سوڭعى جىلدارى قازاق كينوسىنا دەگەن الەم جۇرتشىلىعىنىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلەدى. كەزىندەگى «قىز جىبەك», «اتاماننىڭ اقىرى», «مەنىڭ اتىم قوجا» تۋىندىلارىنان كەيىنگى تاڭعالۋ مەن تامسانۋ سەزىمدەرىن, ش.ايمانوۆ, س.قوجىقوۆ, ا.قارساقباەۆتار سالعان تاعىلىمدى سوقپاقتى بۇگىنگى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى تۇسىرگەن جاڭا جوبالار لايىقتى دەڭگەيدە جالعاپ, جاڭعىرتا السا, قانەكەي؟!
بۇل قازاق كينوسىنىڭ لوندونداعى اپتالىعى الدىنداعى وي بولاتىن. ۇلتتىق كينو ونەرىمىزدى باتىستىڭ تالعامپاز كورەرمەنى تالقىسىنا ۇسىنۋعا اتتانىپ بارا جاتقان ءبىر توپ ونەر مايتالمانىنا اق جول تىلەپ تۇرىپ تا, وسى ءبىر تولقىنىستى سەزىم شىرماۋىنان شىعا الماعانبىز. ۋاقىتتىڭ تىم تىعىزدىعىنا قاراماستان ورايىن كەلتىرىپ, جاۋاپتى ساپار الدىندا رەجيسسەر اقان ساتاەۆتىڭ «اناعا اپارار جول» كارتيناسىندا باستى ءرولدى سومداعان تالانتتى اكتەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ءادىل احمەتوۆپەن از-كەم سۇحباتتاسىپ تا ۇلگەردىك.
– ءادىل مىرزا, «اناعا اپارار جولدىڭ» لوندونعا باستار باعىتى ءساتتى بولعاي. ابىرويلى ورالۋلارىڭىزعا تىلەكتەسپىز.
– راحمەت. ءيا, الدىمىزدا جاۋاپتى ءسات تۇر. اعىلشىننىڭ تالعامپاز كورەرمەنى قازاق ونەرىن جوعارى باعالايدى دەپ سەنەمىز.
– اپتالىقتا قانداي فيلمدەر كورسەتىلەدى؟
– مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلىبريتانيا مەن سولتۇستىك يرلانديا قۇراما كورولدىگىندەگى ەلشىلىگى جانە ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرىپ وتىرعان ايتۋلى مادەني جوبا اياسىندا ءسابيت قۇرمانبەكوۆتىڭ «ورالمان», اقان ساتاەۆتىڭ «اناعا اپارار جول», ساتىبالدى نارىمبەتوۆتىڭ «امانات», ەرمەك تۇرسىنوۆتىڭ «شال» جانە سەرگەي دۆورتسەۆويدىڭ «ايكا» فيلمدەرى ءبىر اپتا بويى لوندوننىڭ VueWest End كينوتەاترىندا كورسەتىلەدى. مادەني اپتالىق «ورالمان» كارتيناسىمەن اشىلىپ, 1 قاراشا كۇنى سەرگەي دۆورتسەۆويدىڭ «ايكا» فيلمىمەن تۇيىندەلەدى. ەلدەن وتاندىق كينو ونەرىن باتىس جۇرتشىلىعىنا تانىستىرۋعا نۇرلان سانجار, بەرىك ايتجانوۆ, سامال ەسلياموۆا, سەرگەي دۆورتسەۆوي, قانات تورەباي باستاعان ءبىر توپ دەلەگات اتتانىپ بارامىز. اللا ساپارىمىزدى ءساتتى قىلعاي.
– ەندى ءوزىڭىز ابىرويىن ارقالاپ بارا جاتقان «اناعا اپارار جول» ءفيلمى جايىندا ايتىپ بەرىڭىزشى. وتاندىق ءھام حالىقارالىق بىرنەشە كينوفەستيۆالداردا جوعارى باعالانىپ, تالاي ماراپاتتى قانجىعاسىنا بايلاپ ۇلگەرگەن كارتينانىڭ باستى تابىسى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– مەنىڭشە, ءفيلمنىڭ باستى تابىسى – رەجيسسەردىڭ ىزدەنىسىندە. ويتكەنى بۇل شىعارما كوپ جىلدان بەرى اقان ساتاەۆتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن, ىشىندە ءپىسىپ-جەتىلگەن قىمبات دۇنيەلەرىنىڭ ءبىرى. ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى ەندى قولعا الىنا باستاعان كەزدىڭ وزىندە: «وسى ۋاقىتقا دەيىن ءتۇسىرىلىپ كەلگەن فيلمدەرىنىڭ بارلىعى – اقان ساتاەۆتىڭ «اناعا اپارار جولعا» دايىندىعى» دەپ ەستيتىنبىز. ءتۇسىرىلىم بارىسىندا دا وعان كوزىمىز انىق جەتتى. ودان كەيىن, ارينە كينو تاقىرىپتىق تۇرعىدان دا وتە اۋقىمدى. حح عاسىردا قازاق قيىن-قىستاۋ كەزەڭدى باسىنان وتكەردى عوي. وعان دەيىن بىرقالىپتى ءومىر ءسۇرىپ كەلدى دە, حح عاسىردا ۇلتىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتى تۇتاستاي وزگەردى: ۇجىمداستىرۋ باستالدى, مالىنان ايىرىلدى, اشارشىلىققا ۇرىندى, باسكوتەرەرلەرى قۋدالانىپ, رەپرەسسياعا ۇشىرادى... ەندى ەسىن جيا بەرەمىن دەگەندە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالىپ كەتتى. سوعىستان كەيىنگى قيىن جىلدار... وسىنىڭ بارلىعى قازاقتى ەسەڭگىرەتىپ جىبەردى. بۇل ناۋبەت جىلدار كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن ۇلكەن ساباق بولۋى كەرەك. وكىنىشكە قاراي, تاريحىمىزدىڭ وسىنداي اقتاڭداق بەتتەرىنە لايىقتى ءمان بەرە بەرمەيمىز, كوپ قۇندىلىقتارىمىزدى ەسىمىزدەن شىعارىپ الدىق. بىزگە بۇگىنگى تاۋەلسىزدىگىمىز, ازاتتىعىمىز جايدان-جاي اسپاننان سالبىراپ تۇسە سالعانداي كورىنەدى. شىن مانىندە سولاي ما؟! وسى بەيبىت عۇمىرىمىز, ەركىندىگىمىز ءۇشىن ەسەپسىز قان توگىلدى, قانشاما جان قيىلدى. تاريح بىزگە وسىنىسىمەن تاعىلىمدى بولۋى كەرەك. قاسىرەتتى جىلداردى بۇگىنگى قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قادىرىن ۇعىنۋ ءۇشىن دە ەستەن شىعارماۋىمىز قاجەت. «اناعا اپارار جولدىڭ» ايتار ۇلاعاتى وسى – تاريحي تامىرىمىزدان ايىرىلىپ قالماۋ.
– ءيا, ءفيلمنىڭ سيۋجەتىنىڭ ءوزى ايرىقشا. اسىرەسە فينالى ەرەكشە جۇرەكتى تولقىتادى. جالعىز اعاشتىڭ تۇبىندە وتىرىپ جالعىز ۇلىن سارىلا كۇتكەن انا... جالپى, بۇل وقيعا ومىردە بولعان با, الدە شىعارماشىلىق قيالدىڭ جەمىسى مە؟
– «اناعا اپارار جول» – ومىردە بولعان وقيعا. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, رەجيسسەردىڭ اتا-اناسى قارعامباي ساتاەۆ پەن ءاسيا انامىز – ونەر ادامدارى. ول كەزدە اكتەرلەر قازىرگىدەي ەمەس, جاز مەزگىلىندە ايلاپ گاسترولدىك ساپاردا جۇرەتىن بولعان. سونداي گاسترولدىك ساپارلارىنىڭ بىرىندە ونەر ۇجىمى كىشىگىرىم اۋىلعا توقتايدى. اۋىلدىڭ شەتىندەگى جالعىز اعاشتىڭ تۇبىندە كۇنۇزىن تاپجىلماستان وتىرعان اق جاۋلىقتى اجەنى كورىپ, تاڭىرقاي قاراسقان ساحناگەرلەر ءمان-جايدى تۇرعىنداردان سۇراسا, كەيۋانانىڭ بالاسى سوعىسقا كەتىپ, قايتىپ ورالماپتى. «سوعىس ءبىتتى!» دەگەن ءسۇيىنشى حاباردى ەستىگەلى بەرى انا كۇندە وسىلاي جول بويىنا شىعىپ, تاڭ قىلاڭ بەرگەننەن كۇن ۇياسىنا باتقانشا جالعىز ۇلىن سارىلا كۇتەدى ەكەن. وسى وقيعانى كەيىن اتا-اناسىنىڭ اۋزىنان ەستىگەن اقان ساتاەۆ قاتتى تولقيدى. جالعىز ۇلىن كۇتىپ, جول توسقان اق جاۋلىقتى اجە بەينەسى رەجيسسەردىڭ ويىنان كەتپەي قويادى. اقىرى ول تولقىنىستى كۇي جىلدار بويى جۇرەك تۇكپىرىندە ءپىسىپ-جەتىلىپ, «اناعا اپارار جول» بولىپ كورەرمەنىنە جول تارتادى. ءاۋ باستا تەك ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزەڭىن عانا قامتىعانىمەن, كەيىن اۋقىمى كەڭەيتىلىپ, حح عاسىرداعى قازاق حالقىنىڭ جاي-كۇيىن تۇتاستاي الا وتىرىپ, ستسەناريست تيمۋر جاقسىلىقوۆپەن تاندەمدە وسىنداي كوڭىل تەبىرەنتەرلىك كوركەم دۇنيەنى ومىرگە اكەلەدى.
كەيىن ءفيلمنىڭ ءتۇسىرىلۋ بارىسىندا تاعى مىناداي ءبىر وقيعانى ەستىدىك. شاعىن اۋىلدا ءوز مۇڭىنا تۇنشىققان تاعى ءبىر اجە بولىپتى. ول دا قالتاسىنا كۇرت-كامپيتىن سالىپ الىپ, تاڭنان كەشكە دەيىن سوعىستان قايتپاعان جالعىز ۇلىن كۇتىپ, جول توريدى ەكەن. ونى ءبىلىپ العان جاس بالالار الدىنان شىعىپ: «اپا, بالاڭىز كەلە جاتىر, ءسۇيىنشى!» دەپ, ءسۇيىنشى سۇراسا, كەيۋانا قۋانىپ, قولىنداعى بار ءتاتتىسىن بالالارعا ۇلەستىرىپ بەرەدى ەكەن. بۇل وقيعا كۇندە قايتالانادى. ءسويتىپ ءوز وتىرىگىنە ءوزى سەنگىسى كەلەدى ەكەن قاريا. ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن سولاي ءوزىن ءوزى الداۋمەن ءوتىپتى. مۇنداي تاعدىرلار كوپ بولعان. فيلم سونداي وقيعالار ۇمىت بولماسىن, حالىقتىڭ اۋىز اڭگىمەسىندە عانا قالماسىن دەگەن نيەتتە قولعا الىنىپ, كينو تىلىندە كورەرمەنگە ۇسىنىلدى. «اناعا اپارار جول» – جالعىزىن كۇتىپ, كۇللى ءومىرىن سارپ ەتكەن تاعدىرى تاۋقىمەتتى انالارىمىزعا قويىلعان ماڭگىلىك ەسكەرتكىش.
– سوڭعى ۋاقىتتا اقان ساتاەۆ فيلمدەرىنىڭ باستى رولىنەن ءجيى كورىنىپ ءجۇرسىز. «اناعا اپارار جولداعى» ءىلياس ءرولى «توميريستەگى» ارعۇن بەينەسىنە جالعاستى دەگەندەي... جالپى رەجيسسەرمەن شىعارماشىلىق تاندەم قالاي باستالعان ەدى؟
– مەنىڭ اقان ساتاەۆتىڭ فيلمدەرىنە كەلۋ جولىمنىڭ ءوزى قىزىق. ەڭ العاش «رەكەتير» فيلمىندە كوپشىلىك ساحناعا ءتۇستىم. ورىستىڭ قىزى ەكەۋمىز قول ۇستاسىپ, بىرنەشە سەكۋندتىق كادردا عانا كورىندىك. كەيىن تۇسىرىلگەن «جاۋجۇرەك مىڭ بالا» كارتيناسىندا دا جالعىز-اق كادردا بارمىن. كوپشىلىك ساحنانىڭ ء«اۋمين!» دەپ قول جاياتىن ەپيزودىندا رايىمبەك باتىردىڭ رولىندە كورىندىم. ودان سوڭ «رەكەتير 2» فيلمىندە ءسوز سويلەپ, كولەمدىرەك ەپيزودتارعا جايلاپ كىرە باستادىم. اراعا از ۋاقىت سالىپ «اناعا اپارار جول» تاريحي تۋىندىسىنان باستى ءرول بۇيىردى. جاقىندا كورەرمەنمەن قاۋىشقان «توميريس» فيلمىندەگى ارعۇن بەينەسى دە مەن ءۇشىن اكتەر رەتىندە ءساتتى ىزدەنىستەردىڭ باسى بولعانى انىق. قازىر ويلاپ قاراسام, اقان ساتاەۆتىڭ فيلمدەرىنە بىردەن قويىپ كەتپەپپىن, ورىن-ورنىمەن, ساتى-ساتىسىمەن كەلگەن ەكەنمىن (كۇلدى).
– بۇگىندە ءىلياس سەكىلدى وسىنداي قاھارماندىق فيلمدەرگە كەيىپكەر بولاتىن تۇلعالار بار ما؟ سىزدىڭشە, بۇگىنگى زاماننىڭ قاھارمانى قانداي بولۋ كەرەك؟
– قاھارماندار قاي كەزدە بولماسىن بار عوي. سول سەكىلدى ءبىزدىڭ ارامىزدا جۇرگەن بەيبىت كۇننىڭ باتىرلارى جەتەرلىك. قاھارماندىق دەگەن قولعا قارۋ الىپ, جاۋعا قارسى سوعىسۋمەن ولشەنبەيدى. ماسەلەن, وسىنداي اۋمالى-توكپەلى زاماندا ءوزىنىڭ ءتىلىن, ءدىنىن, ءدىلى مەن ۇلتتىق ءداستۇرىن ساقتاپ, ۇلكەندى قۇرمەتتەپ, كىشىگە ىزەت كورسەتىپ, «ەلىم, جۇرتىم» دەپ جۇرگەن ءار ازاماتتى مەن بۇگىنگى كۇننىڭ قاھارمانى دەپ ەسەپتەيمىن. تاريحىمىزدى ۇمىتپاي, بولاشاق ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كەز كەلگەن ادام – قاھارمان.
ءالى ەسىمدە, «اناعا اپارار جول» ءفيلمىنىڭ پرەمەراسىنان كەيىن ورال قالاسىنان ءبىر جىگىت اعاسى تەلەفون شالدى. ۇزدىكسىز العىسىن جاۋدىرىپ جاتىر. تولقىپ, تەبىرەنىپ تۇرعانى داۋسىنان انىق سەزىلەدى. «مەنىڭ جۇبايىم: «قازاقتار كينو تۇسىرە المايدى» دەپ, وتاندىق فيلمدەرگە مەنسىنبەي قارايتىن. سودان «اناعا اپارار جول» جايلى دوستارىمنان ەستىپ, كەلىنشەگىمدى كينوعا ادەيى ەرتىپ اپاردىم. فيلمنەن اسەرلەنگەنى سونشالىق, جۇبايىم جىلاپ, ءبىراۋىز ءسوز ايتپاي ۇيگە كەلدى. مەنىڭ جارىمدى مويىنداتقاندارىڭىز ءۇشىن كوپ راحمەت!» دەپ ءوزىنىڭ ەموتسياسىن ءبىلدىرىپ جاتىر. سول سەكىلدى ءفيلمدى كورگەن يمام اعالارىمىز دا «مىڭ ۋاعىزدان ارتىق دۇنيە ەكەن» دەپ ريزاشىلىقتارىن جەتكىزدى. بۇدان ارتىق قانداي باعا كەرەك! اللا وسى ابىرويدان ايىرماسىن دەپ تىلەيمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»