راحمان يەمىزدىڭ ومىرىمىزگە ءناسىپ ەتكەن بارشا نىعمەتتەرىن باعالاپ, ونى ساقتاپ, قىزعىشتاي قورۋ ءار مۇسىلمان بالاسىنىڭ ۇلى مىندەتى. ونىڭ جەكەگە نەمەسە قوعامعا تيەسىلى بولسا دا, قۇندىلىعى بىردەي. بۇگىندە اسپان استى ەلىندەگى ءتاجدى ىندەتكە الەم ۇركە قاراۋدا. ەگەر, ونى تالداپ قاراساق, بۇل ءبىرىنشى ىندەت ەمەس. تاريحتا مۇنداي ىندەتتەر وقتىن-وقتىن بولعانى دا بەلگىلى. ءارى ونىڭ سەبەبى نەدەن ەكەنى ايدان انىق. بۇعان ءمان بەرمەۋشىلىك تانىتىپ, وعان جەڭىل قاراماۋ كەرەك. ارينە, ءتيىستى ساقتىق شارالارىن قولدانعان ابزال.
ايگىلى ومار (ر.ع) حاليفانىڭ تۇسىندا ءبىر ەلدە جۇقپالى ىندەت تارايدى. جولاۋشىلاپ كەلە جاتقان ول (ر.ع) ادامدارىمەن سول ىندەت جايلاعان ەلدى-مەكەنگە جاقىنداعاندا, قاسىنداعى بىرەۋ:
– يا, حاليفا, تاعدىر وزگەرمەيدى, پەشەنەمىزدەگىنى كورەرمىز, وسى ىندەتتى ەلگە كىرەيىك – دەيدى. ومار (ر.ع) وعان ىلەسپەي, اۋىلدى اينالىپ وتەدى.
الگى ادامنىڭ قايتادان:
– تاعدىردان قاشامىز با؟ – دەگەنىنە:
– ءبىز تاعدىردان تاعدىرعا كەتىپ بارامىز! – دەگەن ەكەن. دەمەك, بۇدان
تۇيەتىنىمىز, اۋرۋ-سىرقاۋ تاعدىر بولسا, ودان ساقتانۋ دا تاعدىر دەگەن ءسوز شىعادى.
بۇگىندە ساقتاناتىن دۇنيەلەر كوپ. جەپ ءىشۋ مەن تۇرمىس-تىرشىلىكتى جاعداياتتاردا اسا قاعىلەزدىك قاجەت. دىنىمىزدە تازالىق جوعارى ورىنعا قويىلعان بولسا, رۋحاني تازالىق وداندا جوعارى. جالپى, ءتيىستى ماماندارعا جۇگىنىپ, كەڭەسىنە قۇلاق اسقان ءجون. نەگىزىندە, تازالىقتى تەك ىندەت جايلاعاندا عانا ۇستانباي, ونى ومىرلىك سالتقا اينالدىرسا قۇبا-قۇپ. سەبەبى, اقساپ جۇرگەن ءار ادامنىڭ جەكە باس تازالىعىنىڭ جوقتىعى, تۇرمىس-تىرشىلىگىنىڭ رەتسىزدىگى, سالاۋاتتى ءومىر سالتىنىڭ بۇزىلۋى ىندەتتىڭ باسى.
بىلە بىلگەنگە, ء«دىن تازالىقتىڭ ۇستىندە ورنىققان» دەگەن حاديستە جەتكىلىكتى, وندا ادام اعزا مۇشەسىنىڭ تازالىعى تاپتىشتەلىنگەن. ياعني ازاننان اۋىز-مۇرىن قۋىستى شايىپ, دارەت الۋ تازالىقتىڭ تاڭى. قولىن جۋىپ, داستارحانعا وتىرۋ سۇننەتى تازالىقتىڭ كۇنى. دارەت الىپ, وزىنە دەم سالۋ, قۇدايعا جالبارىنۋ, دۇعا وقىپ جاتۋ تازالىقتىڭ ءتۇنى. تۇشكىرىپ جوتەلگەندە, ەسىنەگەندە, اۋىزدى قولمەن كولەگەيلەۋ شاريعاتتىڭ شاراسى. ىستىق اسقا ۇرلەمەۋ ميكروب تاراتپاۋدىڭ جولى. ال, جۇرەك تازالىعى ياعني بارشا تازالىقتىڭ قالىبى. باستىسى اللاعا تاۋەكەل ەتۋ, وعان ءۇمىت ارتۋ, ءار ۋاقىت دۇعا ەتۋ. ونىمەن قوسا, بايبالام سالماۋ, سابىرلى بولۋ, ىنتىماقتى بولۋ. جەلىلەردەگى نەگىزسىز ءار قيلى مالىمەتتەرگە, اقپاراتتارعا يلانىپ, ونى اركىمگە تاراتپاۋ ياعني ساقتانعاندى قۇداي ساقتايدى.
مۇحاممەد (س.ع.س) پايعامبارىمىز: «اللاھۋمما ينني اعۋزۋ بيكا ءمينال باراسي, ءۋال جۋنۋني, ءۋال جۋزام, ءۋا مين ءساييل اسقام» دەپ, ياعني وسى دۇعا ارقىلى الاپەس, ەسسىزدىك, تەرىس وي, ءار ءتۇرلى كەسەلدەردەن جاراتقان اللاعا سىيىنۋدى ۇيرەتكەن. ال, دۋالى اۋىزدى بابالارىمىز ءناپىل قۇلشىلىقتارىن كۇشەيتكەن, جاماعاتتار دۇعالارىن اسىرعان, ەل بىرلىگىن بەكەمدەگەن. بۇل كەزەڭ جاقسىلىقتاردىڭ كوبەيىپ, مەيىرىمدىلىكتىڭ ارتىپ, كۇنادان قاشاتىن ناعىز ۇلى مۇمكىنشىلىكتىڭ سىندارلى ءساتى. جاتتاندىدان جاۋىر بولعان, بارىمەن بايدى دارالاعان, جوقتى جارالاعان, نالەتى بار باتالاردى توقتاتىپ, جۇرەك جاردى تىلەكتى كول-داريا ەتەتىن ناعىز ۋاقىت!
مىنە, وسى تۇستا بىزدەر عۇلامانىڭ مىنا ءبىر باتاسىن سانامىزعا قۇيىپ, بىرلەسكەن تىلەكتە بولساق يگى:
جامان ءسوزدى ايتقاننان ساقتا,
جاقسى جولدان قايتقاننان ساقتا.
جالقاۋلىق قىلىپ, نامازعا بارماي,
جامباستاپ ۇيدە جاتقاننان ساقتا.
جاقسى ءسوز ايتپايتىن تىلدەن ساقتا,
جاردەمى جوق ىلىمنەن ساقتا.
جاڭادان شىعىپ جاستاردى بۇزعان,
جارق ەتەر جۇقسىز ەلىكپەدەن ساقتا.
عالىمدى جامان كورگەننەن ساقتا,
ادامدى جىكتەپ, بولگەننەن ساقتا.
اقىل-ەسى تۇرسا, اقىماقتىق قىلعان,
كۇناعا بارىپ, ولگەننەن ساقتا.
اكە مەن شەشەنى ۇرعاننان ساقتا,
ءادىل ءسوزدى ايتپاعاننان ساقتا.
اقيقات ءسوزى ايتىلعان جەردە,
ارقاعا ءجۇزدى بۇرعاننان ساقتا.
سەنىمدى بىلمەي جۇرگەننەن ساقتا,
ايىبىن شۇقىپ, كۇلگەننەن ساقتا.
اقىرى ءبىر كۇنى يماننان كەتىپ,
ازاپقا باتىپ, ولگەننەن ساقتا.
قاس دۇشپان باسقان تۇننەن ساقتا,
قارعىسقا قالعان كۇننەن ساقتا.
كۇيىككە باتقان انانىڭ جالعىز,
قايعىرىپ جاتقان ۇنىنەن ساقتا.
الداپ تاپقان مالدان ساقتا,
قالىس ءسوز ايتپاس شالدان ساقتا.
قارتايعان كەزدە قاقساتىپ ءبىر كۇن,
قاراماي كەتكەن بالادان ساقتا.
اۋادانكەلگەن اۋرۋدان ساقتا,
قيناعان ەلدى قازادان ساقتا.
كۇناعا باتىپ, قيامەت كۇنى,
قۇتىلىپ شىقپاس جازادان ساقتا.
قاس دۇشپان كەلسە, قاشقاننان ساقتا,
دۇشپانعا سىردى اشقاننان ساقتا.
قينالىپ تاپقان بايلىق-مۇلكىن,
ىسىراپتى جولعا شاشقاننان ساقتا.
كورە الماستاردىڭ كوزىنەن ساقتا,
پالشىلاردىڭ سوزىنەن ساقتا.
قايىرسىز وتكەن ومىردەن ساقتا,
كوكىرەك قاعىپ وتكەننەن ساقتا.
بۇرىنعى وتكەن بابالار جولىن,
قارعاتىپ تۇرىپ سوككەننەن ساقتا,
ماڭگىلىك ەلىمدى ىندەتتەن ساقتا!
نۇرلان بايجىگىت ۇلى,
ءدىنتانۋشى, يمام