الماتى شاھارى ۇزدىك جۇزدىككە ەنەتىن بولادى

ايتالىق, ونەركاسىپ 5,1%, ينۆەستيتسيا 3,1%, بولشەك ساۋدا 11,8%, كوتەرمە ساۋدا اينالىمى 1,3%, قۇرىلىس 3,2%-عا وسكەن. تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ كولەمى 8,8 پايىزعا ۇلعايىپ, 1 ملن 552,5 مىڭ شارشى مەترگە جەتتى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق تۇسىمدەرى 11,8 پايىزعا كو­بەيىپ, 1 ترلن 659,3 ملرد تەڭگەگە جەتتى. سونىڭ ىشىندە وتكەن جىلمەن سالىس­تىر­عاندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تۇسكەن قاراجات 13,7%-عا, جەرگىلىكتى بيۋدجەت كىرىسى 5,5%-عا ۇلعايعان.

الەۋمەتتىك ماسەلەلەر باستى نازاردا

قالا اكىمىنىڭ مالىمەتىنشە, ءىىى توقساندا ورتاشا ايلىق جالاقى 220 مىڭ تەڭگەدەن استى. ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, الماتىداعى جالاقىنىڭ ورتاشا كورسەتكىشى 222 013 تەڭگەنى قۇرادى. بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا اتىراۋ, ماڭعىستاۋ وبلىستارى مەن نۇر-سۇلتان قالاسىنان كەيىنگى ءتورتىنشى ورىن. دەگەنمەن, اتاۋلى جالاقىنىڭ ءوسىم قارقىنى بويىنشا الماتى قالاسى سوڭىنان ساناعاندا ەكىنشى ورىندا. بىلتىردان بەرى كورسەتكىش بار بولعانى 12,3 پايىزعا وسكەن.

الماتى قالاسىندا جىل باسىنان بەرى 40,4 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپ, «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 19 مىڭ ادام تۇراقتى جۇمىس تاپسا, 6 مىڭ ادام ۋاقىتشا جۇمىسقا ورنالاسقان.

جالپى, جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەسۋدە قالا اكىمى NEET ساناتىنداعى جۇ­مىس ىستەمەيتىن ازاماتتار مەن جاس­تار ءۇشىن بازارلاردا, ۆوكزالداردا, جار­مەڭ­كەلەردە 12 ءموبيلدى جۇمىسپەن قامتۋ ور­تالىعىنىڭ اشىلعانىن جەتكىزدى. سون­داي-اق تۇرمىسى تومەن كوپبالالى وتباسىلارعا جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا 200 ەسەلەنگەن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىنگى مولشەردە (505 مىڭ تەڭگە) گرانتتار بولىنەتىنى ايتىلدى. ناتيجەسىندە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ءبىرشاما قىسقارعانىمەن, جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى بويىنشا الماتى قالاسى ءالى دە الدىڭعى قاتاردا. مەگاپوليستەگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى رەسپۋبليكالىق مولشەردەن اناعۇرلىم كوپ – 5,1%. ەستەرىڭىزدە بولسا, 2014 جىلى بۇل كور­سەتكىش 5,5%, 2018 جىلى 5,2% بولعان ەدى.

 ينفراقۇرىلىمدىق جۇمىستاردىڭ تىزبەسى جاسالدى

قالا اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, شاھار ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋدىڭ شۇعىل ماسەلەلەرىنىڭ تىزبەسى بەلگىلەنگەن. بىرىنشىدەن, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ. 23 شاعىن اۋدانداعى 105 مىڭ تۇرعىندى سۋمەن جانە كارىز جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق جۇمىستاردى 2023 جىلى اياقتاۋ جوسپارلانعان.

ەكىنشىدەن, كوشەنى جارىقتاندىرۋ. بۇگىندە 208 كوشەگە شام تارتىلعان. كەلەسى جىلى تاعى 1176 كوشەگە جارىق بەرىلمەك. ۇشىنشىدەن, اۋلالاردى اباتتاندىرۋ. جىل باسىنان 672 اۋلاعا اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, قازىر اباتتاندىرىلعان اۋلالاردىڭ ۇلەسى 55%-عا جەتتى. 2020 جىلدان باستاپ «مەنىڭ اۋلام» اۋقىمدى باعدارلاماسى اياسىندا الداعى 2 جىلدا اۋلالاردى اباتتاندىرۋ 100%-عا اياقتالماق.

تورتىنشىدەن, جول قۇرىلىسى. جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى جولداردىڭ ۇلەسىن 75%-عا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. قازىرگى تاڭدا 231 كوشەدەگى 54 شاقىرىم جولدىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. 134,8 شاقىرىمدىق 147 كوشەگە ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. 2020 جىلى شەتكى ايماقتاردا قوسىمشا تاعى 120 شاقىرىم جول سالۋ باستالماق.

بەسىنشىدەن, قوعامدىق كولىك. «الماتىلىقتاردىڭ ءوتىنىشىن ورىنداي وتىرىپ, قوعامدىق كولىك سانىن ارتتىرۋدامىز», دەگەن اكىم كوممەرتسيالىق قۇرى­لىمدار 172 اۆتوبۋس ساتىپ العانىن جەت­كىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اكىمدىكتىڭ قارا­جاتى ەسەبىنەن گازبەن جۇمىس ىس­تەي­تىن تاعى 260 اۆتوبۋس ساتىپ الىندى. وسىلايشا, جاڭارتىلعان اۆتوبۋس پار­كىنىڭ ۇلەسى 90%-عا جەتكەن. سونىمەن قاتار قالانىڭ بارلىق تروللەيبۋس جەلىسىن جاڭ­عىرتۋ جۇمىستارى باستالدى.

 الەۋمەتتىك نىساندار تاپشى

29 قازانداعى جۇمىس ساپارى بارىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردا ورىن تاپشىلىعىن اتاپ ءوتىپ, ناقتى تاپسىرمالار بەرگەنى بەلگىلى. قازىر قالا مەكتەپتەرىندەگى ورىن تاپشىلىعى 30 مىڭعا جەتتى. ال بالاباقشالارداعى ورىن تاپشىلىعى 20 مىڭنان اسادى.

«بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى بويىنشا مەكتەپ سالۋ باعدارلاماسى ازىرلەندى. الداعى ەكى جىلدا 12900 ورىندىق 8 مەكتەپ سالىنادى», دەدى اكىم. ونىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلدىڭ باسىندا 790 ورىندىق 5 بالاباقشا, وقۋ جىلىنىڭ باسىندا 1800 ورىندىق 2 مەكتەپ, مەكتەپتەردىڭ جانىنان 2017 ورىندىق 5 جاپسارجاي پايدالانۋعا بەرىلەدى. سونىمەن قاتار 2020-2022 جىلدارى جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن 2240 ورىندىق 4 مەكتەپ, 8000 ورىندىق 300 بالاباقشا اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. «وسىلايشا, 2 اۋىسىممەن وقيتىن مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشىلىعىن 30 مىڭ ورىنعا, بالاباقشاداعى كەزەكتى 10 مىڭعا ازايتۋعا بولادى», دەدى اكىم. اكىم­نىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى بەس جىلدا قالادا بار بولعانى 5 مەكتەپ قانا سالىنعان ەكەن.

«مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن قالانىڭ بارلىق مەدي­تسي­نالىق مەكەمەلەرىنە اۋديت جۇرگىزىلدى. مەديتسينالىق ۇيىمداردا 30 مىڭنان استام مەديتسينالىق جابدىق بار, ونىڭ 10 مىڭى ەسكىرگەن», دەدى باقىتجان ساعىنتاەۆ.

اكىمنىڭ ايتۋىنشا, وسىعان بايلانىس­تى ءاربىر مەديتسينالىق ۇيىم مەن اۋدان بويىنشا جابدىقتاردى جاڭارتۋدىڭ ۇشجىلدىق جوسپارى دايىندالدى. مە­دي­تسينالىق جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا 60 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالادى. 2020 جىلى 20 ملرد تەڭگەگە مەديتسينالىق تەحنيكا ساتىپ الىنادى. سونداي-اق «قادامدىق قولجەتىمدىلىك» قاعيداتىنا سايكەس, 35 دارىگەرلىك امبۋلاتوريامەن قام­تاماسىز ەتۋدىڭ 3 جىلدىق جوسپارى ازىرلەندى. بۇگىندە جەتەۋى اشىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن ۇشەۋى اشىلماق.

«قاراشا ايىندا جەدەل مەديتسينالىق كومەك قىزمەتىنىڭ جاڭا ستانساسى ىسكە قوسىلدى. وسى ارقىلى دارىگەرلىك بري­گا­دالاردىڭ قالا شەتىنە جەتۋ ۋاقىتى بۇرىن 25 مينۋت بولسا, قازىر 11-13 مينۋتقا دەيىن قىسقاردى», دەدى اكىم. جەدەل جاردەم جەلىسىنە 38 جاڭا كولىك بەرىلگەن. كەلەسى جىلى تاعى 75 سانيتارلىق اۆتوكولىك ساتىپ الۋ جوسپاردا. «وسىلايشا, 2020 جىلى بۇل قىزمەتتىڭ جابدىقتالۋى 100%-عا دەيىن جەتەتىن بولادى», دەدى شاھار باسشىسى.

ء«بىز پوليتسيانىڭ ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق جابدىقتالۋىن جاقسارتۋدامىز, بۇل قازىردىڭ وزىندە ەڭ جوعارى كورسەتكىش بولىپ تابىلادى – 87%. جاقىن ارادا قالا پوليتسياسىنا تاعى 85 جاڭا اۆتوكولىك بەرىلەدى», دەدى اكىم.

ونىڭ ايتۋىنشا, اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قالانىڭ بارلىق اۋدانىندا پوليتسيانىڭ 13 فرونت-كەڭسەسى اشىلىپ جاتىر. مۇندا كەلۋشىلەرگە قولايلى جاعداي جاسالعان, «بىرىڭعاي تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قىزمەت كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار قالا كوشەلەرىنە جاقىن ارادا «سەرگەك» بەينەتىركەۋ جۇيەسىنىڭ 707 بەكەتى ورناتىلادى, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 400, 2020 جىلى 307 بەكەت ورناتىلماق. جالپى, قابىلدانىپ جاتقان شارالار قىلمىستىڭ سانىن 10,2%-عا ازايتۋعا جانە قىلمىستىڭ اشىلۋىن 26%-دان 30%-عا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.

 شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە بەرىلەتىن اقشا 6,5 ەسەگە وسەدى

باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك الما­تى­لىقتاردىڭ ۇشتەن ەكىسىن جۇمىسپەن قامتىسا, سالىقتىڭ 63%-ىن بەرەدى.

«شاعىن بيزنەستىڭ كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە بەرىل­گەن­نەن كەيىن قالا ەكونوميكاسىنداعى شا­عىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى. سوندىقتان قالا اكىمدىگى ازاماتتاردى كا­سىپ­كەرلىك قىزمەتكە كەڭىنەن تارتۋ ماسە­لەسىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىر», دەدى اكىم.

اكىمنىڭ ايتۋىنشا, «الماتى بيز­نەس-2025» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ وڭىر­لىك جاڭا باعدارلاماسى ازىرلەندى. Qoldaý كاسىپكەرلىك ورتالىعى قۇرىلدى. قالانىڭ 5 اۋدانىندا ونىڭ فيليالدارى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا بيزنەسمەندەر ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا 525 مەملەكەتتىك قىزمەت ءتۇرىن الا الادى. بۇل قىزمەتتەردى الۋ مەرزىمىن ءبىرشاما قىسقارتىپ, ونىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرادى. بيزنەس ءۇشىن قارجى رەسۋرستارىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «الماتى» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى بازاسىندا Almaty Finance كومپانياسى جانە Almaty ميكروقارجى ۇيىمى قۇرىلدى. 2019 جىلدىڭ وزىندە جالپى كاپيتالداندىرىلۋى 3 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.

بۇل رەتتە, قالانى تەپە-تەڭ دامىتۋ ءۇشىن سارالانعان مولشەرلەمە قولدانىلادى. كوپبالالى وتباسىلار مەن وندىرىستىك پارك رەزيدەنتەرى ءۇشىن – 2%, قالعان اۋدانداردا – 7%. اكىمنىڭ اي­تۋىنشا, شاعىن جانە ورتا بيزنەس جوبالارىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر ارقىلى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن دامۋ قورىمەن بىرگە تەپە-تەڭدىك نەگىزدە قوسىمشا 2 ملرد تەڭگە ءبولىندى. كەلەسى جىلى تەك وسى باعىتتىڭ شەڭبەرىندە تاعى 10 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوس­پارلانىپ وتىر.

«جالپى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارجىلىق قولداۋ كولەمىن بيىلعى 4,5 ملرد تەڭگەدەن كەلەسى جىلى 30 ملرد تەڭ­گەگە دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى باقىتجان ساعىنتاەۆ. ياعني, كەلەر جىلى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە بولىنەتىن قاراجات 6,5 ەسەگە ارتپاق.

جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كوپبالالى انالارعا 1 مىڭنان استام گرانت جانە 150-گە جۋىق شاعىن نەسيەنى جىلىنا 2 پايىزدىق جەڭىلدىكپەن بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. «بۇل جۇمىس العاشقى ناتي­جەلەرىن دە بەرە باستادى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەك­تىلەرىنىڭ سانى 10 ايدا 8,9%-عا ءوسىپ, 190 مىڭنان استى», دەدى قالا اكىمى.

«قۇرىلىمدىق جۇمىستاردىڭ باس­تى ماقساتى – قالا مەن ءاربىر الماتى­لىق­تىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن بەرىك ەكونوميكالىق بازا قۇرۋ. الدا – قالا­مىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن بيزنەستى جۇرگىزۋ شارتتارى بويىنشا الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك 100 قالاسىنىڭ قاتارىنا كىرۋى جونىندەگى باتىل مىندەت تۇر», دەدى شاھار باسشىسى.