«ايتسام, ءتىلىم كۇيەدى, ايتپاسام, ءدىلىم كۇيەدى» دەگەندەي, مەملەكەتتىك ءتىل ماڭىنداعى ماسەلەلەرگە توقتالساق, جاراسى جازىلماعان جانۋارداي حالدەن ءالى ارىلا الماي كەلە جاتقان جۇرت ەكەنىمىزدى اڭدايمىز. تىلىمىزدەن ەمەس, مىنىمىزدەن كورەتىن كەلەڭسىز-اق جايت.
قازاقتا «ەسكى ءسوز – جاڭا ءسوزدىڭ قازىعى» دەگەن بايلام بار. ءبىز بۇل بايلامدى بەكىتە تۇسسەك كەرەك ەدى. جۋىردا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلوردانى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەستە ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ جاتقان جاڭا كومپانيالاردىڭ اتاۋى الدىمەن انا تىلىمىزدە بولۋىنا باسىمدىق بەرۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى. پرەزيدەنت ءوز سوزىندە «Premium Development Life Park» جشس-دا ەلەكتر كوزىنە قوسىلۋدا پروبلەما بولدى. جالپى, بۇل كومپانيانىڭ اتاۋى نەلىكتەن قازاق تىلىندە بولمايدى؟ ءبىز جاڭا كومپانيالارىمىزدى ەڭ الدىمەن قازاق تىلىندە اتاۋىمىز كەرەك. بۇل ماسەلەنى نازارعا الۋ كەرەك» دەپ ورىندى نۇسقاۋ بەردى.
البەتتە نازارعا الىنۋى ءتيىس ماسەلە – وسى. يۋنەسكو-نىڭ بەيبىتشىلىك ەلشىسى مارتەبەسىن يەلەنگەن, الەمدىك ءدىن مەن ءدىلدىڭ ماسەلەسىن القا-قوتان وتىرىپ شەشۋگە قۇمبىل قازاق ەلورداسى ەڭ اۋەلى ءدال وسى ەنتۋزيازممەن, ءدال وسى ەنەرگيامەن, قازاقشا ايتقاندا ءدال وسى كۇش-جىگەرمەن شاھاردىڭ شىعىستىق كەلبەتىن, ورتالىقازيالىق بوياۋىن قالىپتاستىرۋعا, ەڭ باستىسى, قازاقى قالىپتى قانىق ەتۋگە ۇمتىلۋى كەرەك ەدى عوي دەيسىڭ. سوندا دۇنيەنىڭ قاي تاراپىنان كەلگەن قوناق تا اۋەلى قازاق ۇلتىنىڭ جاسامپازدىعىمەن قالا ارقىلى تانىسۋعا مۇمكىندىك الار ەدى.
قازىر قالانىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان ءزاۋلىم قوناقۇيى قىتاي ەلى استاناسىنىڭ اتىمەن اتالادى. جانىندا سولتۇستىكتەگى كورشىمىزدىڭ ءبىر ەمەس, قوس استاناسىنىڭ اتاۋى جازىلعان بيزنەس-ورتالىقتار الىستان انداعايلاپ تۇر. بەينەبىر بەيجىڭ مەن ماسكەۋ, پەتەربور اتاۋلارىن ۇلىقتاۋدان جارىسقا تۇسكەندەيمىز. سودان دا بولار, قوس قاپتالداعى الىپ كورشىلەرىمىزدەن كەلگەن مارتەبەلى مەيماندار وزدەرىن «ۇيدەگىدەي سەزىنەمىز» دەيتىنى. ال امەريكالىق, ەۋروپالىق اتاۋلار بەرىلگەن وتەلدەر جەلىسى ءوز الدىنا. جارايدى, بۇل قوناقۇيلەر جاھاندىق سەرۆيستىڭ فرانشيزالارى رەتىندە قىزمەت كورسەتە بەرسىن-اق دەلىك. ال قالاداعى تۇرعىن ءۇي الاپتارىنىڭ اتاۋلارى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى قالالاردىڭ بارلىعىن ەلورداعا جيناپ العانداي اسەر قالدىراتىنى قالاي؟! قازىر قالا ىشىندەگى تۇرعىن ۇيلەردىڭ قانشا پايىزى شەتەلدىك شاھارلاردىڭ شىرايىن كوز الدىڭىزعا تارتاتىنى تۋرالى قولىمىزدا ناقتى دەرەك جوق. ونوماستيكالىق كوميسسيالار وسى تاراپتا الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, عىلىمي-وندىرىستىك ينستيتۋتتار مەن ورتالىقتار ارقىلى اتالعان ماسەلەگە دەن قويۋى قاجەت. ويتكەنى «قانىنا تارتپاعاننىڭ قارى سىنسىن» دەيتىن قازاق ءۇشىن بۇل وتە وزەكتى ماسەلە.
ايتالىق قازىر قالا ىشىندە كەلە جاتساڭىز «اۆستريسكي كۆارتال», «ۆەنسكي كۆارتال», «ميلانسكي كۆارتال», «پاريجسكي كۆارتال», «انگليسكي كۆارتال», «بريتانسكي كۆارتال», «يتاليانسكي كۆارتال» سياقتى ەۋروپالىق اتاۋلاردى يەلەنگەن تۇرعىن ءۇي ورامدارىنان كوز سۇرىنەدى. ونىڭ سىرتىندا «لوندون», «گوللاند», «بارسەلونا» ىسپەتتى جەكەلەگەن تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى دە جەتەرلىك. بۇل قالالاردىڭ ءتىزىمى قازىر قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتقان, الداعى ءبىر-ەكى جىلدا پايدالانۋعا بەرىلەتىن «امستەردام», «كوپەنگاگەن», «پاريج», «بريۋسسەل» سياقتى تۇرعىن ۇيلەرمەن تولىعا تۇسەدى. ۇمىتىپ بارادى ەكەنبىز, استانانىڭ نەگىزگى ساۋلەتتىك ەرەكشەلىكتەرىنىڭ بىرىنە بالاناتىن «حان-شاتىر» ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىعىن ەكى يىعىنان باسقانداي قوس قاپتالىنان «سەۋل» مەن «توكيو» اتاۋلارىن يەلەنگەن تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى دە بوي كوتەرگەن. سول سياقتى الەمدەگى ءىرى قالالاردىڭ ءوز اتاۋىن قويىپ, نەگىزگى اتريبۋتتارىنا اينالىپ كەتكەن اۋداندارىنىڭ اتى دا جاپسىرىلا باستادى. مىسالى, نيۋ-يوركتىڭ ايگىلى اۋداندارى رەتىندە الەمگە تانىلعان «برونكس» اتاۋى سارىارقا اۋدانىنداعى جاڭادان پايدالانۋعا بەرىلىپ جاتقان تۇرعىن ءۇي كەشەنىنە بەرىلسە, ەسىل اۋدانىندا دا «مانحەتتەن» اتتى تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ بىرنەشە كەزەگى سالىنىپ ۇلگەرگەن. سونىمەن قاتار نيۋ-يوركتىڭ حالىق ەڭ كوپ تۇراتىن «برۋكلين» اۋدانىنىڭ اتىمەن اتالاتىن تۇرعىن ءۇي كەشەنى دە بوي كوتەردى. سونداي-اق كاۆكازدىڭ اتاقتى ەلبرۋس شىڭىمەن, نەمىس جازۋشىسى رەماركتىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن قۇرىلىستار جۇرگىزىلۋدە. سوندا بۇل قالامىزدا قازاقتىڭ بەينەسى قالدى ما؟! ەۋروپالىق, امەريكالىق قويىرتپاق اتاۋلار قويۋدان قاشان قۇتىلامىز؟ ايتپەسە استانادا جوعارىدا اتالعان «برەندتى» اتاۋلاردىڭ ورنىن باسا الاتىن تاماشا اتاۋلار دا بار. ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمىنىڭ رەداكتسياسى ورنالاسقان عيماراتتىڭ جانىنداعى ۇيلەردىڭ ءبىرى «حان ءتاڭىرى» اتالادى. «ەلبرۋستىڭ» ورنىنا اتامەكەنىمىزدەگى زاڭعارلاردىڭ اتاۋى جانىمىزعا جاقىن ەمەس پە؟! «رەماركتىڭ» ورنىنا «اۋەزوۆ» دەگەن اۋەزە الدەقايدا جىلى ەستىلەدى عوي! سوندىقتان پرەزيدەنت ايتقانداي, اتاۋلاردى كومپانيالارعا, ساۋدا نىساندارىنا, كوشەلەرگە, ۇيلەرگە تەك وسى سياقتى ورنىمەن قويۋدى ويلاستىرعانىمىز ابزال بولار ەدى.