق پاي­دا بولدى. ال اۋىر دەرتكە شال­­دىققانىمدى ءىشىم قاتتى اۋى­رىپ, ءتىپتى اۋىرسىنۋدى باساتىن دارىلەر دە كومەكتەسپەگەندە عانا ءبىلدىم. وسىدان كەيىن اۋرۋحانادان اۋرۋحانا, اناليزدەردەن اناليز, حيميوتەراپيالار باستالدى. كەيىن قاتەرلى ىسىكتىڭ وشاعى وتامەن تۇگەل الىنىپ تاستالدى. 2019 جىلدىڭ قاڭتارىنان بەرى قاراي قاتەرلى دەرتتەن تولىق ارىلا باس­تادىم. قازىر دەنىم ساپ-ساۋ.

مايرا امانباەۆا, 59 جاس­تا: قازىر ءۇش بالانىڭ اناسىمىن. مىنە, ۇزاق جىلداردان كەيىن الماتىداعى ونكولوگيا ينستيتۋتىنا ەمدەلۋ ءۇشىن ەمەس, ءبىراز جىل بۇرىن باسىمنان وتكەن وقيعانى ەسكە الىپ, وزگەلەرگە ساباق رەتىندە ايتۋ ءۇشىن كەلىپ تۇرمىن. 1983 جىلى ماعان رەسەيدە قاتەرلى ىسىككە كۇدىك بايقالىپ, دياگنوز قويىلعان. ول كەزدە قاتەرسىز دەگەن. بىراق 1984 جىلى اۋرۋ مەنى قايتا اينالدىرا باستادى. ول كەزدە ءوزىم تەمىر جول اۋرۋحاناسىنا فەلدشەر-لابورانت بولىپ قىزمەت ىستەپ جۇرگەنمىن.

ماعان مەلانوما, تەرى راگى دياگنوزى قويىلدى. سول كەزدە دە مىقتى ونكولوگ-ماماندار بولدى. ەمدەپ قانا قويماي, ۇلكەن پسيحولوگيالىق قولداۋ ءبىلدىردى. الايدا جۇرت وزىمە ايتپايدى ەكەن, سىرتىمنان ء«ارى كەتسە 2-3 جىلدان سوڭ قايتىس بولاتىنىمدى» ەستىپ قالدىم. وسى سىبىردان كەيىن بىردەن كۇيزەلىسكە ءتۇسىپ, جىلاپ-سىقتاپ, ءوزىمدى ولىمگە بايلاي جازداعان كەزدەر دە بولدى. بار بولعانى 23 جاستامىن. تۇرمىس قۇرماعانمىن, بالام دا جوق. انامنان ەرتە ايىرىلدىم, اكەمنىڭ بىزبەن ءىسى بولعان جوق. اتا-اجەمىزدىڭ قولىندا وستىك. ول كىسىلەر دە ەرتە كەتتى. قىسقاسى, ماعان قارايلاساتىن ادام بولماي قالدى. قولداۋ تانىتقان دوستارىم مەن ارىپتەس دارىگەرلەر عانا بولدى. وسى كەزدە بۇل اۋرۋمەن كۇرەسەمىن دەپ شەشتىم. وزىمە ءوزىم كومەكتەسە باستادىم. وسى كەزدە ماحاببات تا, بالا دا, جۇمىس تا, ءۇي دە, كۇي دە پايدا بولدى. اۋرۋىمدى ويلاۋعا مۇر­شام كەلمەدى. كەيىن جازىلىپ كەتكەندەي بولدىم. بىراق 10 جىل­دان كەيىن بۇل اۋرۋ ءوزىنىڭ بار ەكەنىن تاعى دا ەسىمە سالدى. قولىم اۋىرىپ, كوتەرە الماي قالاتىن ەدىم. الايدا وتا جاساتقان جوقپىن. وسى كەزدە دەنساۋلىعىم ءۇشىن ىزدەنىس جولىنا ءتۇستىم. گومەوپاتيا, پسيحولوگيا, فيتوتەراپيامەن تەرەڭ اينالىستىم. رودولوگيا, ياعني تەكتانۋ ءىلىمىن زەرتتەپ, نەگە مۇنداي دەرتكە دۋشار بولعانىمدى تۇسىنۋگە تىرىستىم. كوپ وقىعاننىڭ ناتيجەسىندە ءوزىمدى دە, كۇيەۋىمدى دە, اينالامداعى ادامداردى دا ءتۇرلى دەرتتەن ساۋىقتىردىم.

ارۋجان توقان, 17 جاس­تا: قازىر مەن اۆياتسيالىق كوللەدجدىڭ 2-كۋرسىندا وقيمىن. ماعان 2- ساتىداعى مويىن بەزىنىڭ قاتەرلى ىسىگى دەگەن دياگنوز قويىلعان. ءاۋ باستا تۋبەركۋلەزدى ەمدەيتىن اۋرۋحاناعا تۇسكەن بولاتىنمىن. وتا جاساعاننان كەيىن مەندە قاتەرلى ىسىك بار ەكەنى بەل­گىلى بولدى. سودان ونكولوگيا ينستيتۋتىنا كەلىپ دياگنوز ناق­تىلانعاننان كەيىن ەمدەلە باس­تادىم. ءۇش جىل بويى ءتۇرلى تەراپيالاردان ءوتتىم. بۇل اۋرۋدى جەڭۋدە ءبىرىنشى كەزەكتە اتا-انام, دارىگەرلەر مەن سپورت كومەكتەستى. اسىرەسە پسيحولوگ مامانداردىڭ دا قولداۋى مىقتى بولدى. جاسىم 17-گە كەلدى. قازىر ستۋدەنتپىن. سپورتپەن اينالىسامىن.

ارينە, اتى جامان اۋرۋدى جەڭ­گەن جانداردىڭ باسىنان وت­كەنىن بايانداۋ وڭاي-اق, بىراق ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى, قيىندىقتارى مەن كۇيزەلىستەرى الدەقايدا كۇردەلى ەكەنى ايان. ەڭ باستىسى, بۇگىنگى تاڭدا دەرتتى دەر كەزىندە انىقتاسا, ەمى بار, شيپاسى تابىلادى.

2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا قاتەرلى ىسىككە شالدىعۋ 36 345, ياعني 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 196,4 ادامدى قۇرايدى. ونكولوگيالىق ناۋقاستاردىڭ ەلەكتروندى تىركە­لىمىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا قاتەر­لى ىسىكتەردەن ءولىم-جىتىمگە ۇشىراۋ 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 76,0 (14 060 وقيعا) ادام. دەگەنمەن, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ ەرتە دياگنوستيكاسى جاقساردى, 0-I ساتىداعى قاتەرلى ىسىكتەر جاڭا جاعدايلاردىڭ جال­پى قۇرىلىمىندا 26,8%-دى قۇرادى. قازىر قازاقستاندا تەگىن ونكوسكرينينگتەردىڭ ءۇش ءتۇرى: 40 جاستان 70 جاسقا دەيىنگى ايەلدەرگە ءسۇت بەزى وبىرىنا, 50 جاستان 70 جاسقا دەيىنگى ەرلەر مەن ايەلدەرگە كولورەكتالدى وبىر­­عا, سونداي-اق 30 جاستان 70 جاسقا دەيىنگى ايەلدەرگە ارنالعان جاتىر موينى وبىرىنا سكرينينگ جاسالادى. سكرينينگ ەمحانالاردا تەگىن جۇرگىزىلەدى. قازاقستان ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاپ, تەگىن ەمدەيتىن ەل ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ءلازىم. ونكولوگيالىق ناۋقاستاردىڭ ەڭ كوپ بولىگىن شىعىس قازاقستان, قاراعاندى جانە تۇركىستان وبلىس­تارىنىڭ, سونداي-اق الما­تى قالاسىنىڭ تۇرعىندارى قۇرايدى.

قازاقستاندا 2019 جىلدان بە­رى العاش رەت وكپە وبىرى, تەرى مەلانوماسى جانە كولورەكتالدى وبىرى بار ناۋقاستارعا جەكە تەراپيانى تاعايىنداۋ ءۇشىن مولەكۋليارلىق-گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى. زەرتتەۋدىڭ وڭ ناتيجەلەرى بار ەمدەلۋشىلەرگە دەربەستەندىرىلگەن تارگەتتىك جانە يممۋنوونكولوگيالىق تەراپيا تاعايىندالدى.

ونكولوگيالىق اۋرۋعا كۇدىكتى ەمدەلۋشىلەرگە كت جانە مرت جا­سالادى. ال بۇرىن زەرتتەۋدىڭ وسى تۇرلەرى تەگىن مەديتسينالىق كومەك­تىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭ­بەرىندە تەك قاتەرلى ىسىك دياگنوزى راستالعان پاتسيەنتتەرگە عانا جۇرگىزىلگەن.

ونكولوگيالىق ناۋقاستارعا پاللياتيۆتىك كومەكتىڭ قولجە­تىم­دىلىگىن جاقسارتۋ ءۇشىن وڭىر­لەردە 19 موبيلدىك بريگادا ۇيىم­داس­تىرىلدى.

الماتى