اراعا 65 جىلعا جۋىق ۋاقىت سالىپ گاەتانو دونيتسەتتيدىڭ ايگىلى تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى «دون پاسكۋالە» قازاق ساحناسىنا قايتا ورالدى. بۇل جولعى قويىلىمنىڭ ارتىقشىلىعى سوندا, اتالعان وپەرادا ساحناداعى 3D ەففەكتىلەر, تەاترالدىق زاماناۋي تەحنولوگيالار عانا قولدانىپ قويمايدى, وپەراداعى قازاق انشىلەرىنىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىنە سالتانات قۇرعىزعان پرەمەرا بولىپ تۇر.
اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ 86 ماۋسىمىنىڭ جاڭا پرەمەراسىنا اينالعان وپەرانى بۇل جولى يتاليالىق رەجيسسەر, ستسەنوگراف, كوستيۋمدەر جونىندەگى ديزاينەر ماتتەو ماتستسوني ساحنالادى.
بۇگىنگى تاڭدا «دون پاسكۋالە» الەمدەگى ەڭ تانىمال يتاليالىق جيىرما وپەرانىڭ بىرەۋى جانە جىل سايىن 150 ەلدىڭ تەاترىندا قويىلادى.
وسى ارادا وقىرمان ءۇشىن دە, كورەرمەنگە دە قىزىقتى دەرەكتەردى ايتا كەتۋگە بولادى. «دون پاسكۋالە» دونيتسەتتيدىڭ ەڭ سوڭعى وپەراسى دەپ ەسەپتەلىنەدى. شىندىعىنا كەلسەك, گاەتانو دونيتسەتتي اتالعان وپەرادان كەيىن دە ءۇش بىردەي وپەرا جازعان. الايدا ول قويىلىمداردىڭ بارلىعى قازىر ساحنادا جوق. سوندىقتان دا «دون پاسكۋالە» دونيتسەتتيدىڭ سوڭعى شىعارماسى بولىپ قالا بەرمەك. «دون پاسكۋالە» تانىمالدىلىعى جاعىنان دونيتسەتتيدىڭ «ماحاببات سۋسىنى» مەن «ليۋچي دي لاممەرمۋر» تۋىندىلارىنان كەيىنگى ورىندا تۇر.
ءوز كەزەگىندە يتاليالىق رەجيسسەر, ستسەنوگراف, كوستيۋمدەر بويىنشا ديزاينەر ماتتەو ماتستسونە: «دون پاسكۋالە» ماعان الماتى قالاسىمەن جانە ونىڭ تاماشا تەاترىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك تۋعىزدى. مەنىڭ بۇرىن دا قازاقستانعا جولىم تۇسكەن بولاتىن. الماتى وسىنداعى بۇكىل ۇلتتىڭ مادەني استاناسى ەكەندىگى جايلى ءجيى ەستۋشى ەدىم. قازىر الماتىنىڭ نەگە ولاي ەسەپتەلەتىنىن جەتە تۇسىنەمىن. مەن عاجايىپ تالانتتاردىڭ, كوسموپوليت ادامداردىڭ ورتاسىنا تاپ بولدىم. قازاقستاندىق اكتەرلاردىڭ ەڭبەكقورلىعىنا تاڭعالدىم. ءتىپتى وزدەرىن اياماي جۇمىس ىستەيدى. ۇيىقتاماسا دا دايىندىقتا جۇرەدى. ىزدەنىمپازدىقتان بولەك, قازاق جاستارى وتە ءبىلىمدى ەكەن. اعىلشىن ءتىلىن جاقسى بىلەدى. جانە وزدەرىنىڭ مادەني بولمىسى مەن ەجەلدەن كەلە جاتقان داستۇرلەرىن دە ساقتاپ قالعان. بۇل تەاترداعى جۇمىسىم مەن ءۇشىن اسا تارتىمدى تاجىريبە بولدى. ماسەلەن, بۇل جەردە سۋرەتشى ءوزىن ەركىندىكپەن تولىق كورسەتە الادى. ول ءوزىن ەستيتىنىن بىلەدى جانە تۇسىنەدى», دەيدى.
يتاليالىق رەجيسسەردىڭ ارتىقشىلىعى سوندا, ول ساحنالىق كوستيۋمدەردىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن مامان عانا ەمەس, اكتەرلىك شەبەرلىك بويىنشا مىقتى ۇستاز. ال بۇل ءبىزدىڭ قازاقتىڭ وپەرا انشىلەرىنە يتاليان تىلىندە ساحناعا شىققان ء«ۇش ءبولىمدى دراما-بۋففانى» ناشىنە كەلتىرىپ ورىنداۋعا عانا ەمەس, اكتەرلىق تۇرعىدا دا شەبەرلىكتەرىن شىڭداي تۇسۋگە سەپتەسىپ وتىر.
ماتتەو ماتستسوني بۇل وپەرانى بۇكىل تاريحقا وتكەن عاسىرلارداعى ايەلدەردى ازات ەتۋ سيمۆولى رەتىندە نورينانىڭ كوزىمەن قاراۋ دەپ تۇسىندىرەدى. وسى ارقىلى بۇگىنگى كورەرمەن 1800 جانە 1950 جىلدار ارالىعىنا ساياحات شەگىپ, بۇگىنگى 2020 – ياعني, زاماناۋي يتاليانىڭ ءسان-سالتاناتىنا ورتاقتاسادى.
جاڭا قويىلىم يتاليالىق اتموسفەرا مەن ءستيلدى قامتي وتىرىپ, كۇردەلى ستسەنوگرافيالىق سيۋجەتتى قۇرايتىن كوپتەگەن سپەتس-ەففەكتىلەر مەن «ۋاقىتتان ۋاقىتقا اۋىساتىن» قوزعالىستارعا دا يە. زاماناۋي تەحنولوگيالار وپەرا الەمىمەن ۇيلەستىرىلىپ, تانىمال سۋرەتشى لۋكا ءاتيليدىڭ بەينە پروەكتسيالارمەن تولىقتىرىلعان.
– ءۇش عاسىرعا كەزەگىمەن اۋىسىپ وتىراتىن ۋاقىتقا ساياحات يدەياسىن ءبىز كوستيۋمدەردىڭ ديزاينەرلىك شەشىمدەرىندە, ءارتۇرلى ءداۋىردىڭ سانىنە سايكەس ماتەريالدار مەن ورنەكتەرى ارقىلى جۇزەگە اسىردىق. مۇنىڭ ءبارى «دون پاسكۋالە» وپەراسىنىڭ اجارىن اشىپ, اسەرىن جانداندىرادى, – دەيدى ماتتەو ماتستسونە.
وسى ارادا تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن ايتا كەتەلىك, «دون پاسكۋالە» وپەراسى قازاق ساحناسىنا 1955 جىلى شىعىپ, 2 جىلدان كەيىن رەپەرتۋاردان ءتۇسىپ قالعان.
ال بۇگىنگى كورەرمەن ءبىرىنشى رەت تەاتر تاريحىندا سپەكتاكلدىڭ بۋتافورلىق شەشىمدەرىنە ريزاشىلىقپەن قول سوققانىن كوردىك. ساحنادا العاش رەت ءزاۋلىم ءۇي تۇرعىزىلىپ, قويىلىمنىڭ بارلىق ارەكەتى ءسان-سالتاناتى كەلىسكەن ۇيدە ءوربيدى. وپەرانىڭ باستى كەيىپكەرى دون پاسكۋالە كەيىنگى حح عاسىرداعى 50 جىلداردىڭ رۋحىن سەزدىرۋ ءۇشىن ساحناعا VESPA موپەدىمەن شىققانىن دا كورەمىز.
بۇل وپەرا ەشقاشان وزەكتىلىگىن جويمايتىن قۋ دۇنيە, اقشا, بايلىق, ايەل ازاتتىعى جايىندا بولماق. تۇبىندە ارمانى مەن ماحابباتىنا قاتار قول جەتكىزەتىن نورينانىڭ ءرولىن سوپرانو داۋىستى سوليستەر زارينا التىنباەۆا مەن اناستاسيا كوجۋحاروۆالار ورىندايدى.
وپەرانىڭ ونە بويىندا كورەرمەندەر نورينانىڭ ءسات سايىن ايەلدىك دامەنسىزدىگىنەن قۋات الىپ, عاسىرلارمەن بىرگە وزگەرگەنىنە كۋا بولماق.
وپەرادا «بەلكانتو» دەگەن تەرمين بار. مۇنى ءبىزدىڭ ءداستۇرلى انشىلەردىڭ تىلىمەن ايتقاندا ناشىنە كەلتىرىپ ورىنداۋ, ياعني داۋسىڭ جەتسە ورىندايسىڭ.
«دون پاسكۋالە» – اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترى انشىلەرىنىڭ شاماسىن سىنايتىن سپەكتاكل.
دونيتسەتتيدىڭ ءوزى ء«ۇش ءبولىمدى دراما-بۋففا» دەپ اتاعان وپەراسىندا كورەرمەندەر باس كەيىپكەرلەر – قارت دون پاسكۋالەمەن (تاير ءتاجى, يلياس ارتاعاليەۆ), ونىڭ جاس جيەنى ەرنەستومەن (دامير سادۆاكاسوۆ, ارتۋر گابديەۆ), ايلاكەر دارىگەر مالاتەستامەن (ەميل ساكاۆوۆ, ولەگ تاتاميروۆ) جانە نورينا سۇلۋمەن (زارينا التىنباەۆا, اناستاسيا كوجۋحاروۆا) كەزدەسەدى.
«دون پاسكۋالە» وپەراسىنىڭ پرەمەراسى الماتى «الما-اتا» بولىپ تۇرعان سوناۋ 1955 جىلى تەاتردا ەكى جىل ساحنالانىپ, قايتا جاڭارتىلماعان.
وسىلايشا سان جىلداردان كەيىن گاەتانو دونيتسەتتيدىڭ ەڭ جاقسى وپەرالارىنىڭ ءبىرى اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ساحناسىنا قايتا ورالدى.
الماتى