الەۋمەتتىك سالالاردى تسيفرلاندىرۋ – باستى مىندەت

 جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەت ورناتىلماق

الدىمەن قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى تور­­اعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلا­دي­مير بوجكو ەلىمىزدەگى الەۋ­مەت­تىك سالالار, ونىڭ ىشىندە دەن­ساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ دا­­مۋىنا تسيفرلى تەحنولوگيا­لاردى ەنگىزۋدەگى بىرقاتار كەلەڭ­سىز­دىكتەردىڭ كەدەرگى كەلتى­رىپ وتىرعانىنا توقتالدى.

–ەلىمىزدەگى اۋىلداردا كەڭ جو­لاقتى ينتەرنەت جەلىسىنىڭ تو­لىق قامتاماسىز ەتىلمەۋى سالدارى­نان وسىمدىك شارۋاشىلىعىنا ار­نالعان ىلكىمدى جوبالار ورتا تۇس­تا تۇرالاپ قالدى. ءتىپتى كا­سىپ­كەرلەردىڭ قاجەتتى گەواقپا­رات­تىق جانە وزگە دە اقپاراتتىق رە­سۋرستارعا قول جەتكىزۋى مۇمكىن ەمەس. بۇعان قوسا, اۋىلدى ەلدى مەكەندەردە ينتەرنەتكە قول جەتكىزۋ بويىنشا دا شەشىلمەگەن ماسەلەلەر جەتەرلىك. بۇگىندە رەس­پۋبليكا بويىنشا ينتەرنەتكە قوسىلماعان مەكتەپتەر سانى – 93-كە جەتكەن, − دەدى ۆ.بوجكو. ونىڭ ايتۋىنشا, شالعايداعى اۋىلداردا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن جاقسارتۋعا باسىمدىق بەرىلۋى كەرەك. تسيفرلى سالاعا قى­رۋار قاراجات بولىنگەنىمەن, ەلەكتروندى فورماتقا كوشۋدىڭ ماشاقا­تىنان ارىلماي كەلەمىز.

بۇل سالادا مەملەكەت تارا­پى­نان اتقارىلاپ جاتقان جۇ­مىس­تاردى بايانداعان تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەرو­عارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اس­قار جۇماعاليەۆ 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن حالىقتىڭ 97 پا­يىزى كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جە­لىسىمەن قامتىلاتىنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە 117 قالا مەن 3 324 اۋىلدا كەڭ جولاقتى ينتەرنەت قول جەتىمدى بولىپ وتىر.

 –ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىك ءتۇرلى تەحنولوگيالارمەن قام­تا­ماسىز ەتىلگەن. سولاردىڭ ىشىندە تالشىقتى-وپتيكالىق جەلى, 3G جانە 4G جەلىلەرىن اتاپ وتۋگە بولادى. بىلتىر قازاقستان ۇيالى بايلانىس ابونەنتتەرى بويىنشا الەمدىك رەيتينگتە 21-ورىن­عا يە بولسا, ينتەرنەتتى ءجيى قول­داناتىن مەملەكەتتەردىڭ ىشىن­دە 45-ءشى ورىندا. جالپى بىلتىر ينتەرنەت پايدالانۋشىلار سانى 81,3 پايىزدى قۇرادى. اۋىل­دى جەرلەردى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن تولىقتاي قامتۋدى جالعاستىرۋ ءۇشىن 2018-2022 جىلدارى تالشىقتى-وپتيكالىق جانە LTE (4G) جەلىلەرىن سالۋ جوسپارلانۋدا, – دەدى ا.جۇماعاليەۆ.

اتاپ ايتقاندا, ءبىرىنشى كەزەڭ تالشىقتى-وپتيكالىق جەلىلەردى سالۋعا نەگىزدەلگەن. جوبانى ىسكە اسىرۋ 1250 اۋىلدىق ەلدى مە­كەن­دە جوعارى جىلدامدىقتى ينتەر­نەت قىزمەتتەرىن ۇسىنۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى جاعداي بو­يىنشا تالشىقتى-وپتيكالىق جە­لىلەر 83 اۋىلدىق ەلدى مەكەندە (ونىڭ ىشىندە 85 دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە 76 ءبىلىم بەرۋ نىسانى) ىسكە قوسىلدى. 2019 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 685 اۋىل ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلسا, ال 2020 جى­لى قالعان 509 اۋىلدى قوسۋ جوس­پارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار ەكىنشى كەزەڭ بارىسىندا, ياعني 2020-2022 جىلدارى LTE (4G) ستاندارتىنداعى ءموبيلدى جەلىلەردى جانە وزگە دە تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ارقىلى 3 143 اۋىلدى ينتەرنەتپەن قامتۋ جوس­پارلانۋدا.

 5G جەلىسى كوممەرتسيالىق نەگىزدە ىسكە اسپاق

جيىندا بەلگىلى بولعانداي, اتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا 2020 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تۇرعىنداردىڭ سانى 250-دەن اساتىن 880 اۋىل كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىمەن قامتىلماق.

–تۇرعىندار سانى 50-دەن جو­عارى 885 اۋىلدى ينتەرنەت جە­لىسىنە قوسۋ جوسپارلانۋدا. 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 5089 اۋىلدىق ەلدى مەكەن ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلادى. ال قالعان اۋىل­دارعا سپۋتنيكتىك بايلانىس ارقىلى ينتەرنەت جەلىسىن ۇيىم­داستىرۋدىڭ تەحنيكالىق مۇم­كىندىگى قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل ورايدا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى ينتەرنەت جەلىسىنە قوسۋ ۇلتتىق ەكو­نوميكا مينيسترلىگىمەن جا­سال­عان پەرسپەكتيۆتى اۋىلدار تىزى­مىنە سايكەس ورىندالاتىن بولادى, – دەدى مينيستر.

تسيفرلى سالانىڭ جاڭا تەحنولوگيالارمەن تولىعۋى نازاردان تىس قالمايدى. نۇر-سۇل­تان قالاسىنىڭ Astana Hub اۋ­ما­عىندا 5G جەلىسىن كوممەرتسيالىق نەگىزدە ىسكە قوسۋ جۇمىستارى اياق­تالۋدا. پرەزيدەنت تاپسىرما­سىنا سايكەس, تسيفرلىق دامۋ, ين­نو­ۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەر­كاسىبى مينيسترلىگى قازاق­ستان­دا 5G جەلىسىن ەنگىزۋ بويىن­شا ار­نايى جول كارتاسىن بەكىتتى. قا­زىرگى كەزدە 5G جاڭا ءموبيلدى باي­لانىس تەحنولوگياسىن انىق­تاۋ بويىن­شا جۇمىستار جۇرگى­زىلۋدە. 5G ءمو­بيلدى بايلا­نى­سى­نىڭ تەستتىك سى­ناعى نۇر-سۇل­تان, الماتى جانە شىمكەنت قالا­لارىندا وتكىزىلدى. سىناق ناتي­جەسىندە تەلەمەديتسينا, ونەركا­سىپ, تاۋ-كەن ءوندىرىسىن تسيفرلان­دىرۋ جانە «اقىلدى» قالالار­دى دامىتۋ مۇمكىندىكتەرى جان-جاق­تى سارالانعان. 5G تەحنولو­گياسىن ەنگىزۋ ءۇشىن تارتىلاتىن ين­ۆەس­تيتسيالار كولەمى قوماقتى بول­عاندىقتان, ءبىرىنشى كەزەڭدە بۇل تەح­نولوگيانى ەنگىزۋ رەس­پۋب­ليكالىق ماڭىزداعى قالالاردا ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانۋدا.

–نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى Astana Hub اۋماعىندا 5G جە­لىسىن كوممەرتسيالىق نەگىزدە ىس­كە قوسۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ول 2020 جىلى تولىقتاي ىسكە قوسىلادى. وسىلايشا, 2021 جىل­دىڭ اياعىنا دەيىن نۇر-سۇلتان قالاسىندا نازارباەۆ ۋنيۆەر­سيتەتى مەن ەكسپو قالاشى­عىندا, ال 2022 جىلى اۋەجاي مەن ۆوك­زالدا, ساۋدا ورىندارى مەن الاڭ­داردا 5G تەحنولوگياسىن ەنگى­زۋ جوسپارلانۋدا. ودان ءارى 2023 جىلدان باستاپ بارلىق وبلىس ور­تالىقتارىندا ەنگىزۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلەدى, – دەدى ا.جۇ­ماعاليەۆ.

 2021-2022 جىلدارى بارلىق اۋىلدا ينتەرنەت بولۋى كەرەك

ەلدەگى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار سالانىڭ قاي-قايسىنا بول­سىن تولىقتاي ەلەكتروندى جۇيە ەنگىزىلگەن جوق. اسىرەسە ءبى­لىم بەرۋ سالاسىندا تسيفرلى ۇدە­رىسكە كوشۋدىڭ پايداسىنان زيا­نى, تۇيىتكىلدى ماسەلەسى كوپ بو­لىپ تۇر. وڭىرلەردى ءجيى ارالايتىن حالىق قالاۋلىلارى پەداگوگتارعا ساپالى, تۇراقتى جانە جوعارى جىلدامدىقتاعى ينتەر­نەتتى ۇسى­نۋ بويىنشا اتقا­رىل­عان جۇمىس­تاردىڭ جۇيەلى جۇر­گىزىلمەي وتىرعانىن سىنعا الدى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرتاي سا­بيليانوۆ ءۇش مىڭنان اسا اۋىل­دا جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت ورناتىلعاندىعى تۋرالى اقپاراتقا كۇمانمەن قارايتىنىن ايتتى.

–قازىر حالىق سانى 250 ادام­نان اساتىن اۋىلداردىڭ سانى – 4204. ەندى مينيسترلىك 2018-2020 جىلدار ارالىعىندا تال­شىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلى­لەرى بويىنشا كەڭ جولاقتى ينتەر­نەتتى 1250 اۋىلعا تارتىپ وتىر. 2017 جىلعا دەيىن ەلىمىزدە ينتەر­نەتپەن قامتىلعان 1228 اۋىل بولدى. ەكەۋىن قوسساق, 2020 جىل­عا دەيىن 2478 اۋىلدىق ەلدى مە­كەنگە ينتەرنەت تارتىلادى ەكەن. سوندا ايتايىن دەگەنىم, ينتەر­نەتكە قوسىلماعان 1726 ەلدى مە­كەن قايدا كەتتى؟ – دەدى ن.سا­بيليانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىق سانى 250 ادامنان اساتىن اۋىلداردى ايتپاعاندا, ءبىر مىڭ ادام تۇراتىن ەلدى مەكەندەردە جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت جوقتىڭ قاسى.

–2018-2019 جىلدارى Beeline, كسەلل, تەلە2 وپەراتورلارى قازاقستانداعى 1600 اۋىلدى 3G ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتتى دەگەن اقپارات بار. ال مەن ونداي اقپاراتتى Beeline مەن كسەلل-دەن الا المادىم. سوندا بۇل قالاي؟ بىزگە جالعان اقپاراتتان گورى ءار اۋىلدا جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت بولعانى كەرەك. مۇمكىن ول 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالا قويماس, دەگەنمەن 2021-2022 جىلدارى دا ىسكە اسىرۋعا بولادى دەپ ويلايمىن. بىراق اۋىلدارعا بارعاندا, ءبىز ينتەرنەت جوق دەگەندە حالىقتىڭ الدىندا ۇياتقا قالامىز. سىزدەر, مىنا جاقتا قاعاز جۇزىندە ءبارىن قاتىرىپ قوياسىزدار, ال اۋىلعا بارعاندا, جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت جوق, − دەدى دەپۋتات. ونىڭ پىكىرىنشە, ينتەرنەتتىڭ جىلدامدىعى جاعىنان قازاقستان الەمدىك رەيتينگتە بىلتىر 2018 جىلى 57-ورىندا بولسا, ال بيىل 64-ورىنعا سىرعىعان.

وتىرىستى قورىتىندىلاۋ با­رى­سىندا, ۆيتسە-سپيكەر ۆ.بوج­كو «تسيفرلى قازاقستان» مەم­لە­كەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسى­رۋعا, جان-جاقتى كومەك كور­سە­تۋگە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.