مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى, 1926 جىلى «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنە باسشىلىق ەتكەن وراز يساەۆتىڭ 120 جىلدىعى ونىڭ تۋعان جەرى – باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى اقجايىق اۋدانىنىڭ كونەككەتكەن اۋىلىندا اتالىپ ءوتتى.
سوۆەتتىك قازاق ۇكىمەتىنىڭ بەسىنشى باسشىسى, الماعايىپ الاساپىران كەزەڭدە 9 جىل بيلىك باسىندا بولىپ, قىرىققا جەتپەي قازا تاپقان وراز جانۇزاق ۇلىنىڭ ءومىر جولىنىڭ كوپ پاراعى كەيىنگى كوپشىلىككە بەيمالىم. ستاليندىك رەپرەسسيادا اتۋ جازاسىنا كەسىلىپ, جىلىمىق كەزەڭدە اقتالعانىمەن, قايراتكەردىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى الماتىدا ازعانتاي عانا ورتادا اتالىپ ءوتىپتى. كەيىنگى 100, 110 جىلدىعى ەسكەرىلمەدى. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى جۇماباي قۇليەۆتىڭ جالعىز كىتابى بولماسا, اسىل ازاماتتىڭ اتى ۇمىتىلىپ تا قالعانداي ەكەن. «ەشتەن كەش جاقسى» دەگەندەي, بيىل قايراتكەردىڭ تۋعان جەرىندە بىرنەشە شارا ءوتتى. اقجايىق اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا عىلىمي كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى. ەندى مىنە, تۋعان توپىراقتاعى توي تاريحي تۇلعانىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن حالىققا تانىستىرا ءتۇستى.
كونەككەتكەندەگى مەرەيتويلىق شارالار ەكى كۇنگە سوزىلدى. اۋىلداعى وراز يساەۆتىڭ ەسكەرتكىشى گۇلمەن كومكەرىلدى. تويعا الىس-جاقىننان مەيماندار كەلدى. رەسەي فەدەراتسياسى ساراتوۆ وبلىسىنان ارنايى كەلگەن ۇمسىن كەرەيقىزى نەمەرە اعاسى وراز جانۇزاق ۇلى تۋرالى ەستەلىگىن ايتتى.
–ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا «ەگەر جاڭعىرۋ ەلدىڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان ءنار الا الماسا, ول اداسۋعا باستايدى» – دەگەن ەدى. سول ايتقانداي, قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ءومىر سۇرگەن ارىستار ەل تاريحىنان ءوز ورنىن الۋعا ءتيىستى. حالىق پەرزەنتىنىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتۋ, ەسىمىن ۇرپاق جادىندا قالدىرۋ, قايراتكەرلىگىن ەلگە تانىتۋ ەڭ الدىمەن تۋعان ەلىنىڭ پارىزى. وراز يساەۆ – حح عاسىردىڭ قايعى-قاسىرەتكە تولى جىلدارىندا حالقىن اشارشىلىقتان اراشالاپ, بوستاندىق, تەڭدىك الىپ بەرەم دەپ قۇربان بولعان تاريحي تۇلعالاردىڭ بىرەگەيى. ونىڭ قوعامدىق-ساياسي قىزمەتى, ىسكەرلىگى ەلدىڭ جادىندا ماڭگى ساقتالادى. ەل تاۋەلسىزدىگى نىعايىپ, شىنايى تاريحىمىزبەن ەندى-ەندى قاۋىشىپ جاتقان حالىقپىز. ۇلت تاعدىرى تارازىعا تۇسكەن كەزەڭدەردە قارا باسىن قاتەرگە تىگىپ, قاراشانىڭ قامىن ويلاعان ەردىڭ ەسىمى ۇمىتىلمايدى. قايسار ۇلدى ۇلىقتاۋعا اتسالىسقان اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى ۇلداش قادىرعاليەۆاعا, كاسىپكەرلەرگە, اۋىلدىڭ جاناشىر تۇرعىندارىنا زور العىسىمدى ارنايمىن. مەرەيتوي قۇتتى بولسىن, – دەدى اقجايىق اۋدانىنىڭ اكىمى قاليار ايتمۇحامبەتوۆ.
شىنىندا دا كونەككەتكەن اۋىلى وراز وعلانىن ەرەكشە قۇرمەتتەيدى. اۋىلداعى ورتا مەكتەپ وراز يساەۆ اتىندا. مەرەيتويعا وراي وسى ءبىلىم شاڭىراعىندا وراز جانۇزاق ۇلىنا ارنالعان مۋزەي اشىلدى. مۇندا قايراتكەردىڭ شاعىن كەۋدەتۇعىرى, فوتوسۋرەتتەرى, بالالىق شاعىن وتكەرگەن ءۇيىنىڭ, ول وقىعان قاراسۋ-شالقار ەكى جىلدىق ورىس-قازاق ۋچيليششەسىنىڭ ماكەتى, ەستەلىك كىتاپتار, ءار ءتۇرلى باسىلىمدا جارىق كورگەن تانىمدىق ماقالالار, تۇلعانىڭ تۇتىنعان زاتتارى, ءارتۇرلى ماڭىزدى جيىنداردا سويلەگەن سوزدەرى, جازعان حاتتارى قويىلعان. ءتىپتى وراز يساەۆپەن ۋچيليششەدە بىرگە وقىعان اقجايىقتىق الاش ارىستارى مولداعالي جولدىباەۆ, يسا قاشقىنباەۆ, دۇيسەنباي اسانوۆ, شاكي ەسكەندىروۆ, شايحى وناشەۆ, جاكۋ نياروۆ سىندى تۇلعالاردىڭ ءومىربايانى دا وسى مۋزەي تورىنەن ورىن تاپقان. مەرەيتويعا جينالعاندار شاعىن مۋزەيدەن ۇلكەن اقپارات, كوپ مالىمەت الىپ, ۇيىمداستىرۋشىلارعا العىسىن ايتىپ كەتتى.
وسى شارا اياسىندا «ەل ۇمىتپاس ەرلەرىن» اتتى وبلىستىق اقىندار ايتىسى ءوتتى. وعان وڭىرگە عانا ەمەس رەسپۋبليكامىزعا تانىمال اقىندار ارنايى كەلدى. سۋىرىپسالما ءسوز دوداسىنا قاتىسقان 12 اقىن جەڭىستى عانا ماقسات ەتپەي, ەلى ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن قايراتكەردىڭ قوعامدىق قىزمەتى مەن ۇلگىلى ىستەرىن بارىنشا جىرلادى. قازىلار القاسى اقىنداردى بولە-جارماي, ءبارىن بىردەي قارجىلاي سىيلىقپەن ماراپاتتادى.
مەرەيتويدىڭ ەكىنشى كۇنى شارالار قايراتكەر رۋحىنا ارناپ بەرىلگەن اس پەن دالا قىزىقتارىنا ۇلاستى. سالتاناتتى شارادا الماتى قالاسىنان كەلگەن قوناق, وراز يساەۆتىڭ نەمەرەسى تيمۋر يساەۆ, نەمەرە تۋىسى ۇمسىن كەرەيقىزى اقجايىقتىقتارعا العىس ايتتى. توي سوڭى سپورتتىق ويىندارمەن قىزىقتى بولدى. قازاق كۇرەسى, ارقان تارتىس, كىر تاسىن كوتەرۋ, قوي كوتەرۋ سايىستارى بويىنشا بايگە ۇيىمداستىرىلدى. جۇلدەگەرلەردىڭ ءبارى دە اقشالاي سىيلىققا يە بولدى.