الماتىنىڭ رەسپۋبليكا سارايىندا ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ءىنجۋ-مارجانى – قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ قۇرىلعانىنا 85 جىل تولۋىنا ارنالعان « ۇلى دالانىڭ ۇلى وركەسترى» اتتى سالتاناتتى كەش بولىپ ءوتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇجىمى, دۇنيەجۇزىلىك جانە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى, «حالىقتار دوستىعى» وردەندى قازاقتىڭ قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترى – حالقىمىزدىڭ مۋزىكالىق ونەرىن, بىرەگەي مۋزىكالىق اسپاپتارىن, ۇلى دالا اۋەنىنىڭ سۇلۋلىعىن ۇزدىكسىز دارىپتەپ كەلە جاتقان ەلىمىزدەگى تۇڭعىش ءارى تەڭدەسى جوق مۋزىكالىق ۇجىمى. وسىناۋ 85 جىلدىق تاريحىندا بۇل ۇجىم ۇلتتىق مۋزىكا مادەنيەتىنىڭ ماقتانىشىنا اينالدى.
قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ مەرەيتويى – قازاق ەلىنىڭ مادەنيەتى مەن رۋحانياتىنداعى ايتۋلى وقيعا. قۇرمانعازى اتىنداعى وركەستردە ونەر كورسەتۋ كەز كەلگەن ونەرپازعا بۇيىرا بەرمەيتىن باقىت. «ۇلتىمىزدىڭ تولقۇجاتى», «قازاقتىڭ برەندى» اتانعان وركەستر مۋزىكانتتارى, ۇلتتىق مۋزىكا ماقتانىشتارى: باس دومبىراشىلار توبى, ۇرمالى اسپاپتار توبى, ۇرمەلى اسپاپشىلار, سىرنايشىلار, پريما دومبىراشىلار, شەرتەر دومبىراشىلار, باس قوبىزشىلار, الت-قوبىزشىلار, قىل قوبىزشىلار, قوبىز-كونتراباس توبى كونتسەرتمەيستەرلەرىمەن بىرگە ساحناعا جەكە-دارا شاقىرىلىپ, ولار زالمەن ءجۇرىپ ءوتتى. زالدا وتىرعان كورەرمەندەردىڭ وركەستر مۇشەلەرىنە قۇرمەت-قوشەمەتى مەن ىقىلاسى دا ايرىقشا بولدى.
بۇدان سوڭ كونتسەرتكە جيىلعان قاۋىم دەرەكتى فيلم تاماشالاپ, وركەستردىڭ ءومىر تاريحى تۋرالى مول دەرەككە قانىقتى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى قورى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ابىلاي تىلەپبەرگەننىڭ ديريجەرلىك جاساۋىمەن كومپوزيتور سىدىق مۇحامەتجانوۆتىڭ «شاتتىق وتانى» كۇيىمەن اشىلعان كونتسەرتتە العاشقى ءسوزدى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ ديرەكتورى قۋانىشبەك مۇقانعاليەۆ الىپ, ول وركەستردىڭ قۇرىلعانىنان باستاپ قالىپتاسۋ, وركەندەۋ كەزەڭىندەگى جەتىستىكتەرى مەن ەڭبەك سىڭىرگەن ارداگەر جەتەكشىلەردىڭ ەڭبەگىن سارالاپ ءوتتى. قازاقستان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆانىڭ, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ, حالىقارالىق تۇركسوي ۇيىمى باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتى وقىلدى. مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن قۇرمانعازى اتىنداعى حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ ءبىر توپ ءارتىسى – اسىل سادۋاقاسقىزى, ءادىل ەربولات, التاي عازيز, ارداق يتەكەەۆا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى.
قۇرمانعازىنىڭ «ادايى» مەن «سەرپەرىنسىز», «سارىارقاسىز» كورەرمەن سەرپىلگەن بە؟ وركەستردىڭ ايبارى دا, ايناسى دا وسى كۇيلەر بولىپ قالىپتاسقاندىقتان, ەل رۋحىنىڭ جارشىسىنداي جىگەردى جانىپ, ەكپىندەتە باستالاتىن كۇي مارجانىن كورەرمەن ارقاشان ەلەڭدەي كۇتىپ وتىرادى. ورىندالعان سايىن شەتسىز-شەكسىز جازيرا دالانى دوڭگەلەنتىپ كوز الدىڭا اكەلەتىن كۇيدەن ءار كورەرمەن مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ عاجاپ شەكتەرىنىڭ سيقىرىن تانيدى. سوندىقتان قۇرمانعازى اتىنداعى حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ جەكە قويىلعان ءار كونتسەرتىن «كۇي انتولوگياسى» دەسەك, جاراسار. قورقىتتىڭ كۇيى «قوڭىر», تاتتىمبەتتىڭ «سارىجايلاۋى», نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ «تەمىربەكتىڭ توكپەسى», «ماحامبەت», ب.جۇمانيازوۆتىڭ «سەرپىن» كۇيلەرى كەش اجارىن اشا ءتۇستى. وركەستردىڭ كونتسەرتتىك باعدارلامالارىندا قازاق كومپوزيتورلارى شىعارمالارىنىڭ ورنى بولەك. اسىرەسە ءشامشى قالداياقوۆ, اسەت بەيسەۋوۆ, التىنبەك قورازباەۆتىڭ بىردە تامىردى شىمىرلاتىپ, قاندى تۋلاتاتىن, بىردە جۇرەكتى ەلجىرەتىپ, اسەم اۋەن بەسىگىندە بولەيتىن سۇلۋ دا سازدى اندەرىنە كەڭىنەن ورىن بەرىلگەن. كەشتە ورىندالعان «ساعىندىم الماتىمدى», «انا تۋرالى جىر», «انا» سەكىلدى اندەر – سونىڭ ايعاعى.
قۇرمانعازى وركەسترى – ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇزدىك انشىلەرىنىڭ سۇيىكتى وركەسترى. ولار ورىنداعان قازاق جانە شەتەل كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرى وركەستر قۇدىرەتىن ودان سايىن بيىكتەتە ءتۇستى. ساحنادا قازاق ونەرىنىڭ بۇلب ۇلى, كسرو حالىق ءارتىسى بيبىگۇل تولەگەنوۆا ايگىلى «گاككۋىن» ورىنداپ, قازاقستاننىڭ حالىق ارتىستەرى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ «القوڭىردى», ماقپال ءجۇنىسوۆا «انا» ءانىن اۋەلەتىپ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ايگۇل قوسانوۆا «قىز داۋرەن – ءان داۋرەنى» مەن «اينامكوزدى» شىرقادى.
ونەر اتاۋلىنىڭ تورەسى – كلاسسيكالىق مۋزىكا ەكەنى بەلگىلى. ەستەتيكالىق كوركەمدىگى بيىك, الەمدىك مادەني قۇندىلىققا اينالعان ورىس, كەڭەس جانە ەۋروپا كومپوزيتورلارى شىعارمالارىنىڭ قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ رەپەرتۋارىنان الاتىن ۇلەسى مول. انتونيو ءۆيۆالديدىڭ «جاز», پەتر چايكوۆسكيدىڭ «پلياسكا سكوموروحوۆ», يوگانن شتراۋستىڭ «نا پرەكراسنوم گولۋبوم دۋناە», دجواكينو ءروسسينيدىڭ «ۆيلگەلم تەلل» وپەراسىنا ۋۆەرتيۋراسى, دانيەل ءۋيليامستىڭ «ۆيكتوري» اتتى كلاسسيكالىق شىعارمالارى قازاق ۇلتتىق مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ ۇنىمەن جاڭا بوياۋ تاۋىپ, تۇرلەنە ءتۇستى.
قازاق ونەرىن بيىك دەڭگەيدە ناسيحاتتاپ كەلە جاتقان قۇرمانعازى اتىنداعى وركەستردىڭ مادەني-رۋحاني كەڭىستىكتەن الاتىن ورنى دا, ماڭىزى دا ەرەكشە. وركەستردىڭ ماقساتى – «ماڭگىلىك ەلدىڭ» ۇلى مۇراسىن ماڭگىلىككە ۇشتاستىرۋ.
الماتى