«تاڭجارىق – توڭكەرىسشىل اقىن. ونىڭ ءومىرى, بۇكىل ەڭبەگى وتانىنىڭ, تۋعان حالقىنىڭ ازاتتىعى, جارقىن بولاشاعى ءۇشىن ارنالدى. ءبىر ۇلكەن سۋرەتكەردىڭ بار ەڭبەگىن ءبىر يدەيالىق جۇيەگە سىيعىزۋعا, ءبىر ولشەمگە تۇسىرۋگە استە بولمايدى. سوندىقتان, تاڭجارىق شىعارمالارىنان تەك توڭكەرىستىك يدەيالار بيىگىنەن عانا ەمەس, ءار داۋىردەگى وي تولعامنىڭ, دۇنيەتانىمنىڭ لوگيكاسى, شىندىعى تۇرعىسىنان نازار سالۋىمىز كەرەك».
تاڭجارىق جولدى ۇلىنىڭ جىر كەرۋەنى ەندى, مىنە, ارقا توسىندەگى استاناعا دا جەتىپ, ەۇۋ-دە دۇركىرەپ اقىننىڭ 110 جىلدىعى ءوتتى. «الاش يدەياسى جانە تاڭجارىق جولدى ۇلى مۇراسى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا س.نەگيموۆ, ق.الپىسباەۆ, ت.مامەسەيىت, ب.ومار, ا.ءشارىپ, د.ءماسىمحان, و.جالەل, ب.جىلقىبەك, ى.ولجاي باستاعان بىلىكتى عالىمدار شىن ىقىلاستارىمەن اتسالىستى.
تاڭجارىق جولدى ۇلى قازىر جۇرت قولىندا جۇرگەن ولەڭ-داستاندارىمەن-اق قازاق ادەبيەتىنەن ويىپ تۇرىپ ورنىن الادى. وعان كۇمان جوق. بىراق, ءومىرى اۋمالى-توكپەلى زامانعا ءدوپ كەلگەن, يمپەريانىڭ جاستاي قۇربانى بولعان بوزداق ءۇشىن, ارينە, ءوز تۇپنۇسقا ولەڭدەرىنىڭ ورنى مەن ماڭىزى قاشاندا بولەك.
اڭگىمەنى وسى ماسەلە توڭىرەگىندە قاۋزاۋ ءۇشىن ءسوزدى ءسال ارىدەن باستاۋعا تۋرا كەلەدى. 1978 جىلى قكپ 11-قۇرىلتايىنىڭ «ءۇشىنشى جالپى جيىنى» اشىلىپ, دەن ءسياوپيننىڭ ءۇشىنشى مارتە بيلىك باسىنا كەلگەن, ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى قولىنا شىنداپ العان مەزگىلى – كوممۋنيستىك جۇيەدەگى قىتاي ەلىنىڭ الاساپىراننان قۇتىلىپ, جاڭا داۋىرگە اياق باسقان كەزى-تۇعىن. كەلەسى, 1979 جىلى بەيجىڭدە بۇكىل قىتاي ادەبيەت-كوركەمونەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءتورتىنشى قۇرىلتايى اشىلدى. دەن ءسياوپيننىڭ ءوزى كەلىپ, ارنايى ءسوز سويلەپ, باعىت-باعدار ۇسىندى. «ادەبيەت-كوركەمونەر قىزمەتكەرلەرى پارتيا مەن حالىقتىڭ سەنىمىنە, ايالاۋىنا, قۇرمەتتەۋىنە يە بولۋعا ءتيىس», دەدى ول وسى جينالىستا. بۇدان كەيىن لاپىلداپ تۇرعان توڭكەرىستىك كۇرەس ءبىر جولاتا اياقتالىپ, ساياسي, رۋحاني بۇعاۋ الىنىپ تاستالدى. قىتاي قوعامىنىڭ بارلىق سالاسىندا جاڭا سەرپىن پايدا بولدى. بەيبىت كۇن, مامىراجاي تىنىشتىق ورنادى.
بۇل كەزدە تاڭجارىقتانۋدى سوناۋ ەلۋىنشى جىلدارى باستاعان جازۋشى ورازانباي ەگەۋباەۆ تارىم الاڭىنداعى جازا مەرزىمىن ءتامامداپ, جابىلعان جالادان ارىلىپ, جاعىلعان كۇيەدەن قۇتىلىپ, قايتا قاتارعا قوسىلدى. ىركىلىپ-تارتىنباستان بىردەن قالامىن قولىنا الىپ, ءوز شىعارمالارىن جازۋمەن بىرگە تاڭجارىق مۇرالارىن جيناۋ, زەرتتەۋ جۇمىسىن باستاپ كەتتى.
تاڭجارىق جولدى ۇلىنىڭ شىعارمالارىنىڭ حالىق جۇرەگىنەن قاعاز بەتىنە شىنداپ تۇسە باستاعان كەزەڭى دە وسى سەكسەنىنشى جىلداردىڭ باسى. العاشقى ءبىر-ەكى جىلدا اقىن ولەڭدەرى قاۋىرت جينالدى. بۇكىل شىعىس تۇركىستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن, ءتىپتى الىس-جاقىن شەتەلدەردەن دە تاڭجارىقتىڭ جىر-داستاندارى ءوز مەكەنى كۇنەس اۋدانىنىڭ مادەنيەت مەكەمەسىنە كەلىپ قۇيىلىپ جاتتى. «تۇرمە ءحالى», «انار-ساۋلە» اتتى شاعىن كىتاپتارىنىڭ شىققانى بولماسا, ول كەزدە تولىق جيناعى جارىق كورىپ ۇلگەرمەگەن ەدى.
تاڭجارىق جولدى ۇلىنىڭ 80 جىلدىعى كۇنەس اۋدانىندا اتالدى. اتالمىش مەرەيتويعا ءۇش ايماقپەن بىرگە, ولكە ورتالىعى ۇرىمجىدەن دە قوناقتار قاتىستى. سول ساپارىندا بولۋ كەرەك, ومارعازى ايتان ۇلى تاڭجارىققا ارناپ داستان جازعانى بار. وسى تويدان ۇرىمجىگە قايتارىندا اقىننىڭ كۇنەس اۋدانى باس بولىپ جينالعان مول مۇراسىن ورازانباي ەگەۋباەۆ وزىمەن بىرگە الا قايتادى. بۇل تاڭجارىق اقىننىڭ قالامىمەن قالاي جازىلدى, حالىق جادىندا سولاي ساقتالعان تۇپنۇسقا ەدى.
وسىدان كەيىن كوپ وتپەي, ءۇرىمجىدەن تاڭجارىق جولدى ۇلىنىڭ تولىق جيناعىن شىعارۋ قولعا الىندى. ومارعازى ايتان ۇلى, عالىم قاناپيا ۇلى, ورازانباي ەگەۋباەۆ, قاسىمحان ۋاتحان ۇلى اسكەري قوناق ۇيدە ايلاپ جاتىپ, اقىن ولەڭدەرىن كىتاپ ەتىپ قۇراستىرۋعا كىرىستى. وكىنىشتىسى, ەل اۋزىنان جينالعان دۇنيەلەردى, سول كەزدىڭ جاعدايىندا, قاز-قالپىندا شىعارۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. گومينداڭ ۇكىمەتى بيلىك جۇرگىزگەن تۇستا ءومىر سۇرگەن, سول ۇكىمەتتىڭ كۇرەدەگى مەكتەبىنەن وقىعان, قىتايشاعا جەتىك, كەڭەس وداعىنا بارىپ-كەلىپ تۇرعان, جاسىرىن ۇلت-ازاتتىق ۇيىم ۇيىمداستىرعان, شىعىس تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلۋى قارساڭىندا كۇدىكتى رەتىندە قولعا الىنعان, شىڭ شىساي تۇرمەسىندە جەتى جىل وتىرعان اتى شۋلى الاش اقىنىنىڭ اساۋ ولەڭدەرىنىڭ باسى كوممۋنيزمنىڭ قايىس نوقتاسىنا سيا قويسىن با؟!
امال جوق, تارپاڭ تالانتتىڭ تاس ت ۇرمەنىڭ قابىرعاسىن قاقىراتقان, قارا اسپانداي كۇركىرەپ تۇرعان رۋحى اسقاق جىرلارىن جۇمسارتۋعا تۋرا كەلەدى. اقىنعا ءوز تابيعاتىنا مۇلدە جات «ماتەرياليست», «دەموكرات» دەگەن شاپان كيگىزىلدى. «شاپانى» جابىلىپ, «تابى ايقىندالعاننان» كەيىن پارتيا مەن ۇكىمەتتىڭ بەتى بەرى قاراي باستادى.
ءسويتىپ, ەكى تومنان تۇراتىن قوڭىر كىتاپ, «تاڭدامالى شىعارمالار» دەگەن اتپەن 1985 جىلى باسپادان شىقتى. ءۇشىنشى تومى 2002 جىلى جارىق كوردى. بۇل تۇستا تاڭجارىقپەن زامانداس, بالالىق, جاستىق داۋرەنىن بىرگە وتكىزگەن, قوعامدىق جۇمىستاردا تىزە قوسىپ قىزمەت اتقارعان, ءتىپتى تۇرمەدە بىرگە جاتقان, الاساپىران جىلداردىڭ قاندى شەڭگەلىنەن اۋپىرىمدەپ امان قالعان اسەيىن جاقسىلىق ۇلى, ىرىمبەك سارقۇلجا ۇلى قاتارلى كونەكوزدەر تۇگەلگە جۋىق ءتىرى ەدى. سول قوس تومدىقتىڭ باسپادان شىعۋىنا عانا قاراپ تۇرعانداي, ماناعى دانا كوكىرەك قارتتاردىڭ قالامىمەن ارداقتى اقىن تۋرالى اسا قۇندى ەسسەلەر مەن زەرتتەۋ ماقالالارى تولاسسىز جازىلا باستادى. وسىلايشا, بىردەن تاڭجارىقتانۋعا كەڭ جول اشىلدى دا كەتتى. ۇزاق جىل كوز جازىپ قالعان اقىنىمەن قايتا تابىسۋ – ول كەزدە ارعى بەتتەگى قازاقتار ءۇشىن وشكەنى جانىپ, ولگەنى تىرىلگەن ءبىر مەزگىل بولدى.
ورەكەڭ ەكى تومدىقتى ءىلدالدالاپ شىعارىپ العان سوڭ, ارى قارايعى جەردە ارداقتى اقىننىڭ شىققان تەگى, تۋعان جەرى, ءۇرىم-بۇتاعى, وسكەن ورتاسى, ازاپتى ءومىر جولى, اتقارعان قوعامدىق قىزمەتى, شەتەل اسقان ىزدەرى, اقىندىق بولمىسى, ولەڭدەرىنىڭ تۋ تاريحى, كوركەمدىك الەمى, تۇرمەگە ءتۇسۋ سەبەبى, قايراتكەرلىك تۇلعاسى جايلى كەڭ اۋقىمدى زەرتتەۋگە بەل شەشە كىرىسىپ كەتكەن بولاتىن. وسىنىڭ ءبارى قازىر ايتۋعا وڭاي بولعانىمەن, ءاربىرى ءبىر-ءبىر تومعا جۇك بولاتىن كۇردەلى تاقىرىپتار ەدى. سول قىزىق تا قۇندى دۇنيەلەر ورازانباي قالامىنىڭ قۇدىرەتىمەن ۇرىمجىدەن شىڭجاڭنىڭ الىس تۇكپىرىندە جاتقان قاراپايىم قازاققا دەيىن كۇن قۇرعاتپاي جەتىپ جاتتى.
تاڭجارىق جولدى ۇلى تۋرالى وي تولعاماعان, پىكىر بىلدىرمەگەن قالامگەر, ءاي, جوق شىعار دەيمىن. قازاقتى قويىپ, اقىنمەن كەزىندە دوس بولىپ وتكەن قاسىم ازەزوۆ, ءمومىن ساپاري باستاعان ۇيعىر زيالىلارى دا قاراپ قالعان جوق, ءوزى بىلەتىن شىندىقتاردى قازاق تۋىسقاندارىنىڭ قورجىنىنا ءبىر-بىرلەپ سالىپ وتىردى. اركىم ءوز شاما-شارقىنشا, تانىم-تۇسىنىگىنشە بەزبەندەپ باقتى.
ارينە, بۇل تاڭجارىقتى زەرتتەۋ تولقىنىنىڭ ۇلكەن ارناسىن ورەكەڭ – ورازانباي اعا ەگەۋباەۆ وسىناۋ كەرۋەندى ءىستى العا سۇيرەدى دە وتىردى. ءبارى دە ەلىم دەپ ەڭىرەپ وتكەن اقىنعا دەگەن جاقسى نيەتتەن, ادال جۇرەكتەن تۋعان دۇنيەلەر ەدى. ايتسە دە, امالسىزدان جاپسىرعان سول «ماتەرياليست», «دەموكرات» دەگەن شاپاننىڭ قىزىل بوياۋىن قالىڭداتاتىنداردىڭ, اقىن جىرلارىنان لەنين مەن ماو تسزەدۋن توڭكەرىسىنىڭ بورانىن ىزدەيتىندەردىڭ سانى كۇن ساناپ مولايىپ بارا جاتتى. «تاكەڭ جاۋىنگەر اتەيست. حالىققا, اسىرەسە, قازاق حالقىنا اتەيزم تاربيەسىن جۇرگىزۋ جونىنەن جەمىستى ەڭبەك ەتكەن ادام», «تاڭجارىق تەك قازاق حالقىنىڭ عانا اياۋلى اقىنى بولىپ قالماستان, قايتا ول جۇڭگە ۇلتىنىڭ دا كورنەكتى اقىندارىنىڭ ءبىرى» نەمەسە «تاڭجارىق يدەياسى – ماتەرياليستىك قاراپايىم ديالەكتيكا» دەگەن سەكىلدى ناۋقاندىق تۇجىرىمداردى ەكى ماقالانىڭ بىرىنەن وقۋعا بولاتىن ەدى ول كەزدە.
تاڭجارىق تابيعاتىنىڭ تىم جايداقتالىپ, مۇلدە باسقا باعىتقا كەتىپ بارا جاتقانىن بايقاپ, شىنىمەن قىنجىلعان بولۋ كەرەك, سول كەزدەگى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق جازۋشىلار قوعامىنىڭ توراعاسى, قازاقتىڭ اسا كورنەكتى جازۋشىسى ورازحان احمەتوۆ 1988 جىلى ءوزى باسقاراتىن «ىلە ايدىنى» جۋرنالىندا «سونبەس الاۋ» دەگەن اتتى ماقالاسىن جاريالادى.ورازانباي ەگەۋباەۆتىڭ تۇرمەلەس دوسى, قازاق قارا ءسوزىنىڭ زەرگەرى ورازحان اعا اتالمىش ماقالاسىندا تاڭجارىقتىڭ ۇلى ابايدىڭ داستۇرىنەن ۇلگى-ونەگە العان شىعىس تۇركىستانداعى قازاق ادەبيەتىنىڭ العاشقى وكىلى ەكەنىن ايتا كەلىپ: «تاڭجارىق – توڭكەرىسشىل اقىن. ونىڭ ءومىرى, بۇكىل ەڭبەگى وتانىنىڭ, تۋعان حالقىنىڭ ازاتتىعى, جارقىن بولاشاعى ءۇشىن ارنالدى. ءبىر ۇلكەن سۋرەتكەردىڭ بار ەڭبەگىن ءبىر يدەيالىق جۇيەگە سىيعىزۋعا, ءبىر ولشەمگە تۇسىرۋگە استە بولمايدى. سوندىقتان, تاڭجارىق شىعارمالارىنان تەك توڭكەرىستىك يدەيالار بيىگىنەن عانا ەمەس, ءار داۋىردەگى وي تولعامنىڭ, دۇنيەتانىمنىڭ لوگيكاسى, شىندىعى تۇرعىسىنان نازار سالۋىمىز كەرەك», دەدى. اقىننىڭ «انار-ساۋلە» داستانىنىڭ كوركەمدىك الەمىن جەرىنە جەتكىزە تالداعان ورازحان احمەتوۆ تاعى دا «انار-ساۋلە» داستانى – ءداۋىر سىناعىنان وتكەن ادەبيەتىمىزدىڭ اسىل مۇراسى. ول يدەيا, كوركەمدىك جەتىستىگى جاعىنان وزىمەن زامانداس قازاق سوۆەت پوەزياسىنىڭ تاڭداۋلى ۇلگىلەرى – «سۇلۋشاش», «قۇرالاي سۇلۋ», «كۇيشى» داستاندارىمەن تەڭ تۇرا الاتىن اسا كۇردەلى ە ڭبەك», دەپ باعالادى.
بۇل مەزگىلدىڭ الشوردا كوسەمدەرىنىڭ ەندى اقتالا باستاعان تۇس ەكەنىن ەسكەرسەك, تاڭجارىق تۇراقتايتىن تۇعىردىڭ ماركس نەگىزدەگەن كوممۋنيستىك ۇراندارمەن كومكەرىلگەن قىزىل الاڭدار جاقتا ەمەس, بوكەيحانوۆ تۋىن جەلبىرەتكەن اناۋ الىستاعى الاش توپىراعىندا – احمەت, مىرجاقىپقا تاقاۋ تۇرعان جانسۇگىروۆ, بايزاقوۆ شىققان بيىكتە جاتقانىن ورازحاننىڭ باتىلدىقپەن, كورەگەندىكپەن نۇسقاپ كورسەتۋى, تاڭجارىقتانۋدىڭ تىزگىنىن ءوزىنىڭ اۋەلگى باعىتىنا قاراي بىردەن بۇرىپ جىبەردى.
وسىدان باستاپ اقىن ولەڭدەرىن تالداۋدا جاڭا كوزقاراس, تىڭ سەرپىن پايدا بولا باستادى. بۇعان سول كەزدەگى ادەبيەت الەمىنە جاڭا قادام باسقان جاس پەرىلەر ءومارالى ادىلبەكوۆ, ىدىرىس ءادىلحانوۆ باستاعان سىنشىلاردىڭ ماقالالارىن اتاپ ايتۋعا بولادى. ءومارالى «زامان تالابى تىلسىم قاھارمان ەمەس» دەسە, ىدىرىس تاڭجارىقتى بىردەن «ۇلتشىل اقىن» دەپ ايتا الماعانىمەن, سوعان جاقىن, سول ماعىنانى بەرەتىن «حالىقشىل اقىن» دەگەن تىركەستى اينالىمعا ەنگىزە باستادى. ارينە, بۇل «تاڭجارىق – ۇلتتار دوستىعىنىڭ ۇلگىسى», «تاڭجارىق – ماتەرياليست اقىن» دەگەندەرمەن مۇلدە سالىستىرۋعا كەلمەيتىن جاڭالىق ەدى.
بىراق, بۇل قادام دا تىم الىسقا ۇزاپ بارا قويعان جوق. تاڭجارىقتانۋ عىلىمى قاناتىن ەندى-ەندى ەپتەپ ۇلتتىق باعىتپەن قاعا باستاعان سول كەزەڭدە – 1989 جىلى كوكتەم مەن جاز ارالىعىندا بەجىڭدەگى ستۋدەنتتەردىڭ كوتەرىلىسى بۇرق ەتە ءتۇستى. وعان قوسا, ەركىندىك اڭساعان ۇيعىر مەن تيبەتتىكتەردىڭ دە باس كوتەرۋلەرى جەر-جەردە جيىلەپ كەتتى. ەرەۋىلدەردىڭ سوڭى قاندى قىرعىندارعا ۇلاستى دا, ورتالىقتان «بۋرجۋازيالىق ەركىنسۋگە قارسى» قاتاڭ ساياسي ناۋقان جۇرگىزىلدى. مۇندايدا ناۋقان ەڭ الدىمەن ءباسپاسوز, اقپارات قۇرالدارىنان باستالاتىنى بەلگىلى...
ارينە, تاڭجارىقتى زەرتتەۋ توقتاپ قالماعانىمەن, وعان ءوز دەڭگەيىندە تاريحي باعا بەرۋ قيىنعا سوقتى. بۇرىنعى كەپەشىن قايتا كيمەگەنىمەن, ەسەسىنە كوجەگە قاتۋعا كەلمەيتىن كوكجاسىق دۇنيەلەر تاعى قىلاڭ بەرە باستادى. ورازانباي ەگەۋباەۆ سەكىلدى ءتاسىلىن تاۋىپ, تىگىسىن جاتقىزا الماعاندار اياعىن اڭدىپ باسۋعا ءماجبۇر بولدى.
سوعان قاراماستان, 1993 جىلى تاڭجارىق جولدى ۇلىنىڭ 90 جىلدىق تويى كەڭ كولەمدە اتالىپ ءوتىلدى. قۇلجا قالاسىنداعى ىلە پەدينستيتۋتىنىڭ جانىنان, قاي باعىتتا جۇمىس ىستەسە دە «تاڭجارىقتانۋ قوعامى» قۇرىلدى. وندا ارنايى قىزمەت ىستەيتىن ادامدارعا جۇمىس كەستەسى بەكىتىلدى. قوعام ءتۇگەلدەي مەملەكەت قازىناسىنان قارجىلاندىرىلاتىن بولدى. كۇنەس اۋدانىنان تاڭجارىقتىڭ مۇراجاي ءۇيى سالىنىپ, قۇندى جادىگەرلەر سوندا توپتاستىرىلدى. اقىن كىتاپتارىنىڭ تارالىمى دا بۇرىن-سوڭدى بولماعان كورسەتكىشكە جەتتى. ەڭ باستىسى, العاشقى ادىمداعى «تاڭجارىقتانۋ» عىلىمى قالىپتاستى.
ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتكەنىمىز ءجون شىعار, وسىنىڭ بارىندە مارقۇم ورازانباي اعا ەگەۋباەۆتىڭ قۋاتتى قولى تيمەگەن, اششى تەرى تامباعان جۇمىس جوق.
جالپى, ورازانباي ەگەۋباەۆتىڭ تاڭجارىق مۇرالارىن ەرتە باستان تولىقتاي ۇرىمجىگە الىپ كەتىپ جاريالاۋىنان, دارىپتەلۋى جاعىنان تاڭجارىق تا, زەرتتەلۋ تۇرعىسىنان تاڭجارىقتانۋ عىلىمى دا زيان تارتقان جوق. ارينە, ءۇرىمجىنى كۇنەس نە قۇلجامەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى عوي. قازاق زيالىلارىنىڭ قايماعى, ءباسپاسوز بەن اقپاراتتىڭ وشاعى دا سول قالادا بولدى. ورەكەڭنىڭ ءوزى دە فولكلورعا ارنالعان «مۇرا» دەگەن جۋرنالدىڭ باسىندا وتىردى. ەڭ باستىسى, بۇل شاھاردا پارمەندى بيلىك بار ەدى. ەتەكتەگىنى تاۋعا شىعارۋدان گورى, تاۋ باسىنداعى دۇنيەنى ەتەككە قاراي سىرعىتۋ, ارينە, وڭاي. ورازانباي اعا وسى مۇمكىندىكتەردىڭ ءبارىن كورەگەندىكپەن, ەپتىلىكپەن وتە ۇتىمدى پايدالانا الدى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, ورەكەڭ سوناۋ بالا جاسىنان تاڭجارىققا ءباسىبۇتىن بەرىلگەن, ەكەۋىنىڭ تابيعاتى تابىسقان, سانالى عۇمىرىن اقىن ءومىرىن زەردەلەۋگە ارناعان, ارۋاق الدىندا قانداي قيىن كۇندەردە دە تيتتەي اۋىتقىماي ادال قىزمەت اتقارعان ازامات. ءوزى كەڭ قۇلاشتى جازۋشى بولۋمەن قاتار, اسا بىلىكتى عالىم دا بولاتىن. وعان جانكەشتى قاجىرلىعىن قوسىڭىز. حانمەن دە, قارامەن دە تۇگەل ءتىل تابىسىپ, سويلەسە بىلەتىن العىرلىعى تاعى بار. ۇلكەن ەسىكتەردى قاقپاي كىرەتىن اتاق-ابىرويى مەن بەت- بەدەلى دە بار ەدى. عاسىر سوڭىنا تاياعاندا تاڭجارىق جولدى ۇلىنىڭ دا, ونى ومىرلىك تاقىرىبى ەتىپ زەرتتەگەن ورازانباي ەگەۋباەۆتىڭ دا اتاعى اسپاندادى. ەكەۋى ءبىرىن ايتسا, ەكىنشىسى ەسكە تۇسە كەتەتىن ەگىز ۇعىمعا اينالدى.
ارادا دۇنيە ادام تاڭعالارلىقتاي وزگەردى. تاڭجارىقتانۋدىڭ شىعىس تۇركىستاندا باستالعان سول كەرۋەنى ەندى شەتەل استى. ورەكەڭ – ورازانباي اعا ەگەۋباەۆ تاڭجارىققا قاتىستى عۇمىر بويى ج