قازىرگى تاڭدا بۇل ماسەلە – حالىق اراسىندا كەڭىنەن تالقىلاناتىن تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى. ءبىز الدىن الۋ ەكپەلەرىنىڭ ارقاسىندا جۇقپالى اۋرۋلار تۋرالى ۇمىتا باستادىق. الايدا «بەلگىلى ءبىر اۋرۋ جوق, بىراق بالانى نەگە ۆاكتسيناتسيالاۋ كەرەك؟», دەگەن سۇراق تۋىندايدى. سونىمەن قاتار ينتەرنەت-رەسۋرستاردا ۆاكتسيناتسيانى جاقتامايتىن پىكىرتالاس كوپ.
مەن ءوزىمنىڭ دارىگەرلىك قىزمەتىمدى بالالار ينفەكتسيونيسى بولىپ باستادىم. ينستيتۋتتا وقىعان كەزدە پروفەسسورلار بىزگە ديفتەريا, قىزىلشا جانە كوكجوتەل ىندەتتەرى تۋرالى ايتتى. بۇل اۋرۋلار انالار اراسىندا قورقىنىش تۋدىردى. كەشكىسىن ديفتەرياسى بار بالالارعا قولدارىن بۇلعاپ, تاڭەرتەڭ ولاردى ءمايىتحانادان تاپتى. اسىرەسە بالالار قىزىلشا پنەۆمونياسىنان جانە كوكجوتەلدەن تەز قايتىس بولدى. اسقىنۋلاردىڭ تەز دامىعانى سونشالىقتى, ءتىپتى دارىگەرلەر ولاردى جاساندى جەلدەتۋ اپپاراتىنا اۋىستىرۋعا دا ۇلگەرمەدى.
90-جىلدارى ستۋدەنت, سودان كەيىن جاس دارىگەر بولا وتىرىپ, مەن بۇل اۋرۋلاردى ەشقاشان كورمەيمىن, قانداي باقىتتى بولدىم دەپ ويلادىم, سەبەبى الەمدە ۆاكتسينالار پايدا بولدى جانە بىزدە رەسپۋبليكادا ءتيىستى كونتينگەنتتى قامتۋ كورسەتكىشى 95%-عا جەتتى.
وكىنىشتىسى سول, مەن قاتەلەسكەن ەكەنمىن. مەنىڭ تاجىريبەمدەگى ءبىرىنشى ديفتەريا جاعدايى 90-جىلداردىڭ باسىندا تىركەلدى, ول ولىممەن اياقتالدى. اۋىلدان شىققان 13 جاستاعى بالا وسى ينفەكتسيامەن اۋىرعانى ەسىمدە. ول جۇتقىنشاق ديفتەرياسىنىڭ توكسيكالىق تۇرىمەن اۋرۋحاناعا ءتۇسىپ, ميوكارديت اسقىنۋىنان قايتىس بولدى. وسىدان كەيىن اۋرۋشاڭدىق كوتەرىلىپ, 25 جاستان اسقان ەرەسەكتەر كەلىپ تۇسە باستادى. ءبىز اۋرۋدىڭ بارلىق كلينيكالىق تۇرلەرىن كوردىك, ديفتەرياعا قارسى سارىسۋدىڭ ارقاسىندا ەمدەلۋشىلەردى قۇتقاردىق, سونىمەن قاتار 30%-عا جۋىعى ولىمگە ۇشىراپ, اۋرۋ ەشكىمدى دە اياۋسىز قالدىرمادى. ءار 10 جىل سايىن جۇرگىزىلەتىن 16 جاستان باستاپ قوسىمشا ۆاكتسيناتسيا ەنگىزىلگەننەن كەيىن ينفەكتسيا تولىعىمەن جويىلدى. 20 جىلدان استام ۋاقىت بويى قازاقستاندا ديفتەريا تىركەلمەگەن.
بالالار جۇقپالى اۋرۋى قىزامىقتىڭ دا قاۋىپتىلىگى از ەمەس. ەگەر بارلىق ادامدار ونىمەن بالالىق شاعىندا اۋىرسا, يممۋنيتەت ەرەسەك جاستا قالىپتاساتىن ەدى. اسىرەسە, انا بولۋعا دايىن قىزدار ءۇشىن قىزامىق قاۋىپتى. ەگەر جۇكتىلىك كەزىندە ايەل قىزامىقپەن اۋىرىپ قالسا, وندا نارەستە جۇرەك, كورۋ (سوقىرلىق), ەستۋ (كەرەڭدىك) مۇشەلەرى تاراپىنان دامۋ اقاۋلارىمەن تۋادى. ۆيرۋس ۇرىقتىڭ دامۋ انومالياسىن تۋدىرۋعا قابىلەتتى. وسى سەبەپتى, 90-جىلدارى قىزامىقتى العاشقى 12 اپتادا باستان كەشكەن جۇكتى ايەلدەرگە جۇكتىلىكتى ۇزۋگە ۇسىنىس جاسالدى. مۇنداي جاعدايلار كوپ بولدى. سوڭعى 10 جىل كولەمىندە مەنىڭ تاجىريبەمدە جۇكتى ايەلدىڭ قىزامىقپەن اۋىرعانى جونىندە تەك ءبىر عانا وقيعا بولدى. قازىرگى ۋاقىتتا اۋرۋدىڭ تاراماۋى ۆاكتسيناتسيانىڭ تيىمدىلىگىنە عانا بايلانىستى.
بىراق قازىر مەنى قىزىلشا, قىزامىق جانە پاروتيتتەن قورعايتىن ۆاكتسينا بار بولسا دا, قىزىلشا اۋرۋىمەن سىرقاتتانۋ دەڭگەيىنىڭ ءورشۋى الاڭداتادى.
قازاقستانداعى مەنىڭ زامانداستارىم نەگىزىنەن بالا جاسىندا قىزىلشا اۋرۋىن باستان كەشىردى. قازىر ىندەت ەۋروپا جانە تمد-نىڭ جەكەلەگەن ەلدەرىندە تارالۋدا. ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدا كوبىنەسە ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالار اۋىرادى. نەگە؟ قىزىلشاعا قارسى ەگۋ 12-15 ايدا تاعايىندالادى. انا سۇتىمەن قورەكتەنەتىن ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالار قورعانىس يممۋنوگلوبۋليندەرىن اناسىنان الۋى ءتيىس. الايدا بالا اۋىرىپ قالادى. مۇنىڭ نەگىزگى ەكى سەبەبى بار. ءبىرىنشىسى – اناسى ۆاكتسيناتسيالانباعان, سوندىقتان قورعانىس يممۋنوگلوبۋليندەرىن الۋ مۇمكىندىگى جوق, ەكىنشىدەن – بالا انا سۇتىمەن ەمەس, جاساندى تاماقپەن قورەكتەنەدى.
جالپى, ادام تىكەلەي قىزىلشادان ولمەيدى, ءولىمنىڭ سەبەبى قىزىلشانىڭ كەسىرىنەن اسقىناتىن پنەۆمونيا, ەنتسەفاليت سياقتى دەرتتەر. ەڭ اۋىر اسقىنۋ – بالادا العان داعدىلارىن جوعالتۋ ارقىلى كورىنەتىن وتكىر سكلەروزدى پانەنتسەفاليت. بالا 5 جاسقا دەيىن مۇگەدەك بولادى. بۇل وتە قورقىنىشتى.
تاعى ءبىر وزىنە قاۋىپ توندىرەتىن ينفەكتسيا – پاروتيت ينفەكتسياسى, ول حالىق اراسىندا «قۇلاق بەزىنىڭ اۋرۋى» دەپ اتالادى. كوبىسى ونىمەن بالالىق شاعىندا اۋىرعان. ەكى جاقتى ورحيتپەن اۋىرعان ۇلداردا كەلەشەكتە بەلسىزدىك پايدا بولۋى مۇمكىن ەكەندىگىن كوپ ادام بىلمەيدى. مەنىڭ تاجىريبەمدە اسكەري بولىمدە ءپاروتيتتى ينفەكتسيانىڭ ءورشۋى كەزدەستى. سول كەزدە اسكەري قىزمەتشىلەر پاروتيتپەن, پانكرەاتيتپەن, مەنينگيتپەن, ورحيتپەن, ورحوەپيديميتپەن ستاتسيونارعا ءتۇستى. ولاردىڭ اراسىندا ەكى جاقتى ورحوەپيدەميتپەن اۋىراتىن بالالار بولدى جانە ولار كوبىنەسە وتباسىنداعى جالعىز بالالار ەدى. ماعان بەلسىزدىككە ۇشىراعاندارى جايلى جامان حاباردى ايتۋىما تۋرا كەلدى. مۇندايدى ەستىگەندە ازاماتتاردىڭ العاشقى ساۋالى «نەگە بىزگە بۇرىن ۆاكتسيناتسيالاۋ قاجەتتىگى تۋرالى ەسكەرتىلمەدى؟» دەگەن مازمۇندا بولدى. بۇل جاعدايدا نە دەپ جاۋاپ بەرۋگە بولادى؟ ءبىر وكىنىشتىسى, كەيبىر اتا-انا ءوز بالالارىنىڭ ۆاكتسينالىق مارتەبەسى تۋرالى بىلمەيدى.
پاتسيەنتتەردىڭ ەرەسەك كونتينگەنتىن ەمدەيتىن ينفەكتسيونيست رەتىندە كونسۋلتاتيۆتىك قابىلداۋدا وتباسىلار ماعان بەدەۋلىك پروبلەماسىمەن ءجيى جۇگىنەدى. مۇقيات جينالعان انامنەز كەزىندە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ بىرەۋى بالا كەزىندە ءپاروتيتتى ينفەكتسيانى – ەكى جاقتى ورحوەپيديميتپەن اۋىرعانى انىقتالادى. بۇدان سوڭ ءبارى تۇسىنىكتى بولادى.
ۆاكتسيناتسيانىڭ كومەگىمەن الدىن الۋعا بولاتىن جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ قايعىلى سالدارى تۋرالى جاس اتا-انالارعا ءجيى ايتۋ كەرەك. حالىقتى وزدەرىن جانە بالالارىن ۆاكتسيناتسيالاۋ كەرەكتىگى تۋرالى حاباردار ەتۋ قاجەت.
باحىت كوشەروۆا,
قاراعاندى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور