قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ازيا قالامگەرلەرىنىڭ ءى فورۋمىندا سويلەگەن ءسوزى

قۇرمەتتى قالامگەرلەر!

قادىرلى قاۋىم!

ازيا اقىن-جازۋشىلارىنىڭ العاشقى فورۋمى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن وتكىزىلۋدە.

ءبىزدىڭ حالقىمىز رۋحاني مۇرالارىن ساقتاپ, ۇلتتىق تاريحىن زەرتتەۋگە, مادەنيەتىن جان-جاقتى قولداۋعااردايىم باسا ءمان بەرەدى.

بۇل بەرىك ۇستانىم تاۋەلسىز قازاقستان كەزەڭىندە جاڭا سيپات الىپ وتىر.

قازاق ادەبيەتى – حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلىق تاريحىمەن بىتە قايناسقان اسىل قازىنا.

تۇتاس تۇركىنىڭ ورتاق مۇرالارى  «كۇلتەگىن», «تونىكوك», «بىلگە قاعان» جىرلارى مەن «قورقىت اتا كىتابى» – ادەبيەتىمىزدىڭ تۇپ-تامىرى.

ءال-فارابي, قوجا احمەت ياسساۋي سىندى ۇلى تۇلعالاردىڭ ەڭبەكتەرى يسلام داۋىرىندەگى تۇركى جۇرتىن تورتكۇل دۇنيەگە تانىتتى.

التىن وردا زامانىنداعى جىراۋلىق پوەزيا داستۇرى ءوز جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى.

ءتول ادەبيەتىمىزدىڭ اسقار شىڭعا شىعۋى  ۇلى ويشىل ابايدىڭ دانالىق بولمىسىمەن تىعىز بايلانىستى.

ونىڭ شىعارمالارى – جالپى ادامزاتقا ورتاق رۋحاني جاۋھارلار.

بۇگىندە ءتول ادەبيەتىمىزدىڭ كوكجيەگى كەڭەيىپ, الەم ادەبيەتىنىڭ دامۋ كوشىنە قوسىلدى.

قازاق قالامگەرلەرىنىڭ تۋىندىلارى ارقىلى دۇنيە ءجۇزى جۇرتشىلىعى ۇلتتىق رۋحانياتىمىزدى تانىپ بىلۋدە.

قازاقستاندىق 30 جازۋشى مەن 31 اقىننىڭ شىعارمالارى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 6 تىلىنە اۋدارىلىپ, جارىققا شىققالى وتىر.

وسى تۋىندىلار 5 قۇرلىقتاعى 90-نان استام ەلگە, ياعني 2,5 ميلليارد وقىرمانعا تارايدى.

بۇل – قازاق ادەبيەتى تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان بىرەگەي وقيعا.

ۇلى دالامىز – سان الۋان وركەنيەتتەر مەن مادەنيەتتەردىڭ كۋاسى.

ەلىمىز الىپ قۇرلىقتىڭ باتىسى مەن شىعىسىن, كۇنگەيى مەن تەرىسكەيىن جالعاعان توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان.

ءبىز – ءبىر كەزدەرى ۇلى تۇرىك قاعاناتىنان ميراس بولعان تۇركىلىك تەگىمىزدى ساقتاي بىلگەن حالىقپىز.

بۇگىنگى تۇركى جۇرتىنىڭ تەڭدەسسىز جەتىستىكتەرى سول داۋىرلەردەن قالعان  ۇلى مۇرالارمەن تىعىز بايلانىستى.

ازيا – ۇلى وركەنيەتتەردىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە, وركەن جايۋىنا, كەيىن تاريح قاتپارىنا ءسىڭىپ, قالىپتاسۋىنا كۋا بولعان كونە قۇرلىق.

اراب, پارسى, قىتاي, ءۇندى وركەنيەتتەرى – ادامزات تاريحىنىڭ اجىراماس بولىگى.

شىعىس مادەنيەتتەرى سان الۋان سيپاتتارىنا قاراماستان وزارا استاسىپ جاتىر.

ازيا حالىقتارى وركەنيەتتەر قاقتىعىسىنا ۇشىراماي, ەتەنە ۇندەستىكتە دامۋىنىڭ باستى سىرى دا – وسىندا.

سوڭعى جارتى عاسىردا ازيا قايتا تۇلەپ, قارقىندى دامىپ كەلەدى.

شىعىس مەملەكەتتەرى الەمدىك الپاۋىتتار قاتارىنان نىق ورىن الدى.

بۇگىن مەن وسى فورۋمعا وزەك بولاتىن بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەلەرگە توقتالعىم كەلەدى.

ءبىرىنشى. جاھاندانۋدىڭ شىعىستىق داستۇرى ناقتى سيپاتقا يە بولىپ, كەڭەيە تۇسۋدە. 

مىسالى, قازىر  ۇلى جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق ءمان-ماڭىزى عانا كوبىرەك ايتىلادى.

شىن مانىندە, ونىڭ تۇتاس وركەنيەتتەردى توعىستىراتىن كۇشكە يە بولعانى ەسكەرىلە بەرمەيدى.

بۇگىندە ازيانىڭ وزىق ەكونوميكاسىمەن بىرگە ادەبيەتى, ونەرى,ء بىلىم جۇيەسى دە الدىڭعى قاتارعا شىقتى.

ازيا حالىقتارىنىڭ سوز ونەرى باي, تامىرى تەرەڭدە.

جەر بەتىندەگى جازۋ-سىزۋدىڭ شىعىستاعى شۋمەردە, مىسىر مەن قىتايدا پايدا بولۋى – سونىڭ ايقىن دالەلى.

تۇركى, قىتاي, ءۇندى, اراب, پارسى ەلدەرىنىڭ كوپتەگەن كونە جادىگەرلەرى ءداۋىر سىنىنان سۇرىنبەي ءوتىپ, بۇگىنگە دەيىن جەتتى.

بۇل مۇرالاردىڭ قۇندىلىعى نەدە؟

كونە ەسكەرتكىشتەردىڭ نەگىزىندە جاتقان جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتار ادەبيەت ارقىلى الەمگە تارالدى.

ءار وقىرماننىڭ كوكەيىندەگى ساۋالداردىڭ جاۋابى مەن جاھاندىق ماسەلەلەردىڭ شەشىمى دە دال وسىنداي تۋىندىلاردان تابىلادى.

ەكىنشى. ازيا ادەبيەتىنىڭ ءورىسى ايتارلىقتاي كەڭەيىپ كەلەدى.

شىعىستان شىققان قالامگەرلەر كۇللى دۇنيەنى مويىنداتىپ وتىر.

بۇل رەتتە, ازيا ادەبيەتىن الەمگە ايگىلەپ, دارىپتەي ءتۇسۋ – فورۋمنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەتى دەپ سانايمىن.

شىعىس دانالىعىنىڭ ءداستۇر ساباقتاستىعى سىزدەردىڭ تۋىندىلارىڭىز ارقىلى جالعاسىن تابادى دەپ ويلايمىن.

ءۇشىنشى. جاھاندانۋ داۋىرىندە ازيا سىن-قاتەرلەرگە لايىقتى توتەپ بەرە وتىرىپ, وزىنە تان بىرەگەي ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاپ كەلەدى.

باتىس تەحنولوگياسى ازيا رۋحانياتىمەن ۇندەسىپ, شىعىستىق جاڭعىرۋ ۇلگىسىن دۇنيەگە اكەلدى.

قالالاردا شىعىس الەمىنىڭ بولمىس-ءبىتىمىن ناسيحاتتايتىن كرەاتيۆتى كلاسس پايدا بولدى.

رۋحاني بايلانىستاردى كەڭەيتۋ – جاڭا زامانداعى ازيا حالىقتارىنىڭ بىرتۇتاستىعىنىڭ كەپىلى.

ءبىز بۇل ءۇردىستى قولداپ, الەم حالىقتارىنىڭ ىنتىماق-بىرلىگىن نىعايتۋعا ۇلەس قوسۋعا ءتيىسپىز.

ءتورتىنشى. ازيا ءبىر كەزدەرى ايىرىلىپ قالا جازداعان مادەني, تاريحي قاتىناستارىن قالپىنا كەلتىرۋدە.

حح عاسىردا ەكى جۇيەنىڭ تەكەتىرەسى ازيانى دا ەكىگە ءبولىپ, تۇتاس مادەنيەتتەر اراسىنا سىزات ءتۇسىردى.

ورتالىق ازيا «تەمىر قۇرساۋعا» الىندى, حالىقتار مەن مەملەكەتتەر قاق جارىلدى.

الايدا, ءبىز بارىمىزگە ورتاق, باستاۋى بىر قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاپ قالدىق.

جاساندى كەدەرگىلەر جويىلعان سوڭ ءبىز بىرتۇتاس الەم ەكەنىمىزدى قايتا سەزىندىك.

وتباسىلىق جانە قوعامدىق داستۇرلەر, ەڭبەكقورلىق پەن بىلىمگە ۇمتىلۋ – ازيا حالىقتارىنا ءتان اسىل قاسيەتتەر.

مادەنيەتتەردىڭ جاراسىمدى دامۋىن ءبىر سوزبەن «ارالۋاندىق ۇيلەسىمى» دەپ ءتۇسىنۋ قاجەت.

ۇلى ابايدىڭ «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي, باۋىرىم دەپ» ايتقان وسيەتى وسىنى مەڭزەيدى.

ازيا بىرىگە الادى.

قايتا جاڭعىرعان ۇلى جىبەك جولى – وسىنىڭ ايقىن دالەلى.

 

قۇرمەتتى فورۋمعا قاتىسۋشىلار!

ەۋرازيا جۇرەگىندەگى قازاق دالاسى باتىس پەن شىعىستى جالعايتىن ءدالىز عانا ەمەس.

ۇلى دالا ەلى – سان تاراپتاعى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, وركەنيەتتەردىڭ توعىسقان تۇسى.

بۇگىنگى فورۋم قازىرگى زامان ۇردىستەرىنىڭ ادام الەۋەتىن دامىتۋعا قىزمەت ەتەتىنىن كورسەتىپ وتىر.

رۋحاني كەمەلدەنۋگە ۇمتىلماي, وركەندەۋ بولمايدى. ونداي دامۋدىڭ ەشقانداي ماڭىزى جوق.

بۇل رەتتە, سىزدەردىڭ ەڭبەكتەرىڭىز ازيانىڭ ۇلى مادەنيەتىن جاڭعىرتۋ ىسىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى.

ازيا ادەبيەتىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن بىز مىناداي ماڭىزدى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارۋىمىز قاجەت.

الدىمەن, ازيا قالامگەرلەرى فورۋمى شىعارماشىل قاۋىمنىڭ ماڭىزدى ديالوگ الاڭىنا اينالۋىكەرەك.

بۇل ماڭىزدى شارا ازيا ەلدەرىندە تۇراقتى تۇردە وتۋى قاجەت دەپ سانايمىن.

ادامزاتتى تولعاندىرعان كۇردەلى ماسەلەلەر ءدال وسىنداي الاڭداردا ورتاعا سالىنۋى ءتيىس.

ازيانى بۇكىلالەمدىك رۋحاني دامۋ ورتالىعى رەتىندە دامىتۋ ايرىقشا ماڭىزدى.

سوندىقتان ادەبي ۇدەرىستەردى جاڭعىرتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ – باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى.

وسى ماقساتتا «ازيا الىبى» حالىقارالىق ادەبي سىيلىعىن تاعايىنداعان ءجون.

الەمدەگى ايگىلى سىيلىقتار سەكىلدى بۇل ماراپاتتىڭ دا بەدەلىن ارتتىرۋعا كۇش سالۋىمىز كەرەك.

ازيا قالامگەرلەرى ءتۋىندىلارىنىڭ بىرتۇتاس ەلەكتروندى كىتاپحاناسىن قۇراتىن ۋاقىت جەتتى.

بۇل ازيانىڭ تەڭدەسسىز دۇنيەتانىمى جيناقتالعان باعا جەتپەس اسىل قازىنانىڭ ەسىگىن جەر جۇزىنە ايقارا اشاتىن قۇندى دۇنيە بولارى ءسوزسىز.

وسىنداي يگى باستامالاردى ىسكە اسىرۋ جۇمىسى قالامگەرلەرىمىزدى بىرىكتىرىپ, ازيا ادەبيەتىن جاڭا بەلەسكە شىعارادى دەپ سەنەمىن.

بۇگىنگى فورۋم جۇمىسىنا تابىس تىلەيمىن!