دامىعان ءوڭىر ەلدى ورگە سۇيرەيدى

بيۋدجەت ءتۇسىمى ۇلعايدى

كۇن تارتىبىندەگى ءبىرىنشى ماسەلە سالىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋگە قاتىستى بولدى. بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءا.سمايىلوۆ باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى 10 ايدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسىمدەردىڭ ءوسۋ قارقىنى 14%-دى قۇرادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 911 ملرد تەڭگەگە ارتىق.

– ىشكى تۇتىنۋ تاۋارلارىنا قو­سىل­عان قۇن سالىعى 282 ملرد تەڭگەگە, كور­پو­راتيۆتىك تابىس سالىعى 194 ملرد تەڭگەگە, ەڭبەكاقى قورىنان تۇسەتىن سالىق 95 ملرد تەڭگەگە وسكەنى بايقالادى. سون­داي-اق كەدەندىك تولەمدەر دە ءوستى. ەۋر­ازەق قوسىلعان قۇن سالىعى 88 ملرد تەڭ­گەگە, ءۇشىنشى ەلدەردەن قوسىلعان قۇن سا­لىعى 73 ملرد تەڭگەگە ارتتى. بيىل­عا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىس­تەرى كولەمىنىڭ (ترانسفەرتتەردى قوسپا­عاندا) ناقتىلانعان بولجامى 7 ترلن 81 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, – دەدى ءا.سمايى­لوۆ.  ونىڭ ايتۋىنشا, سالىقتىق تەكسەرۋ­لەردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردىڭ سوماسى 129 ملرد تەڭگەگە جەتكەن.

جيىندا بەلگىلى بولعانداي, جىل باسىن­دا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە, سون­داي-اق تامىز ايىنان باستاپ  جەكە تۇلعا­لارعا نەگىزگى قارىزدى تولەگەن جاعداي­دا ەسەپتەلگەن ءوسىمپۇلدار مەن ايىپ­پۇل­داردى ەسەپتەن شىعارۋ ارقىلى سالىقتىق راقىمشىلىق جۇرگىزىلۋدە. قاراشا ايىنداعى جاعدايعا سايكەس شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى 42 مىڭ بورىشكەرگە راقىمشىلىق جاسالدى.

ا.مامين سالىق جانە كەدەن سالالارى بويىنشا بيزنەس پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋدى جالعاستىرۋدى تاپسىردى.

– قارجى مينيسترلىگى ۇسىنعان تاسىل­­دەردى قولدايمىز. مۇددەلى مەم­لە­كەتتىك ورگاندار وسى باعىتتا ۇيلەس­تىرىلگەن جۇمىستى جالعاستىرۋى قاجەت. ەل­باسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 1 قاڭ­تاردان باستاپ شاعىن جانە ورتا كاسىپ­كەرلىككە سالىقتىق راقىمشىلىق جاسالىپ, ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇلدار كەشى­رىلدى. مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن بورىش­تى جويۋ ناتيجەسىندە سالىق تولەۋشى­لەردىڭ بانك شوتتارىنداعى شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالدى. م ۇلىكتەرگە سالىنعان شەكتەۋلەر الىندى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

ا.مامين مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ, ارنايى سالىق رەجىمدەرىن قولداناتىن ميكروبيزنەس پەن شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى تابىس سالىعىن تولەۋدەن ءۇش جىلعا بوساتىلعانىن ايتتى.

– قورىتا كەلگەندە بىرقاتار ماسەلەگە توقتالعىم كەلەدى. ءبىرىنشى – بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەر جوسپارىنىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت تۇسىمدەرىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 14 % بولدى. بۇل وتكەن كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 911 ملرد تەڭگەگە ارتىق. ناتيجە جامان ەمەس. بىراق وسى قارقىندى تومەندەتىپ الماي جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت. قارجى مينيسترلىگىنە پىسىقتالعان جوسپاردى ساپالى ورىنداۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارانى قابىلداۋدى تاپسىرامىن, – دەدى ول.

ۇكىمەت باسشىسى قارجى مينيسترلىگى سالىق جانە كەدەن سالالارىندا بيزنەس پرو­تسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا اۋ­قىمدى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقانىن ايتتى.

– سونىڭ ىشىندە «استانا-1», «ە-تە­رەزە», «ۆيرتۋالدى قويما» جانە باس­قا­لارى بار. بۇل شارالاردى ىسكە اسىرۋ پروتسەستەردى وڭتايلاندىرىپ قانا قويماي, سالىقتىق وپەراتسيالار مەن كەدەندىك كووپەراتسيالاردى جۇرگىزۋدى جەدەلدەتۋگە ءارى ولاردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. وسى جۇمىستى جالعاس­تىرۋ كەرەك, – دەدى ا.مامين.

سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى 2020 جىلعى 1 ساۋىرگە دەيىن دەرەكتەر بازاسىن وزەكتەندىرۋدى اياقتاۋدى تاپسىردى.

– پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىن­باسارى – قارجى ءمينيسترىنىڭ باياندا­ما­سىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەرەك­تەر بازاسىن وزەكتەندىرۋ تاقىرىبى قوزعالدى. بۇل – ماڭىزدى ماسەلە. اۋىل شارۋاشىلىعى, ىشكى ىستەر, ادى­لەت مينيسترلىكتەرىنە, بارلىق مەملە­كەتتىك ورگاندارعا جانە اكىمدىكتەرگە «ازامات­تارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنا 2020 جىلعى 1 ساۋىرگە دەيىن دەرەكتەر بازاسىن وزەكتەندىرۋدى اياقتاۋدى تاپسىرامىن, – دەدى ا.مامين.

 يمپورتتىق تاۋارعا تاۋەلدىلىك تومەندەيدى

ۇكىمەت وتىرىسىندا اۋىل شارۋا­شى­لىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ اگرو­ونەركاسىپتىك كەشەندى قولداۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىن­شا, قازىر اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ دامۋىن تەجەپ تۇرعان بىرقاتار تۇيتكىلدى ماسەلەلەر بار.

– الدىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى داقىل­دارى ءتۇسىمىنىڭ تومەندىگىن جانە دە مال شارۋاشىلىعىنداعى ونىمدىلىكتىڭ ازد­ى­عىن اتاپ وتۋگە بولادى. اۋىل شارۋا­شى­لىعىمەن اينالىساتىنداردىڭ 60%-دان استامى مال شارۋاشىلىعىمەن ەمەس, وسىمدىك شارۋاشىلىعىمەن شۇعىل­دا­نادى. وسىمدىك شارۋاشىلىعى حالىقتى جىل بويى جۇمىسپەن قامتي المايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن جابدىقتارىنىڭ 80 %-ى ەسكىرگەن, – دەدى سالا ءمينيسترى. ول اتاپ وتكەندەي, قازىر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى Nur Otan پارتياسىنىڭ ىشكى نارىقتى وتاندىق ونىمدەرمەن تولىقتىرۋ جونىندەگى سايلاۋالدى پلاتفورماسىن ەسكەرە وتىرىپ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەردى دايىنداعان.

– قازىر بىزدەگى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار تىزبەسىنە 19 تاۋار ەنگەن. ونىڭ ىشىندە 505 ملن اقش دوللارى سوماسىنداعى تەك 6 تاۋار بويىنشا عانا يمپورتقا تاۋەلدىمىز. اتاپ ايتقاندا, 191,6 مىڭ توننا نەمەسە ىشكى تۇتىنۋدىڭ 49 %-نا تەڭ  قۇس ەتى, شامامەن 30 مىڭ توننا نەمەسە يمپورت ۇلەسى 39 % كولەمىندەگى شۇجىق ونىمدەرى, 21,9 مىڭ توننا نەمەسە جالپى تۇتىنۋدىڭ 46,5 %-ىن قۇرايتىن ىرىمشىك پەن سۇزبە, 101 مىڭ توننا نەمەسە يمپورت ۇلەسى 31,5 %-عا تەڭ الما, شامامەن 250 مىڭ توننا نەمەسە يمپورت ۇلەسى 57,3 % كولەمىندەگى قانت, 30,6 مىڭ توننا نەمەسە يمپورت ۇلەسى 72 پايىزعا تەڭ بالىق ونىمدەرى بۇل تىزىمگە كىرەدى, – دەگەن س.وماروۆ مينيسترلىك يمپورتتان قۇتىلۋ جولدارىن قاراستىرعانىن جەتكىزدى.

– جالپى العاندا, يمپورت الماستىرۋ مىندەتى ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا 2024 جىلعا دەيىن ىسكە اسىرىلادى. بۇل بويىنشا مينيسترلىكتىڭ ناقتى جوسپارى بار. مىسالى, جىل سايىن كەمىندە 25 ونەركاسىپتىك تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن پاي­دالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. قۇس ەتى­نىڭ يمپورتىن الماستىرۋ ءۇشىن جىلدىق­قۋاتى 200 مىڭ توننالىق قۇس فابريكا­لارىن قوسىمشا پايدالانۋعا ەنگىزۋ قاجەت. الما يمپورتىن الماستىرۋ ءۇشىن قوسىمشا جىل سايىن 1 600 گەكتار الاڭدا باق ءوسىرۋ كەرەك. بۇل 105 مىڭ توننا الما وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 2020 جىلى 1 655 گەكتارعا ارنالعان دايىن جوبالار بار. قازىر ولار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر, – دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار ىشكى نا­رىق­تى تولىقتاي قانتپەن قامتاماسىز ەتۋ  ءۇشىن جاڭا 2 زاۋىت سالۋ جانە جۇمىس ىستەپ تۇر­عان 3 قانت زاۋىتىنا جاڭعىرتۋ جۇرگىزۋ, سونداي-اق قانت قىزىلشاسى ەگىستەرىن ۇلعايتۋ ماسەلەلەرى وڭ شەشىمىن تاپپاق.

7 ملن ادامنىڭ جاعدايى جاقسارادى

وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىل­دارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلا­ماسىنىڭ جوباسىن تانىستىرعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ر.دالەنوۆ اۋىل ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ءۇشىن وڭىرلىك ستاندارتتار ەنگىزىلەتىنىن ايتتى.

– وڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلاماسى 2014 جىلدان باستاپ ىسكە اسىرىلۋدا. ون­دا اگلومەراتسيالاردى, مونو جانە شا­عىن قالالاردى, سونداي-اق دامۋ الەۋەتى جو­عا­رى اۋىلداردى دامىتۋ ماسەلەلەرى قامتى­لادى. جاڭا باعدارلامادا باسىمدىق­تار قالالىق ءوسۋ ورتالىقتارىن – ءتورت ءىرى اگلومەراتسيانى جانە وڭىرلىك ۋرباندال­عان ايماقتاردى, سونداي-اق تىرەك جانە سپۋتنيكتىك اۋىلداردى دامىتۋعا باعىت­تالعان. بۇل ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىن دامى­تۋعا جانە وڭىرلەردەگى ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. رەسۋرستاردى شوعىرلاندىرۋ ەكونوميكالىق تۇرعى­دان ءتيىمدى بولماق. قالالاردا, اۋدان ور­تا­لىقتارىندا جانە اۋىلداردا ينفراقۇ­رى­لىمدى دامىتۋ ءۇشىن وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسى ەنگىزىلەدى, – دەدى ر.دالەنوۆ.

ول اتاپ وتكەندەي باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى بيىل اياقتالادى. بەس جىلدىق باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ناتيجەسىندە نۇر-سۇلتان, الماتى, اقتوبە جانە شىمكەنت قالالارى مەن وعان ىرگەلەس ەلدى مەكەندەردىڭ حالىق سانى 1 ملن ادامعا ارتقان. مونوقالالاردا سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋى – 10, ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ توزۋى 12 %-عا تومەندەدى. بەس جىل ىشىندە 17 مىڭ مامانعا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا تۇر­عىن ءۇي ساتىپ الۋعا جەڭىلدەتىلگەن بيۋد­جەتتىك كرەديت بەرىلدى. اۋىلداردى ابات­تان­دىرۋ بويىنشا 8 مىڭ جوبا ىسكە اسى­رىلدى. 700 مىڭعا جۋىق اۋىل تۇرعىنى ءۇشىن ينفراقۇرىلىم جاقساردى.

– اتالعان ءىس-شارالارعا بارلىعى 252 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونداي-اق سۋمەن جاب­دىقتاۋدى جانە تۇرعىن ءۇي سالۋدى دامى­تۋ بويىنشا ءىس-شارالار جۇرگىزىلدى. 2017 جىلدان باستاپ تۇرعىن ءۇي سالۋ بويىن­شا ءىس-شارالار «نۇرلى جەر» باعدارلا­ماسىمەن بىرىكتىرىلدى. 2020 جىلدان باس­تاپ سۋ تارتۋ, سۋ بۇرۋ جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ماسەلەلەرى دە «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. وسى بەس جىلدا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا 1,4 ترلن تەڭگە ءبولىندى, – دەدى مينيستر.

جيىندا بەلگىلى بولعانداي, «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا اۋىل تۇر­عىندارىنىڭ 90 %-ى نەمەسە 7 ملن ادام تۇراتىن 3 477 اۋىل داميدى. بۇل اۋىلدار ساپالى ينفراقۇرىلىمعا قول جەتكىزىپ سۋ, جارىق, جىلۋ, جول جەلىلەر تارتىلىپ مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىساندار بوي كوتەرمەك.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاما اياسىندا قارجىلاندىرۋ بازالىق ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمعا جانە الەۋمەتتىك نى­ساندارعا باعىتتالادى. مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى باعدارلامالاردى قارجى­لان­دىرۋ حالىق ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا جۇمسالاتىن بولادى. باعدارلا­مانى جۇزەگە اسىرۋعا بارلىعى 1,3 ترلن تەڭگە ءبولۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە اۋىلداردى دامىتۋعا 2026 جىلعا دەيىن 900 ملرد تەڭگە ءبولۋ تۋرالى ماسەلە قوسىمشا پىسىقتالىپ جاتىر.

تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىن­دا ا.مامين سوڭعى 5 جىلدا قازاق­ستاننىڭ ءىرى قالالارىنداعى تۇرعىندار سانى 15 %-عا ارتقانىن ايتتى. سونىمەن قاتار اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا دا نازار اۋداردى.

– ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, تاياۋ 7 جىلدا نەگىزگى باسىمدىق «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىنا بەرىلەدى. بۇل شامامەن 7 ملن اۋىل حالقىنىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتادى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.