مۇحامەدجان قاراباەۆ كوز جۇمعاننان بەرى قانشاما جىل زىمىراپ ءوتتى. بەرتىنگە دەيىن وعان كوڭىل ءبولىپ, ىزەت كورسەتە بارعان قوعام وكىلدەرى بولماپتى. ال ول قانداي قۇرمەتكە دە لايىق ەدى. مۇحامەدجاندى حالقىمىز بىلمەيدى ەمەس, بىلەدى. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا دا اراگىدىك جازىلىپ, ماسەلە كوتەرىلىپ تۇردى.
قازاقستانعا, قالا بەردى بۇرىنعى وداق كولەمىندە تانىمال مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورلارى, وسى سالانىڭ عالىم, ماماندارى يشانباي قاراقۇلوۆ پەن ەستورە ورازاقوۆ حالقىمىزدىڭ ارداقتى پەرزەنتىنىڭ ەسىمىن ەستە قالدىرۋ تۋرالى بيلىك ورىندارىنا ۇسىنىستار جاساعان. بىراق ودان ايتارلىقتاي ناتيجە شىعا قويمادى. ايتەۋىر مەڭدىقاراداعى تۋبەركۋلەزدى ەمدەيتىن ساناتوريگە تۇڭعىش دارىگەردىڭ ەسىمى بەرىلگەن. مۇحامەدجان جايىندا مارات سيسەكەنوۆ دەگەن الماتىلىق دارىگەر شاعىن كىتاپ جازعان. مۇحامەدجاننىڭ تۋعان جەرى – ۆۆەدەن اۋىلىندا وعان كوشە اتى بەرىلدى. وسىمەن ءتامام.
مۇحاڭ قانداي ادام ەدى؟ شىنىندا دا, بۇل كىسىنى ءبىز, قازاقتار عانا ءبىلىپ, قالىڭ ورىس-ورماننىڭ ودان حابارى ازداۋ بولىپ كەلگەنىنەن بە, قوستانايلىقتار ونى ءجيى ەسىنە الا بەرمەيدى. كوپ جىلدار لەنين اتىندا بولىپ كەلگەن وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ بۇگىنگى داڭقى جەر جارادى. وسى اۋرۋحانانىڭ تۇڭعىش دارىگەرى قاراباەۆ بولعان ەدى. ونى بىرەۋ بىلەدى, بىرەۋ بىلمەيدى.
1888 جىلدىڭ باس كەزىندە قازان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا فاكۋلتەتىن بىتىرگەننەن كەيىن مۇحامەدجان قوستانايعا كەلىپ, قالالىق قىزمەتكە ورنالاسادى. سول كەزدە مىڭداعان حالقى بار قوستاناي قالاسىندا نەبارى ءتورت ورىندىق كىشكەنتاي عانا ەمحانا بولعان. باسقا جەردە ەمدەۋ ورنى بولماعاندىقتان بۇل جەرگە قوستانايدان عانا ەمەس, بۇكىل نيكولاەۆ ۋەزىنىڭ حالقى قاپتاپ كەلىپ قارالاتىن.
ايتپاقشى, مۇحامەدجان باستاپقى كەزدە ورىنبور قالاسىندا جۇمىس ىستەيدى. وسىندا ۇلتى تاتار گەنەرال بيكچۋريننىڭ قاديشا دەگەن قىزىمەن تانىسىپ, سوعان ۇيلەنەدى. قاديشامەن بىرگە قوستانايعا ورالادى. ءساندى كيىنگەن, باسىندا اپپاق تەلپەگى بار, ءناپ-نازىك, سىمباتتى ايەلىن مۇحاڭنىڭ كادىمگى مادەنيەتتى, تاربيەلى جىگىت رەتىندە پاۋەسكەدەن قولىمەن قولتىعىنان سۇيەمەلدەپ ءتۇسىرىپ جاتقان ءساتىن كارىم اقساقال جۇرەگىمىزدى تولقىتىپ, ءسۇيسىنىپ سۋرەتتەپ ايتىپ ەدى. كىشكەنتاي ءسابيى دۇنيەگە كەلىپ, شەتىنەپ كەتەدى. بۇعان ەل ىشىندەگى تۇرمىستىق جاعدايدىڭ قيىندىعى, ايتارلىقتاي كۇتىمنىڭ جوقتىعى اسەر ەتكەندەي بولادى. قالادا, جىلى جەردە, اقسۇيەكتەردىڭ جىلى ۇياسىندا, توق ورتادا, ەرەكشە نازاردا وسكەن قاديشا مۇحامەدجاندى ورىنبورعا قايتۋعا ۇگىتتەيدى. بۇعان كۇيەۋى كونبەگەسىن ءوزى كەتەدى. ەشكىمگە تۇرمىسقا شىقپاي, كەيىن قاراباەۆ قارتايىپ, ومىردەن وتەر شاعىندا قاسىندا بولىپ, كۇتىم جاساپ, ونى سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالادى. نە دەگەن شىنايى سۇيىسپەنشىلىك, نە دەگەن تازا, عاجايىپ ماحاببات دەسەڭىزشى! كارىم اتامىزدىڭ قاديشا مەن مۇحامەدجاننىڭ شەرگە, ساعىنىشقا تولى ءومىرى جايلى ايتقان سول اڭگىمەسى اڭىز سەكىلدى بولىپ قۇلاعىمىزعا ءسىڭىپ قالىپتى. بۇنى ءبىز الداعى ۋاقىتتا كەڭىرەك زەرتتەپ, قىزىقتى ءبىر اڭگىمە جازساق پا دەگەن ويدامىز.
ول تۇڭعىش قازاق دارىگەرى عانا ەمەس, قوستاناي وڭىرىندەگى بىردەن-ءبىر جوعارى ءبىلىمدى دارىگەر ەدى. قوستاناي قالاسىنىڭ العاشقى تۇرعىندارىنىڭ دا ءبىرى بولعان. وسى وقيعانىڭ ءوزى وعان اسا قۇرمەت, ىزەتپەن قاراۋدى ورايلاپ تۇر عوي. ەندەشە مۇحامەدجان قاراباەۆقا قوستاناي قالاسىنان كورنەكتى ءبىر كوشەنىڭ اتىن بەرگەن ءجون.
م.قاراباەۆتىڭ ءومىر دەرەكتەرى قىزىقتى دا ءتالىمدى. ول ەلدى جاياۋ ارالاپ, قىزمەت كورسەتكەن. ءتۇرلى قاۋىپتى جۇقپالى اۋرۋلاردى ەمدەپ جازعان. رەسپۋبليكالىق مۇراجايدا قاراباەۆتىڭ ءوز قولىمەن تولتىرعان, دارىگەرلىك دياگنوز قويعان قاعازدارى ساقتاۋلى. ول كەزىندە ياكۋتيادا الاپەس اۋرۋى تاراعاندا وكىمەتتىڭ شاقىرۋىمەن قاۋىپتى ايماققا اتتانىپ, سول جاقتا ءۇش-ءتورت جىلداي كىدىرىپ قالادى, سولتۇستىكتىڭ ناۋقاستانعان حالقىنىڭ دەنساۋلىعىن تۇزەۋگە اتسالىسادى. ونىڭ ەسىمى سول جاقتا ۇلكەن قۇرمەتكە بولەنەدى. سوندا جۇرگەندە ياكۋت ايەلىنە ۇيلەنىپ, بالالى-شاعالى بولادى. ەلگە وتباسىمەن قايتۋعا بەت العاندا دارمەنسىز كۇيگە تۇسەدى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءداستۇرى بويىنشا بۇعان رۇقسات ەتىلمەيدى ەكەن. سودان ياكۋت تۋىستارىن ازەر كوندىرىپ, ايەلىن تاستاپ, ودان تۋعان ەكى بالاسى – ەسىمان مەن تامارانى ەلىنە الا كەلەدى. قوستاناي وبلىسىندا, الماتىدا, تالدىقورعاندا, كوكشەتاۋدا بۇگىندە نەمەرەلەرى, جيەندەرى مەن شوبەرەلەرى ءومىر سۇرۋدە. ەرتەدە ءبىز بارعاندا مۇحامەدجاننىڭ تۋعان كەلىنى بالا-شاعالارىمەن ۆۆەدەندە تۇراتىن ەدى, قازىر نەمەرەسى وسىندا قونىس تەپكەن.
كەڭەس وكىمەتى ورناعاندا جان اياماي قىزمەت اتقارىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ولە-ولگەنشە قىزمەت ەتتى. بەلگىلى مەملەكەت قايراتكەرى ءالىبي جانگەلديننىڭ كومەگىمەن وعان رەسپۋبليكادا تۇڭعىش رەت دەربەس زەينەتاقى تاعايىندالدى. ول اقتىق دەمى بىتكەنشە حالىقتى ەمدەۋمەن شۇعىلداندى. بوروۆسكوي كەنتىندە مۇحاڭ قىزمەت اتقارعان ەمحانا عيماراتى ءالى كۇنگە دەيىن ساقتاۋلى. سونىڭ قابىرعاسىنا ەسكەرتكىش تاقتا قويىلعان. ونىڭ تۇرعان ءۇيى دە بار.
ۆۆەدەندەگىلەر قاراباەۆ قابىرىنىڭ قاي جەردە ەكەنىن بىلە قويمايدى. مۇنىڭ ءجونى دە بار. كوپ جىلدار بويى ونىڭ بەيىتى كىرپىش زاۋىتىنداعى توبىل وزەنىنىڭ جارقاباعىنداعى ەسكى قورىمدا دەپ ەسەپتەلىپ كەلدى. وعان بەلگى دە ورناتىلدى. ءبىر جىلدارى زاۋىتقا كىرپىش جاياتىن الاڭ كەرەك بولىپ, وعان جەر تاڭدالعاندا الگى قورىم جاتقان ورىن لايىق دەگەن شەشىم شىعارىلادى. كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەزى. مۇندا اتا-بابالارىمىز جاتىر دەگەنگە جەرگىلىكتى باسشىلار قۇلاق اسپاي قويادى. ءتىپتى باسقا قايران قالماعان سوڭ اۋىل اقساقالى كارىم داۋلەتوۆ قۋلىققا باسىپ, بۇل جەردە مۇحامەدجان قاراباەۆ جاتىر دەگەن شاعىممەن اۋدان, وبلىسقا بارىپ, ءسوزىن ارەڭ وتكىزگەن. جارتىلاي قوپارىلىپ قالعان قورىمداعى جۇمىس توقتالعان.
ەندى ءبىر جىلدارى توبىل وزەنىنىڭ جارقاباعى قۇلاي-قۇلاي كەلىپ, قاراباەۆتىڭ بەيىتىن وزەنگە اعىزىپ جىبەرۋگە شاق قالدى. تاعى دا كارىم داۋلەتوۆ دابىل قاعىپ, بەيىتتى تابيعات اپاتىنان ساقتاۋدىڭ باسقاداي امالى بولماي, ونى وزگە قورىمعا كوشىرۋگە تۋرا كەلگەن. سودان قاراباەۆتىڭ مۇردەسى جاڭا ءبىر زيراتقا جەتكىزىلگەن بولاتىن. الايدا, بۇل كوشىرىلگەن سۇيەك مۇحامەدجاندىكى ەمەس, اكەسى قارابايدىكى بولاتىن. ال مۇحامەدجاننىڭ ناقتى جەرلەنگەن جەرى ۇزاق جىلدان ادام اياعى باسپاعان ەسكى زيراتتا ەدى.
ءبىز سول ەسكى زيراتتان وسىندا 1928 جىلى جەرلەنگەن قازاقتىڭ تۇڭعىش كاسىبي دارىگەرى مۇحامەدجان قاراباەۆتىڭ قابىرىن ىزدەدىك. بۇل قورىمدى ادام اياق الىپ جۇرگىسىز قالىڭ جىنىس باسىپ كەتكەن. كەزىندە قابىردىڭ ورنىن بىلەتىن, مۇحاڭدى ءوز قولىمەن قويعان, جۇزگە تاقاپ كوز جۇمعان كارىم اتادان ءبىراز جايلاردى ەستىپ, قانىق بولعانبىز. ونىڭ ايتۋىنشا, بەلگى تاسى الدەقاشان قۇرىپ بىتكەن. مۇحامەدجاننىڭ باۋىرى داۋلەتتىڭ ەسىمى جازىلعان ءبىر بەلگى بار, سونى تاپساڭدار, ونىڭ ار جاعىندا اتالارىڭ جاتىر دەگەن. ايتقانىنداي سولاي بولىپ شىقتى. ءبىر ساعاتتان ارتىق ۋاقىت ارالاپ ءجۇرىپ, يت تۇمسىعى وتپەيتىن قالىڭ بۇتالاردىڭ ىشىنەن تاپتىق.
مۇحامەدجان بۇكىل قازاق حالقىنا قىزمەت ەتكەن, ەل تاريحىندا قولتاڭباسىن قالدىرعان ازامات. الدىمەن باسىن كوركەيتۋ كەرەك. قورىم مەڭدىقارانىڭ بۋدەننىي كەنتىنە بارار جولدا, توبىلدىڭ وڭ جاعىندا ورنالاسقان. كوپ جىلداردان بەرى مۇندا ادام قويىلماعاندىقتان جول بىتەلىپ, ءشوپ, شىلىك باسىپ كەتكەن. اسفالتتان قورىمعا دەيىنگى جولدى ايتەۋىر كولىك جۇرەتىندەي دۇرىستاپ, تابان ءىزى كورىنەتىندەي ەتسە جەتىپ جاتىر. قورىم ءىشىن دە تازارتىپ, قاراباەۆتىڭ بەيىتىنە دەيىن ارشىلۋى كەرەك. جولعا كورسەتكىش قويسا دا ارتىق ەمەس. حالىقتىڭ داڭقتى پەرزەنتىنىڭ قۇرمەتىنە ەل بولىپ ۇلەس قوسۋ ءبارىمىزدىڭ پارىزىمىز. وسى يگىلىكتى ىستەردى جۇزەگە اسىرۋ جايلى سول ۋاقىتتاعى مەڭدىقارا اۋدانىنىڭ باسشىلارىنا ايتقان بولاتىنبىز. بۇل 2002 جىلدىڭ جازىندا بولعان. ەرتەرەكتە «حالىق كەڭەسى» گازەتىندە, ال كەيىن 2005 جىلى ماۋسىم ايىندا «انا ءتىلى» گازەتىنە مۇحامەدجان اتامىزدى ەستە قالدىرۋ جونىندە ماقالا جازىپ, ورىندى ماسەلە كوتەرگەنبىز. وكىنىشكە قاراي كورەر كوز, ەستىر قۇلاق بولمادى.
مۇحامەدجان 1889 جىلى ىبىراي التىنسارين اۋىرىپ قالدى دەگەندە ايلاپ قاسىندا وتىرىپ ەمدەگەن. ول جونىندە التىنسارين دوستارىنىڭ ەستەلىك حاتتارىندا ايتىلادى. ىبىراي اتامىز وسى مۇحامەدجاننان ۇمىتتەنىپ, ونى ترويتسكىگە وقۋعا الدىرتقان. قازاندا كىتابىن باستىراردا ىبىەكەڭ مۇحامەدجاندى كوررەكتور ەتتى. التىنسارين حالىقتىڭ وقۋ-ءبىلىم الۋىنا قانداي ادال قىزمەت ەتسە, مۇحامەدجان قاراباەۆ تا حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ىسىنە سونشالىقتى جانىن سالعان.
مۇحاڭ ىرعىزدا دا دارىگەر بولىپ جۇمىس ىستەگەن. سول ىرعىزدا قازاقتىڭ تۇڭعىش دارىگەرىنىڭ ەسىمى اسا قۇرمەتپەن اتالادى ەكەن. مۇحامەدجاننىڭ مۇراجايى دا بار. وندا الاش ارداقتىسىنا قاتىستى قۇندى-قۇندى قۇجاتتار جينالىپتى. ساحا (ياكۋتيا) ەلىندە دە اتام زامانعى قىزمەتى ءۇشىن حالىق قاراباەۆتى ەسىندە ساقتاپ قالىپتى. انا ءبىر جىلدارى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, قارىمدى قالامگەر قالاۋبەك تۇرسىنقۇلوۆ سول جاققا قازاق جازۋشىلارىن باستاپ بارعاندا مۇحامەدجاننىڭ ياكۋتياداعى قىزمەتى جونىندە تەبىرەنە جازادى. جازۋشى «پوليار شەڭبەرىنىڭ ار جاعىندا» اتتى قالىڭ كىتابىندا ياكۋتتاردىڭ مۇحاڭدى قالاي باعالايتىنىن تاماشالاپ اڭگىمەلەيدى. باسقا جۇرت باسىنا كوتەرگەن اتاقتى دارىگەرىمىز ءوز مەكەنىندە, وتانىندا قادىرسىز بولۋى قالاي؟
باسقانىڭ ءجونى ءبىر بولەك, مۇحامەدجان قاراباەۆتىڭ ءجونى ءبىر بولەك. ول جاي ادام ەمەس. ءۇش عاسىر بويى جۇرت ەسىنەن كەتپەي كەلە جاتقان اسىل بەينە ەمەس پە؟! ونىڭ ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. ال وسىنداي ادامدى ءبىز باعالاي الماي كەلەمىز.
ۆۆەدەنكا ورتا مەكتەبىندە, قازىرگى مۇحاڭ اتىنداعى وبلىستىق وڭالتۋ ورتالىعىندا قاراباەۆقا ارنالعان مۇراجاي بۇرىشى بار. ودان باسقا دانەڭە جوق. ال ۆۆەدەن دەگەن اتاۋ بىزگە سونشا قۇندى ما؟ بۇل – الدىمەن مۇحامەدجان قاراباەۆتىڭ تۋعان جەرى. كارابايكا دەپ اتالاتىن وزەن ءيىرىمى دە بار. قاراباي كوڭىنىڭ قاسىنا پەرەسەلەندەردىڭ اۋىلى 1911 جىلى ورىن تەۋىپتى. وسى جەردە بەرتىنگە دەيىن اسپەتتەلگەن رەۆوليۋتسيونەر لەتۋنوۆ تا تۋىپتى. كوپ جىلدار ونىڭ ەسىمىمەن كەڭشار اتالدى. بىزگە تاعى ءبىر قادىرلى ادام الاش جاستارىنىڭ ءبىرىنشى جەتەكشىسى, ورىنبورداعى العاشقى حالىق-اعارتۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بولعان, احاڭ مەن جاقاڭنىڭ سەنىمدى سەرىگى مۇحتار باباقاي ۇلى مۇرزين دە وسى جەردە دۇنيەگە كەلگەن. ول مۇحامەدجان قاراباەۆتىڭ كۇيەۋ بالاسى بولاتىن. 1945 جىلى شىمكەنتتە تۇرمەدە ءولتىرىلدى. قانداي اياۋلى ادام بولعان دەسەڭىزشى. ءبىزدىڭ ايتايىن دەگەنىمىز, ۆۆەدەننىڭ اتىن وزگەرتىپ, ونى مۇحامەدجان قاراباەۆتىڭ ەسىمىمەن اتاعان ءجون. نەمەسە قاراباي اۋىلى-اق بولسىن.
قاراباەۆ تۋعان حالقىنىڭ قايعى-قاسىرەتىن, مۇڭ-مۇقتاجىن جاستايىنان ءبىلىپ ءوستى. ول اش, جالاڭاش ءجۇرىپ, ءبىلىم الۋدى, ەلىنە قىزمەت ەتۋدى اڭسادى. اسىل ارمانى ورىندالىپ, قازانداعى يمپەراتورلىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مەديتسينا فاكۋلتەتىنە ءتۇستى. بار ىنتاسىن سالىپ وقىدى. وعان قاتىستى دەرەكتەردى اقتارىپ وتىرىپ, تاڭدانارلىق جايلارعا كۋا بولاسىڭ. ول ەل ىشىندەگى سۇزەك, وبا سياقتى جۇقپالى اۋرۋلاردى جاياۋلاپ ءجۇرىپ ەمدەگەن, ءتىپتى العاشقى جىلى جالاقى الا الماي, ادامداردى تەگىن قاراعان. پروفەسسور يشانباي قاراقۇلوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 1895 جىلى قازاق دالاسىندا ءبىرىنشى رەت ىرعىزدا جاڭا اۋرۋحانا سالۋ جونىندە ۇسىنىس جاساپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا ۇيتقى بولعان. ءبىر شەتى ياكۋتيا, ورتا كولىماعا دەيىن بارىپ, سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا, جوعارىدا ايتىلعان ىرعىز, شالقار, اقتوبە, تۇركىستان جەرىندە نەشە ءتۇرلى جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى ەم-دوم جاساپ, ەلدىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا بارىنشا اتسالىسادى.
ەڭ الدىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قازاقتىڭ تۇڭعىش دارىگەرىنە كوڭىل بولمەۋى قىنجىلتادى. ماڭدايالدى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن ماراپاتتاۋ ءۇشىن مۇحامەدجان قاراباەۆ مەدالىن باياعىدا تاعايىنداۋعا بولادى عوي. نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنە, رەسپۋبليكالىق ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ بىرىنە مۇحامەدجاننىڭ ەسىمىن بەرىپ, ونىڭ اتىنان ستۋدەنتتەرگە نەگە ستيپەنديا تاعايىنداماسقا؟ مۇحاڭنىڭ اش, ارىق باۋىرلارىمىزدى ەمدەپ جاتقان ەسكى سۋرەتتەردى كورگەندە توبە قۇيقاڭ شىمىرلايدى, ۇلتىنا بۇيرەگى بۇرىپ, شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, جۇقپالى اۋرۋلاردان قورىقپاي, قالىڭ ەلدى ارالاپ, الاپاتقا قارسى كۇرەسۋى اسقان ەرلىك قوي. وسى جايلى نەگە كىتاپ جازباسقا, نەگە تەلەحابار, نە كوركەم فيلم تۇسىرمەسكە؟ ءبىز وزگەلەر دەگەندە ەلپىلدەپ, دىمىمىز قالمايدى, ال ءوزىمىزدىڭ تەكتى, جارقىن تۇلعالارىمىز دەگەندە كەجەگەمىز كەيىن تارتىپ, تارتىنشاقتانىپ, نەشە ءتۇرلى سىلتاۋ ايتىپ, بويىمىزدى اۋلاق سالىپ تۇراتىنىمىز نەلىكتەن؟ وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلەمەي كەلگەن مۇحامەدجان قاراباەۆتى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە كوتەرىپ, ەسىمىن ەلگە جارقىراتىپ كورسەتەتىن مەزگىل جەتتى.
تاريحىمىزدى سارالاپ, ولقى تۇستارىمىزدى انىقتاپ, اقتاڭداق بەتتەرىمىزدى اشىپ, كوپكە جاريا ەتۋدەمىز. «رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا قىرۋار يگى شارالار ورىندالدى. الايدا, اتقاراتىن شارۋالار ءالى دە شاش-ەتەكتەن. سولاردىڭ قاتارىندا مۇحامەدجان قاراباەۆتىڭ ەسىمىن ماڭگىلىك ەستە قالدىرۋ, ونىڭ ەل الدىنداعى سىڭىرگەن جانقيارلىق ەڭبەگىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قۇرمەتتەۋ, ارداقتى الاش ازاماتىن تۇركى دۇنيەسىنە, الەم جۇرتشىلىعىنا تانىستىرىپ, ناسيحاتتاۋ مىندەتى تۇر. بۇل قازاقتىڭ تۇڭعىش دارىگەرىنە جاسالعان تاعزىم بولار ەدى.
ەسەنگەلدى ءسۇيىنوۆ,
اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى
نۇر-سۇلتان