مىڭبۇلاق ەجەلگى جازبا دەرەكتەردە كەزدەسەتىن ايگىلى مەكەن. تاريحي دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, مىڭبۇلاق تۋرالى العاش رەت قىتاي جيھانكەزى سيۋان-تسزياننىڭ 630 جىلى جازىلعان ساپارناماسىندا كەزدەسەدى. بۇدان كەيىن مىڭبۇلاق جايىندا اتاقتى اراب جيھانكەزدەرى ۋبايداللاھ يبن حوردادبەك جانە قۇداما يبن جافار جازادى. ولاردىڭ كۇندەلىكتەرىندەگى «بۇل اباردجادج ۇلكەن توبە, ونىڭ اينالاسىندا مىڭداعان بۇلاق كوزدەرى بار. ولار قوسىلىپ ءبىر وزەندى قۇرايدى. وزەن شىعىسقا قاراي اعادى, ونىڭ اتى باركۋاب. بۇل ءسوزدىڭ اۋدارماسى «كەرى باعىتتا اعاتىن وزەن», دەگەن دەرەكتەر دە مىڭبۇلاق مەكەنىنىڭ كونە زامانداردان كەلە جاتقانىن اڭعارتادى.
بۇگىنگى مىڭبۇلاق جامبىل وبلىسى, جۋالى اۋدانىنداعى تەرىس وزەنى الابىندا ورنالاسقان. اتاقتى جيھانكەزدەردىڭ باركۋاب دەپ وتىرعانى وسى تەرىس وزەنى. تاۋعا قاراي كەرى اعىپ جاتقان وزەننىڭ دە وزىندىك تاعدىرى مەن تاريحى بار. بۇل اۋماققا اۋداننىڭ كولباستاۋ جانە تالاپتى اۋىلدارى دا كىرەدى. اتالعان اۋىلدار مەن الاتاۋعا دەيىنگى ارالىقتا سانسىز بۇلاقتار بار. سونىمەن قاتار وسى كولباستاۋ مەن تالاپتى اۋىلدارىنىڭ ورتا تۇسىندا بۇرىنعى وراق-بالعا اۋىلىنىڭ ەسكى جۇرتى جاتىر. بۇل جەردە ۇلتىمىزدىڭ ۇلى پەرزەنتى باۋىرجان مومىش ۇلى دۇنيەگە كەلگەن. باتىردىڭ ءوزى «ۇشقان ۇيا» كىتابىندا «مومىش اكەمنىڭ ايتۋىنشا, مەن مىڭ دا توعىز ءجۇز ونىنشى جىلدىڭ قىسىندا, ەسكىشە دەكابردىڭ جيىرما تورتىندە تۋىپپىن. اكەم ول كۇنى اۋليەاتا شاھارىندا ەكەن. مەن تۋعان سوڭ, يماش بابام جان-جاققا كىسى شاپتىرىپ, اكەمە دە حابارشى جىبەرىپتى», دەپ جازادى. جالپى, مىڭبۇلاق باتىردىڭ جەتى اتاسىنىڭ قونىسى بولعان تاريحي مەكەن. باتىردىڭ ءوزى ايتقان يماش باباسى دا, مومىش اكەسى دە بۇل جەردى ەن جايلاعان. كىتاپتا اكەسى مومىشتىڭ اقىندىق قاسيەتى دە ايتىلادى. قىزبەن بولعان ءبىر ايتىسىندا ول كىسى مىڭبۇلاقتى دا جىرعا قوسىپتى. جاسىنان زەرەك تە العىر باتىر باۋىرجان مۇنى ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە دە ايتادى. ء«بىزدىڭ اۋىل مىڭبۇلاق باسىن الا, باسىڭداعى ورامال جاسىل الا. كوڭىلىڭ بىزدە بولسا, ا, قۇداشا, بىرازىراق وتىرشى قاسىڭا الا» نەمەسە «مىڭبۇلاقتىڭ سۋلارى سىلدىرايدى, سۇلۋ قىزدىڭ بۇرىمى بۇلدىرايدى. قۇداشا دەپ سىرتىڭنان قۇمارتۋشى ەم, ەسكەرگەيسىڭ ەندىگى ءبىزدىڭ جايدى», دەگەن ولەڭدەر دە ايگىلى مىڭبۇلاقتىڭ قاسيەتتى مەكەن ەكەنىن مەڭزەسە كەرەك.
سول وراق-بالعانىڭ ەسكى جۇرتىنىڭ باتىس تۇسىندا مومىش بۇلاعى بار. كەزىندە مۇندا مىڭبۇلاقتاعى ءار بۇلاق باسىنا كيىز ءۇي تىگىلگەن دەسەدى. مىڭبۇلاقتىڭ ءبىر تارماعى مومىش بۇلاعىنا دا مومىش اۋلەتىنىڭ كيىز ءۇيى تىگىلىپ, باتىر باۋىرجاننىڭ بالالىق شاعى وسى جەردە وتكەن دەلىنەدى. مومىشتىڭ ءوزى دە تەگىن ادام بولماعان. اكەسى تۋرالى جازۋشى «ول كەزدە ءبىزدىڭ ەلدە حات جازىپ, قارا تانيتىن ادام نەكەن-ساياق. مولدا دەيتىن مولدالاردىڭ ءوزى قۇراننىڭ و جەر, بۇ جەرىنەن شالا-شارپى جاتتاپ العانى بولماسا, ناعىز دۇمشەلەر. ال مومىش بولسا, ءوز بەتىنشە تىرمىسىپ ساۋاتىن اشقان كىسى, سونىسىمەن بۇكىل ايماققا ايگىلى, سىيلى ادام ەدى», دەپ جازادى. بۇكىل ەل قادىرلەگەن ازاماتتىڭ اتىمەن ءبىر بۇلاقتىڭ اتالماۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. مومىش بۇلاعى ءوزىنىڭ باستاۋىن تاۋدىڭ ەتەگىنەن الادى. بۇلاقتىڭ سۋى شاعىن عانا. ال مومىش بۇلاعىنىڭ باتىس شەتىندە ەسداۋلەت بۇلاعى دەگەن دە بۇلاق بار. بۇل كۇندە مومىش بۇلاعى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسى اياسىندا قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارىنىڭ تىزىمىنە الىنعان.
كونەكوز قاريالار بۇلاقتىڭ كوزىن اشۋ مەككەگە ساپار شەگۋمەن بىردەي ساۋاپ بولاتىنىن ءجيى ايتاتىن. مومىش بۇلاعىن ساقتاۋدا جۋالى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى امانجول ءدۇرالى اقساقال تالاي جىلدان بەرى ماسەلە كوتەرىپ ءجۇر. ناتيجەسىندە بۇلاقتىڭ اينالاسى قورشاۋعا الىنىپ, بۇلاق باسىنا ستەللا قويىلدى.
جامبىل وبلىسى