ايگىلى تاريحي تۇلعا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەسىمى ەل ەسىندە اڭىز بولىپ ساقتالدى. باتىردىڭ مايدان دالاسىنداعى ەرلىگى مەن ونەگەلى ءومىرى, قايسار مىنەزى مەن بولمىسىنا بىتكەن تەكتىلىگى ءبىر بولەك. سونىمەن قاتار ول جازۋشى رەتىندە دە قازاق ۇلتىنىڭ ادەبيەتىن ءوزىنىڭ شىنشىل شىعارمالارىمەن بايىتتى. اڭىز تۇلعا ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنە دەگەن ساعىنىشىن «ۇشقان ۇيا» شىعارماسىندا جازادى. ەلدەن جىراق كەتكەندە دە باتىر تۋعان جەرىنە ءجيى بارىپ تۇرعان ەكەن. تۇلعانىڭ ءاربىر ساپارى بۇگىندە ەستەلىككە اينالعان.
باۋىرجان مومىش ۇلى جۋالى اۋدانى, بۇرىنعى وراق-بالعا اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. بۇگىندە ول اۋىلدىڭ جۇرتى عانا قالعاندىقتان, بارلىق دەرەكتەردە باتىردىڭ تۋعان جەرى كولباستاۋ اۋىلى دەپ جازىلادى. داڭقتى قولباسشى اۋىلىنا ءار كەلگەن سايىن ەسىركەپ داۋىلباي ۇلىنىڭ ۇيىنە ءتۇسىپ, قوناق بولادى ەكەن. ەكەۋىنىڭ اعالىق-ىنىلىك سىيلاستىعى بۇگىندە تاريحي ەستەلىك بولىپ ساقتالىپتى. باتىردىڭ ءوزى دە ونى ءىنى تۇتىپ, دوس رەتىندە دە جانىنا جاقىن تارتىپتى. ەسىركەپ داۋىلباي ۇلى 1919 جىلى دۇنيەگە كەلگەن, فين جانە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان. 1963-1974 جىلدارى اۋداندىق كومپارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى بولىپ قىزمەت اتقارعان. سارعايعان سۋرەتتەردى العا تارتا وتىرىپ, سول ءبىر تاريحي ساتتەردى ەسىركەپ داۋىلباي ۇلىنىڭ ۇلى ەرمەك داۋىلباەۆ ساعىنىشپەن ەسكە الادى. «نەگىزى باۋىرجان اعامىز بەن اكەمىزدىڭ تاعدىرى ءبىر-بىرىنە ۇقساس. ەكەۋى دە جاستايىنان جەتىم وسكەن. شاقپاقتىڭ بەت قاراتپاس بورانىنا, سوعىستىڭ قيىندىعىنا توزگەن ازاماتتار ەدى. تالاي قيىندىققا تاپ بولسا دا, وزدەرىنىڭ ادامدىق قاسيەتىن جوعالتقان جوق. سونداي-اق, باۋكەڭنىڭ تۋعان كۇنى 24 جەلتوقسان بولسا, اكەمىز 25 جەلتوقساندا دۇنيەگە كەلگەن ەكەن», دەيدى ەرمەك ەسىركەپ ۇلى.
سارعايعان سۋرەتتەر سىر شەرتەدى. 1971 جىلى جۋالى جەرىندە باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويى وتەدى. سودان بەرى جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە, بۇل ەستەلىك سۋرەتتەر ارحيۆتە جانە ۇرپاقتارىنىڭ قولىندا كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋلى. باتىر تۇلعانىڭ مەرەيتويىنا ءوزىنىڭ مايدانداس دوسى, جازۋشى دميتري سنەگين دە ارنايى كەلەدى. تۋعان جەرىندە دۇركىرەپ وتكەن تويعا جامبىل وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى ك.ليحارەۆ كەلىپ, باۋىرجان مومىش ۇلىنا ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىن سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتكەن ەكەن. «باۋىرجان اعا كەلگەندە ۇيىمىزگە اۋدان باسشىلارى جينالىپ, ءوزارا سۇحبات قۇرۋشى ەدى. ول كىسىگە لايىقتى قۇرمەت كورسەتەتىن. اۋداننىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى د.جيگالكين, ەكىنشى حاتشىسى م.ءابدىراحمانوۆ, اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى س.ءجۇنىسوۆ, اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ن.سۆيتيچ جانە اۋداندىق «جاڭا ءومىر» گازەتىنىڭ رەداكتورى ءا.ايتاقوۆ سياقتى لاۋازىمدى كىسىلەر جينالاتىن. مەنىڭ ەسىمدە انىق قالعانى, باۋىرجان اعامىزدىڭ «موسكۆا ءۇشىن شايقاس» اتتى كىتابىن وقىعان سوڭ, اسكەري ستراتەگ رەتىندە ول كىسىنى فيدەل كاسترونىڭ كۋباعا شاقىرعانى تۋرالى اڭگىمەسى. ءبىزدىڭ ۇيگە كەلگەندە كۋبا مەملەكەتىنە بارعالى ءجۇر ەكەن. سوندا جينالعان كىسىلەرگە باۋىرجان اعامىز «مەن كۋباعا بۇكىل قازاق ەلىنىڭ اتىنان قالاي بارا جاتقانىمدى كورسەتەيىن», دەپ ۇلتتىق ناقىشتاعى قىلىشتى, شاپان مەن بورىكتى كورسەتتى. سودان كەيىن ماسكەۋگە اتتاندى. مەن ول كەزدە ون ءۇش جاستاعى بالا ەدىم», دەيدى ەرمەك داۋىلباەۆ. بۇل الپىسىنشى جىلداردىڭ ورتا شەنىندە بولعان تاريحي ءسات.
سونىمەن قاتار باۋىرجان مومىش ۇلى اۋىلىنا ءار كەلگەن سايىن وقىرماندارمەن كەزدەسىپ تۇرۋدى داستۇرگە اينالدىرعان ەكەن. ءار ساپارىندا دوسى ەسىركەپ داۋىلباي ۇلى ەكەۋى بىرگە جۇرەتىن بولعان. ەرمەك داۋىلباەۆ مايدانداس دوستاردىڭ اراسىندا بەرىكتىك ومىرلەرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ساقتالعانىن ايتادى. باۋىرجان مومىش ۇلى دۇنيەدەن وتكەن سوڭ, ەكى جىلدان كەيىن ەسىركەپ داۋىلباي ۇلى دا دۇنيە سالادى. بۇگىندە تالاي جىلداردان بەرى ساقتالىپ كەلە جاتقان سارعايعان سۋرەتتەر تۇلعانىڭ تۋعان جەر تورىندەگى تاريحي ساتتەرىنەن كورىنىس بەرەدى.
جامبىل وبلىسى
سۋرەتتە: ب.مومىش ۇلى جۋالى وقىرماندارىنىڭ ورتاسىندا. ارتىندا تۇرعان ە.داۋىلباي ۇلى.