ناعىز ىسكەر دە لايىقتى كانديداتتار تاڭدالدى
اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ وڭتۇستىكتەن باستاۋ الدى. بۇل, ارينە, قاي جاڭالىقتى دا جاتىرقاماي قابىلدايتىن وڭتۇستىك جۇرتىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن سەنىم جۇكتەگەنى انىق. ءسويتىپ, كەشە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋداندىق ماڭىزى بار قالالارى, اۋىل وكرۋگتەرى, اۋىلدىق وكرۋگتىڭ قۇرامىنا كىرمەيتىن كەنتتەرى مەن اۋىل اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى» جارلىعىنا سايكەس وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى اۋداندىق, قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى اكىم سايلاۋى بويىنشا ءوز تاڭداۋلارىن جاسادى. ءبىز سونىڭ ىشىندە قازىعۇرت جانە تولە بي اۋداندارىنداعى سايلاۋدىڭ بارىسىمەن تانىسىپ قايتقان ەدىك.
ناعىز ىسكەر دە لايىقتى كانديداتتار تاڭدالدى
اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ وڭتۇستىكتەن باستاۋ الدى. بۇل, ارينە, قاي جاڭالىقتى دا جاتىرقاماي قابىلدايتىن وڭتۇستىك جۇرتىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن سەنىم جۇكتەگەنى انىق. ءسويتىپ, كەشە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋداندىق ماڭىزى بار قالالارى, اۋىل وكرۋگتەرى, اۋىلدىق وكرۋگتىڭ قۇرامىنا كىرمەيتىن كەنتتەرى مەن اۋىل اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى» جارلىعىنا سايكەس وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى اۋداندىق, قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى اكىم سايلاۋى بويىنشا ءوز تاڭداۋلارىن جاسادى. ءبىز سونىڭ ىشىندە قازىعۇرت جانە تولە بي اۋداندارىنداعى سايلاۋدىڭ بارىسىمەن تانىسىپ قايتقان ەدىك.
بىردەن ايتۋ كەرەك, حالىق قالاۋلىلارىنىڭ وسىناۋ ساياسي ناۋقانعا بەلسەنە قاتىسۋعا اسا ىقىلاستى ەكەندىكتەرى جايدارى جۇزدەرىنەن دە, قيمىلدارىنان دا بايقالىپ تۇردى. سودان بولار, قازىعۇرتتىق جانە تولەبيلىك حالىق قالاۋلىلارى بۇل ءىسكە وتە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپتى. ەكى اۋداننىڭ دا دەپۋتاتتارى تۇگەل قاتىسىپ, ءوز تاڭداۋلارىن جاسادى. قازىعۇرت اۋداندىق ءماسليحاتىندا 16 دەپۋتات بار ەكەن.
الدىمەن سايلاۋ ءتارتىبى, ەرەجەسى تۇسىندىرىلگەننەن كەيىن دەپۋتاتتار بۇل شەشۋشى ساتكە قۇلشىنا كىرىستى. «بۇل سايلاۋ ارينە, اۋىل اكىمدەرىنىڭ جۇمىسىنا ۇلكەن سەرپىن بەرەدى دەپ ويلايمىن. ءارى بىزگە دە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ءبىز ءوز تاڭداۋىمىزدى جاساۋ ارقىلى حالىقتىڭ ۇلكەن اماناتىن ارقالاپ وتىرمىز. سوندىقتان ناعىز ىسكەر, جىگەرلى, جۇمىستىڭ, جالپى اۋىلدىڭ ماسەلەسىن جاقسى بىلەتىن ۇمىتكەرلەردى تاڭدادىق. بۇعان دەيىن اۋىلداردى ارالاپ, ءاربىر ۇمىتكەرمەن جەكە-جەكە تانىسىپ, قولىنان قانشالىقتى ءىس كەلەتىنىن باعامداعان بولاتىنبىز. بارلىق ۇمىتكەرلەر اۋىل تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, سايلاۋالدى باعدارلاماسىمەن تانىستىرعان. سوندىقتان بۇل جەرگە دەپۋتاتتار تاڭداۋىن ىشتەي بەكىتىپ, ناقتى شەشىممەن كەلگەنى انىق», دەدى قازىعۇرت اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى نۇرلان قادىروۆ.
قازىعۇرت اۋداندىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى سەيدۋللا سەڭگىرباەۆتىڭ بىزگە بەرگەن مالىمەتىنە قاراعاندا, اۋداندا بارلىعى 13 اۋىلدىق وكرۋگ بار ەكەن. وسى وكرۋگتەر بويىنشا 31 ۇمىتكەر تىركەلىپتى. ولاردىڭ سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىنىڭ ويداعىداي ءجۇرۋى ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. ال اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى مۇحتار مومىنوۆ: «ءبىزدىڭ ءماسليحات كوپپارتيالى بولىپ ەسەپتەلەدى. 16 دەپۋتاتتىڭ بىرەۋى «اق جول» پارتياسىنىڭ, تاعى بىرەۋى «جسدپ»-نىڭ مۇشەلەرى. ۇمىتكەرلەردىڭ ءبارى ىسكەر, مەملەكەتتىك قىزمەتتە ىسىلعان, تاجىريبەلى جاندار. ايتسە دە سايلاۋدىڭ ءوز ءباسى, ءوز ءتارتىبى بار. دەپۋتاتتار ناعىز لايىقتى, بۇل قىزمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تەرەڭ سەزىنەتىن كانديداتتاردى تاڭدادى دەپ ويلايمىن» دەپ اعىنان جارىلدى.
تولەبي اۋدانىندا 14 اۋىلدىق وكرۋگ پەن 1 قالا اكىمىنىڭ سايلاۋى بويىنشا 17 دەپۋتات داۋىس بەردى. اۋداندىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ومىرزاق بايبولاتوۆ جاريالاعان سايلاۋ قورىتىندىسىنا قاراعاندا, بۇل دودا وتە تارتىستى وتكەنى بايقالادى. مىسالى, اقجار, اققۇم, قاسقاسۋ, قاراتوبە, كەمەقالعان, كيەلىتاس اۋىلدىق وكرۋگتەرى مەن لەنگىر قالاسى بويىنشا دەپۋتاتتاردىڭ داۋىسى ەكىگە ءبولىنىپ, قارسى جاق تەك ءبىر-ەكى داۋىسپەن عانا جەڭىسكە جەتكەنى ءمالىم بولدى.
«سايلاۋ جۇمىسى وتە جاقسى ۇيىمداستىرىلعان جانە ءبارى زاڭ شەڭبەرىندە وتۋدە, – دەدى بىزبەن اڭگىمەسىندە اكىمدەردىڭ سايلاۋىن باقىلاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, قازاقستاننىڭ گۋمانيتارلىق-ساياسي كونيۋنكتۋرا ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى ەسەنجول الياروۆ. – اشىق سايلاۋ ءوتىپ جاتىر. ارينە, اۋدانداعى حالىق قالاۋلىلارى كىمگە داۋىس بەرۋ ماسەلەسىندە ءوز سايلاۋشىلارىمەن اقىلداسىپ, كەڭەسىپ العانى اقيقات. ياعني, دەپۋتاتتار حالىقتىڭ سەنىمدى وكىلى بولعاندىقتان بۇل ىستە ەلدىڭ دە تاڭداۋى جاتىر دەگەن ءسوز. بۇل سايلاۋ دەموكراتيانى دامىتۋعا باعىتتالعان سەنىمدى قادام, ۇلكەن ءىستىڭ باستاماسى دەپ ايتۋعا بولادى. بولاشاقتا اكىمدەردى تىكەلەي حالىقتىڭ ءوزى سايلايتىن كۇنگە دە جەتەرمىز. ءبىز بۇل ساياسي ناۋقاندى الداعى ۋاقىتتا تالدايمىز, تالقىلايمىز. كەتكەن كەمشىلىكتەرگە كوز جەتكىزىپ, بۇل دودانىڭ مەحانيزمدەرىن جەتىلدىرە تۇسەمىز. ەندىگى ءبىر مىندەت – سايلانعان اۋىل, قالا اكىمدەرىن ءوز سايلاۋشىلارى, ياعني, دەپۋتاتتار الدىندا ەسەپ بەرۋىن داستۇرگە ەنگىزۋ قاجەت».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى بەرىك تورعاۋىتوۆتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بۇل كۇنى ايماقتا بارلىعى 172 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى جانە 5 ەلدى مەكەن, 8 پوسەلكە, 4 قالانىڭ اكىمى, جالپى العاندا, 189 اكىم سايلاندى. العاشىندا بۇل دوداعا وڭىردەن 567 ۇمىتكەر ۇسىنىلعانىمەن, ناتيجەسىندە 421 ۇمىتكەر تىركەلىپتى. ورتا ەسەپپەن ءبىر ورىنعا 2,2 ۇمىتكەردەن كەلگەن. وبلىس بويىنشا 4 ايەل اكىم بولىپ سايلاندى. ءبىر قىزىعى, زاڭدى جاقسى تۇسىنبەگەندىكتەن بولار ورداباسى, سارىاعاش اۋداندارىندا ءوزىن-ءوزى ۇسىنعان ۇمىتكەرلەر دە كەزدەسىپتى. «اۋداندىق, قالالىق سايلاۋ كوميسسيالارى بۇل ىسكە وتە تىڭعىلىقتى دايىندالعاندىقتان, سايلاۋ ايقاي-شۋسىز, ۇيىمشىلدىقپەن ءوتتى. ەڭ باستىسى, ەشقانداي ارىز-شاعىم, كوڭىل تولماۋشىلىق جوق», دەدى وبلىستىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى.
ءيا, اۋىل جۇرتىنىڭ اماناتى مەن سەنىمىن ارقالاعان حالىق قالاۋلىلارى ءوز تاڭداۋلارىن جاسادى. بۇل سايلاۋ اۋىل, قالا اكىمدەرىنە ۇلكەن مۇمكىندىك بەرىپ, جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ, بەدەلىن ءبىر كوتەرىپ تاستاعانى انىق. ەندەشە, ىسكە ءسات!
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن جايىق ورمان.
باستى ەرەكشەلىك – سايلاۋدىڭ اۋقىمدى كولەمدە وتكىزىلەتىندىگىندە
كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋداندىق ماڭىزى بار قالالارى, اۋىلدىق وكرۋگتەرى, اۋىلدىق وكرۋگتىڭ قۇرامىنا كىرمەيتىن كەنتتەرى مەن اۋىلدارى اكىمدەرىن سايلاۋ بويىنشا تاڭداۋشىلاردىڭ وتىرىستارى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ءوتتى. بۇگىن, سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وبلىستارىندا اكىمدەر سايلاۋى جالعاسىن تابادى. وسىعان وراي, ءبىز ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ حاتشىسى باقىت مەلدەشوۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– باقىت سارسەنباي ۇلى, بۇل سايلاۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى نەدە؟
– سايلاۋ ناۋقانى تۇتاستاي سايلاۋ تاعايىندالعاننان باستاپ, ونىڭ قورىتىندىلارى انىقتالعانعا دەيىن ءاربىر وڭىردە ءبىر اي مەرزىم ىشىندە ءوتتى. سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋگە 1 316 مۇشەسى بار 14 وبلىستىق, 28 قالالىق جانە 160 اۋداندىق اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارى قاتىسۋدا.
ەل بويىنشا بارلىعى 2457 اكىم سايلانادى. ولاردىڭ 47-ءسى اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ اكىمدەرى, 2101-ءى اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمدەرى, 119-ى كەنتتەر اكىمدەرى جانە 190-ى اۋىل اكىمدەرى. بۇل ەل بويىنشا بارلىق اكىمدەردىڭ جالپى سانىنىڭ 91,5 پايىزىن قۇرايدى. مۇنداي اۋقىمدى اكىمدەر سايلاۋى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءبىرىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىر, ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى دە وسىندا.
سايلاۋ ناۋقانى وڭىرلىك مارتەبەگە يە بولعاندىقتان, ول جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر قاراجاتىنان قارجىلاندىرىلدى. بۇل دا ونىڭ ماڭىزدى ەرەكشەلىگى بولىپ تابىلادى. وسىعان دەيىن ايتقانىمىزداي, داۋىس بەرۋ جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىر كۇننىڭ ىشىندە ءوتكىزىلمەيدى. ناقتى وڭىرلەردە اۋداندىق (قالالىق) سايلاۋ كوميسسيالارى وسى سايلاۋدى ۇيىمداستىرىپ, سايلاۋ قورىتىندىلارىن شىعاراتىن بولادى. سوندىقتان ورتسايلاۋكوم ەل بويىنشا اكىمدەر سايلاۋىنىڭ جالپى قورىتىندىلارىن بارلىق وڭىرلەردەگى داۋىس بەرۋ اياقتالعاننان كەيىن عانا جاريا ەتە الادى.
تاڭداۋشىلاردىڭ كەلەسى وتىرىستارى اتىراۋ وبلىسىندا – 6 تامىزدا, اقتوبە, الماتى, قوستاناي, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, پاۆلودار جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا – 7 تامىزدا, شىعىس قازاقستان وبلىسىندا – 7 جانە 8 تامىزدا, باتىس قازاقستان وبلىسىندا – 7 جانە 9 تامىزدا, اقمولا جانە قاراعاندى وبلىستارىندا – 8 تامىزدا, جامبىل وبلىسىندا – 9 تامىزدا وتەتىن بولادى.
– وكرۋگ, اۋىل نەمەسە كەنت اكىمى لاۋازىمىنا كانديداتتاردى ىرىكتەۋ قالاي ءوتتى؟
– اكىمدىككە كانديداتتاردى اۋدان (قالا) اكىمى بالاما نەگىزدە (ياعني ۇسىنىلعان كانديداتۋرالار سانى ەكەۋدەن كەم بولماۋعا ءتيىس) جەرگىلىكتى قوعامداستىقپەن وتكىزگەن كونسۋلتاتسيالاردان كەيىن ۇسىندى. اتالعان كونسۋلتاتسيالار اۋدان (قالا) اكىمىنىڭ تىكەلەي اۋىلداردا, كەنتتەردە جانە قالالاردا حالىقپەن تىكەلەي جەكە كەزدەسۋلەرى نىسانىندا وتكىزىلگەندىگى حالىقتىڭ اكىمدىككە كانديداتتاردى ۇسىنۋعا ناقتى قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 33-بابىنا سايكەس بەلسەندى سايلاۋ قۇقىعىنا يە, 25 جاسقا تولعان «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىندا قويىلعان تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن, جوعارى ءبىلىمى بار جانە ءتيىستى وبلىستىڭ اۋماعىند