سەيسەنبى, 15 قاڭتار 2013 7:25
ەجەلگى ءۇندى دانالىعىنان: «ە, جاراتقان يەم, ءوزىم اتقارا الاتىن, قولىمنان كەلەتىن ءىس بەر, قولىمنان كەلەتىن ءىس پەن قولىمنان كەلمەيتىن ءىستى اجىراتا الاتىن اقىل بەر, قولىمنان كەلمەيتىن ىستەن باس تارتا الاتىن ەرىك-جىگەر, قۋات بەر» دەپ جازىلعان. كوڭىلگە ءتۇيىپ ۇستايتىن قاناتتى ءسوزدى وقىپ تەرەڭ ويعا قالدىم. ءدال بىزدەرگە, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ارناپ ايتىلعانداي.
سەيسەنبى, 15 قاڭتار 2013 7:25
ەجەلگى ءۇندى دانالىعىنان: «ە, جاراتقان يەم, ءوزىم اتقارا الاتىن, قولىمنان كەلەتىن ءىس بەر, قولىمنان كەلەتىن ءىس پەن قولىمنان كەلمەيتىن ءىستى اجىراتا الاتىن اقىل بەر, قولىمنان كەلمەيتىن ىستەن باس تارتا الاتىن ەرىك-جىگەر, قۋات بەر» دەپ جازىلعان. كوڭىلگە ءتۇيىپ ۇستايتىن قاناتتى ءسوزدى وقىپ تەرەڭ ويعا قالدىم. ءدال بىزدەرگە, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ارناپ ايتىلعانداي.
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەۋ – بۇل كۇندە ۇلكەن مارتەبە. حالىقپەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, ءومىردى, ونىڭ ءمانىن كوپشىلىكتىڭ وزدەرىنەن ۇعىناسىڭ. جامان مەن جاقسىنى, ادالدىقتى, ونىڭ قادىر-قاسيەتىن جان-جۇرەگىڭمەن سەزىنەسىڭ. كوكىرەگىڭە توقي بىلسەڭ, ۇلكەن مەكتەپ!
مەملەكەتتىك قىزمەت, ونىڭ ەتيكاسى تۋرالى «ار-نامىس» كودەكسىندە جاقسى ايتىلعان. بىراق ءومىردىڭ ءوزى ەش ءبىر زاڭعا «سىيمايتىنى» ءتارىزدى مەملەكەت قىزمەت ەتيكاسىندا دا قاعازعا قوندىرۋعا كونبەيتىن, ءاربىر ادام ءوزىنىڭ ار-ۇياتىنا قاراي جەكە-دارا شەشىم قابىلدايتىن تۇستارى بار. ءبىلىم دەڭگەيى سياقتى سانا بيىكتىگى, ار-وجدان ولشەمى عانا جاۋاپ بەرە الادى وعان. تەكتىلىك پەن كىسىلىكتىڭ اۋىلىنا جاقىن قوناتىن, مەملەكەتتىك قىزمەت ەتيكاسىنىڭ ولشەمى بولا الاتىن, ادامنىڭ كەسەك ءىسى ارقىلى بايقالاتىن وسىنداي اسىل قاسيەتتەر كوپ مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بويىنان ءجيى بايقالا بەرمەيدى.
مەملەكەتتىك قىزمەت نەعۇرلىم جوعارى بولعان سايىن پاتشا تاعى سياقتى سوعۇرلىم ءتاتتى بولا ءتۇسەتىنى كۇمانسىز. ونداي جانىڭا قۋات, وزىڭە ابىروي اكەلەتىن ءلاززاتتان ءوز ەركىڭمەن باس تارتۋ ءۇشىن بويىڭدا جوعارىداعى ءۇندى ناقىلىندا ايتىلعانداي جاراتقان يەمىز بەرگەن ەرەكشە ەرىك-ءجىگەر, قۋات بولۋ كەرەك. ول, ارينە, ءاركىمنىڭ بويىنان تابىلا بەرمەيدى.
بالاتوپار اۋىلىندا بيدايبەك ۇسەنوۆ دەگەن كىسى اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى بولىپ قىزمەت ىستەدى. بىردە, زەينەت جاسىنا كەلگەن اۋداندىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى اۋدان اكىمىنە جانە ءبىر-ەكى جىل قىزمەت ەتە تۇرايىن دەپ وتىنىشپەن كىرىپ شىققاندىعىن ايتقاندا:
– جان-جاعىڭىزعا قارامايسىز با؟ ءوزىڭىز قاتارلى تالاي ادام الپىسقا تولماي جاتىپ و دۇنيەلىك بولىپ كەتتى. قۇداي سىزگە دەنساۋلىق بەرگەن ەكەن. توبا دەڭىز. قىزمەتتى جاستارعا بوساتىپ بەرىڭىز دە, ءوزىڭىز باسقا شارۋامەن اينالىسىڭىز, – دەدى. ءبارىمىز نە ايتارىمىزدى بىلمەي ابدىراپ قالدىق. الگى كىسى: «ءوزىڭ دە زەينەت جاسىنا تاقاپ قالدىڭ. كورەرمىز سوندا», – دەپ كۇمىلجىگەن ەدى.
– مەن زەينەت جاسىنا تولسام, كرەسلومدا ءبىر كۇن تۇرماق ءبىر ساعات تا وتىرمايمىن. جانە كەيبىر بۇرىندارى قىزمەت ىستەگەن قاريالار ءتارىزدى ءار نارسە سۇراپ, كەڭسەلەرگە كىرە بەرمەيمىن, – دەدى تاعى دا ب.ۇسەنوۆ.
كەيىن بيدايبەك اعا وسى ۋادەسىندە تۇردى. زەينەتاقىسىن الۋعا كەلگەندە عانا اكىمدىككە كىرىپ, امانداسىپ شىعادى. وسىنداي ءمىنەزى ءۇشىن ب.ۇسەنوۆتى بۇكىل مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر قۇرمەت تۇتتى.
قىزمەت ەتيكاسى ادامنىڭ بويىنا العان تەرەڭ ءبىلىم جانە جىلدار بويى ءوزىن ءوزى تاربيەلەۋ ارقىلى قالىپتاسادى. الدىڭا كەلگەن ادامداردى كىشىپەيىلدىلىكپەن قابىلداپ قانا قويماي, ولاردى سابىرلىلىقپەن تىڭداپ, قولىڭنان كەلگەنشە جاردەمدەسۋ, ءتىپتى, كەلگەن شارۋاسى شەشىلمەگەن جاعدايدىڭ وزىندە سوزبەن بولسا دا قولداۋ كورسەتىپ, ەڭسەسىن كوتەرىپ جىبەرۋ ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتكەر ءۇشىن پارىز بولۋى شارت.
قىزمەتكە كەلۋ بار دا, ۋاقىتى, جاسى كەلگەندە ابىرويمەن كەتۋ بار. مىنە, وسى جاعىنان كەلگەندە ازداپ ءمۇدىرىپ قالاتىنىمىز بار.
قارعا تامىرلى قازاقپىز. قىزمەت بارىسىندا تالاي ادامدارمەن داستارقانداس بولامىز. اتتىڭ ۇستىندە وتىرعان ادامدارمەن ءتىل تابىسۋعا ۇمتىلاتىنىمىز دا زاڭدىلىق. كوبىنەسە كوڭىلىن تاۋىپ, بايگەلى بولىپ قالاتىنىمىز دا راس. جالپى العاندا, اقكوڭىل, اقجارقىن ءارى دارحان حالىقپىز. مۇنى جەكجات-جۇرات, تۋعان-تۋىس بولماساق تا جاقىن ارالاسىپ كەتەتىن كەزدەرىمىز دە از بولمايتىندىعىن ايتۋ ءۇشىن جازىپ وتىرمىن.
قىزمەتتىڭ دە ادامداردى ءبىر-بىرىمەن جاقىنداستىراتىن, بىرگە تۋعان باۋىرلارداي ارالاستىراتىن جاقسى جاقتارى بار. مۇنى تامىر-تانىستىق دەسەك تە, سىبايلاستىققا جاتقىزۋعا بولمايدى. مىنە, وسىنداي قازاقى مىنەزىمىز, كوڭىلجىقپاستىعىمىز مەملەكەتتىك قىزمەتتە دە انىق بايقالادى.
بىردە رەسپۋبليكالىق «ۆرەميا» گازەتىندە الماتى وبلىسى بويىنشا زەينەتكە شىقسا دا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن بىرنەشە ادامنىڭ ەسىمدەرى اتالدى. ونى بىرەۋلەر قۇپتادى, ەندى بىرەۋلەرى مۇلدە جاقتىرعان جوق. ال زەينەتكە شىقسا دا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن ءبىر-ەكى ادام اۆتورعا قاتتى رەنجىدى. «وسىلاردىڭ شارۋاسى نە ەكەن؟ دەنساۋلىعىمىز جاراپ تۇر, مول تاجىريبەمىز بار. جۇمىستى بىلەمىز. ءدال ءبىز سياقتى وسى جۇمىستى الىپ جۇرە الاتىن جاستار بار ما ەكەن؟» دەپ كۇڭكىلدەستى. بيىك لاۋازىمدارىنان ايىرىلعىسى كەلمەگەن سىڭاي تانىتتى. وسىلاي پىكىر ايتقان ءبىر اعامىز ەكى اي وتپەي جاتىپ-اق جۇرەگىنەن ينفاركت الىپ قۇلادى. وتا جاساتىپ, امان قالدى.
دەگەنمەن, الپىس ءۇش جاس وڭاي ەمەس. اقىرىن تالداۋ جاساپ قاراساڭ, بيدايبەك اعام ايتقانداي, پايعامبار جاسىنا جەتەر-جەتپەستەن ءبىراز ادامدار و دۇنيەگە ساپار شەگىپ كەتەدى ەكەن.
دەنساۋلىق بولسا 60-65 جاس دەگەنىڭ دە تۇك ەمەس ءتارىزدى. جالپى, ۇزاق جاساۋعا بەيىم ادامدار بۇل كۇندە قوعامىمىزدىڭ ءار ءتۇرلى سالاسىنان دا كەزدەسەدى. ءالى دەنساۋلىعىم كوتەرەدى دەپ, زەينەتكە شىقسا دا ءبىرىنشى باسشىلىقتان ايىرىلعىسى كەلمەۋ بىرەۋلەر ءۇشىن دۇرىس تا شىعار. بىراق, مەملەكەتتىك قىزمەت ەتيكاسىنا قانشالىقتى سىيادى؟.. ونى ەشكىم دە ءدال كەسىپ ايتا المايدى. بۇل دا مورالدىك كودەكسپەن بەلگىلەنبەيتىن, ءاربىر ادامنىڭ جەكە ۇستانىم, كوزقاراسىمەن ولشەنەتىن نارسە.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆ جاستارعا قولداۋ كورسەتۋ تۋرالى ءجيى ايتادى. مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى بۇگىنگى جاستاردىڭ قولىندا ەكەندىگىن, ولارعا سەنىم ارتۋ قاجەتتىگىن القالى جيىنداردا دا قاداپ-قاداپ ايتىپ ءجۇر. جاستار تۋرالى زاڭنىڭ ءىس جۇزىنە اسىرىلماي جاتقاندىعىنا رەنجىگەنىن دە ەستىدىك.
جاستار ساياساتى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا كادر ماسەلەسىن ايتپاي جانە وتە المايمىز. بۇل ەكەۋى – ءبىر-بىرىنەن اجىراعىسىز ەگىز ۇعىم. بۇدان زەينەت جاسىنا جەتتىڭ بولدى, ودان ءارى قىزمەت ىستەمە دەگەن وي تۋماۋى كەرەك. ول – اركىمنىڭ قۇقى. بىراق, مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا ءار بۋىن ءوز ۇلەسىن قوسۋىنا بارىنشا جاعداي جاساۋ دا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اجىراماس ءبىر بولىگى. وسىلاي قولايلى احۋال قالىپتاستىرا العانىمىزدا عانا قوعامىمىز قارىشتى قاداممەن ىلگەرى دامي الادى.
مارقۇم ومار اپەك ۇلى بىردە: «ويپىر-اي, ءبىز قىزمەتتەن كەتسەك, كەيىنگى جاستار قالاي جۇمىس ىستەر ەكەن؟ ولاردا مۇلدە جاۋاپكەرشىلىك جوق ءتارىزدى», دەپ رەنجىپ وتىر ەكەن. ىزدەگەن ماماندارى ورىندارىندا بولماعانىنا قىنجىلعان سەكىلدى. «ومەكە, رەنجىمە, ولار بىزدەن دە جاقسى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ءبىز سياقتى ورنىندا تاپجىلماي وتىرا بەرگەننەن جۇمىس ىلگەرى باسىپ كەتپەيدى. ولار ءبىزدىڭ ءبىر اپتا ىستەيتىن جۇمىسىمىزدى بىرەر ساعاتتا-اق جاساپ تاستايدى. جۇمىستى ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋدىڭ باسقا جولدارىن قاراستىرادى. ولار وتە جاڭاشىل عوي», – دەگەن ەدىم, «شىنىندا دا سولاي شىعار», – دەپ ويلانىپ قالعان.
ءبىر اعام ۇزاق جىلدار اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇمىس ىستەدى. ماماندىعى – زووتەحنيك. سوۆحوز ديرەكتورى دا بولدى. شارۋاشىلىقتار تاراعاندا اۋداندىق ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ باستىعى بولىپ ورنالاستى. وبلىسقا دەيىن كوتەرىلدى. ارينە, ىسكەر ادام. وبلىستىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنا دا ءسوزىن وتكىزە الادى. ءىستىڭ ءجونىن دە بىلەدى. بىراق وبلىستا ورمان شارۋاشىلىعىن باسقاراتىن جاسىراق ماماندار جوق دەپ, ارينە, ەشكىم دە ايتا المايدى.
ۇزاق جىلدار پارتيا, سونان كەيىن مەملەكەتتىك قىزمەتتە ىستەگەن, زەينەتكە شىعار الدىندا وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىن باسقارعان ءبىر اعامىز پەداگوگيكالىق كوللەدجدىڭ ديرەكتورى بولدى. ءومىر-باقي پەداگوگ بولسا ءبىر ءسارى. شاشىن مەملەكەتتىك قىزمەتپەن اعارتقان ادام, بالكىم, جاقسى پەداگوگ تا شىعار. بىراق ءبىر جولى كوللەدجگە بارعاندا كەيبىر مۇعالىمدەردىڭ: «ەگەر شىن وسى سالانىڭ دارا تۇلعاسى بولسا نەگە ول قاراپايىم مۇعالىم بولىپ قىزمەت ىستەمەيدى؟» دەپ سىرتىنان كۇڭكىلدەپ وتىرعاندارىن ءوز قۇلاعىممەن ەستىگەنىم بار. قاراپايىمسىز ۇلىلىق بولمايدى…
بۇل جەردە ايتپاعىم, وسى تاقىلەتتەس مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. ياعني, وڭىردە زەينەتكە شىقسا دا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن باسقا دا ادامدار جوق ەمەس. وسىنداي ءۇردىس قوعامىمىزدىڭ جەتىستىگى مە, جوق الدە كەمشىلىگى مە, كەسىپ ايتۋ قيىن. مەنىڭ ويىمشا, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىنەن باسقا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر زەينەت جاسىنا جەتكەننەن كەيىن ءبىرىنشى باسشىلىق قىزمەتتى وزدەرىنەن كەيىنگى تولقىنعا وتكىزىپ بەرۋلەرى كەرەك. سايلانبالى ورگان بولسا ءبىر ءسارى. تاعايىندالاتىن قىزمەتكەرلەردىڭ مادەني ەتيكاسى ءاركىمنەن وسىنى تالاپ ەتۋگە ءتيىستى.
تەك استىڭداعى تاعىڭمەن ەمەس, كەسەك مىنەزىڭمەن دە باسقالارعا سۇيكىمدى بولا ءبىلگەنگە نە جەتسىن.
مويىنداۋىمىز كەرەك, مەملەكەتتىك قىزمەت ەتيكاسى قوعامىمىزدا ءالى تولىق قالىپتاسىپ ءۇلگەرگەن جوق. جاسىنا قاراي ءوز ورنىن اجىراتا بىلۋگە دە ءبىلىم, سانامەن قوسا ايىرىقشا ەرىك-جىگەر كەرەك. ماسەلەن, دارىندى حيرۋرگ باس دارىگەر بولعاننان دا ءوز ماماندىعى بويىنشا حالىققا كوبىرەك پايدا كەلتىرەدى. شەبەر ءساۋلەتشى ءوز سالاسى بويىنشا شىعارماشىلىق ىزدەنىس ارقىلى كەرەمەت تۋىندىلار جاساي الادى. سول سياقتى تالانتتى پەداگوگ تا قاراپايىم ۇستاز رەتىندە شاكىرتتەرىنىڭ ەسىندە ماڭگى قالادى. ونى مىڭ جىلدا ءبىر تۋار اتاقتى بابامىز ءابۋ ناسىر ءال-فارابي ءومىرى مەن شىعارمالارىن وقىعاننان كەيىن ايتىپ وتىرمىز. ادامزاتتىڭ ەكىنشى اريستوتەلى اتانعان دانا تۇلعا ۇلى شىعارمالارىن باق كۇتۋشىسى بولىپ ءجۇرىپ جازعان ەكەن.
ۇلى ورىس اقىنى ن.نەكراسوۆ «اقىن بولۋ مىندەتتى ەمەس, ازامات بولۋ – پارىزىڭ!» دەپ ايتقانداي, قانداي قىزمەتتە, قانداي ورتادا بولسىن ادامدىق, كىسىلىك كەلبەتىمىزدەن ەشقاشان اينىماساق ەكەن!.. ادامنىڭ ابىرويىنىڭ الدىندا, بىلە بىلسەك, بيىك لاۋازىم عانا ەمەس, پاتشا تاعىنىڭ ءوزى تۇككە تۇرمايدى.
مارات قاشقىنباەۆ.
الماتى وبلىسى.