«شارشى الاڭنىڭ پروفەسسورى» بولعان سەرىك نۇرقازوۆ بۇگىندە قايدا ءجۇر؟ وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارى نۇرقازوۆتىڭ ءار قادامىن باقىلاپ وتىرعان جانكۇيەرگە دارىندى ۇلدىڭ قايدا ەكەندىگى شىنىمەن دە قىزىق. كسرو چەمپيوناتىندا ەڭ كوپ مەدال (7 – 3 التىن, 2 كۇمىس پەن 2 قولا) يەلەنگەن سەرىك سۇيىكتى سالاسىنان الىستاعان جوق. بىراق تالاي مىقتىنىڭ ەڭبەگىن ەسكەرۋسىز قالدىرعان بۇگىنگى قوعام نۇرقازوۆ سەكىلدى ءوز ءىسىنىڭ شەبەرىن دە اسا كەرەك قىلا بەرمەيتىن سەكىلدى...
– 80 جىلدارى بوكستىڭ جۇلدىزى بولعان سەرىك نۇرقازوۆ بۇگىندە قايدا ءجۇر؟
– وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيىن ءاىۆا-نىڭ الماتى وبلىسى تالعار قالاسىندا سالعان بۇكىلالەمدىك بوكس اكادەمياسىندا قىزمەت ەتتىم. اكادەميا جانىندا بوكس مەكتەبى قۇرىلعان. سوندا ءتورت جىل قىزمەت ەتىپ, مايقۇدىقتا گەننادي گولوۆكين اتىنداعى دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنا شاقىردى. بۇرىن ول جەكە جۇمىس ىستەسە, بۇگىندە «شاحتەر» ستاديونىنىڭ بالانسىنا بەرىلدى. قازىرگى سپورتتىق قۇرىلىمدار بويىنشا كۋراتورمىن.
سوڭعى ۋاقىتتا سەرىك نۇرقازوۆ اتىنداعى بوكس مەكتەبىن اشۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. بۇل الەۋمەتتىك جوبا وڭىرلىك-امبەباپ بولادى, ال باس كەڭسەمىز بالقاشتا ورنالاسادى. «قازاقمىس» كومپانياسى قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. ەلباسىنىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن جاقسارتۋ تۋرالى تاپسىرماسىن قولداۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان باستامامىزدا بالالاردان باستاپ زەينەتكەرلەرگە دەيىن قامتيمىز. تەك بوكس ەمەس, سپورتتىڭ وزگە تۇرلەرىنەن دە ۇيىرمەلەر اشىلادى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار مەن دارىندى سپورتشىلار تەگىن شۇعىلداناتىن بولادى.
– كەزىندە ەل نامىسىن اسقاقتاتقان بوكسشىلاردىڭ كوپشىلىگى ء«بىزدىڭ ۋاقىتتا بۇگىنگىدەي باسشىلىق بولعاندا, وليمپيادانىڭ بىرنەشە دۇركىن چەمپيونى اتانار ەدىك» دەپ جاتادى. ال ءسىز ەۋروپا چەمپيونى اتانا تۇرىپ الەم بىرىنشىلىگىندە توپ جارۋ, وليمپياداعا قاتىسۋ بۇيىرماعان زاماندا ءومىر سۇرگەنىڭىزگە وكىنبەيسىز بە؟
– 1984 جىلى كسرو-نىڭ وليمپيادالىق قۇرامىنا ءتورت قازاقستاندىق ەندى. سولاردىڭ ىشىندە مەن دە بولدىم. لوس-اندجەلەسكە ناعىز بابىمدا بارۋشى ەدىم. تاجىريبەمە دە, الەۋەتىمە دە سەنىپ تۇرعان شاعىم. تەك اقش پەن كسرو اراسىنداعى ساياسي شيەلەنىسكە بايلانىستى كەڭەس وكىمەتى تورتجىلدىقتىڭ باستى دوداسىنا سپورتشىلارىن قاتىستىرۋدان باس تارتتى. ەسەسىنە وليمپياداعا بالاما رەتىندە كۋبادا وتكىزىلگەن «دوستاستىق» حالىقارالىق جارىسىندا باق سىنادىق. فينالعا دەيىنگى قارسىلاستارىمنان باسىم ءتۇسىپ, اقتىق سىندا شارشى الاڭ يەسىمەن جۇدىرىق ءتۇيىستىردىم. كىم دە بولسا جەڭىستى ءوز جەرىندە الىپ قالعىسى كەلەدى عوي. سول سەكىلدى كۋبالىقتار دا بارىن سالىپ جەرلەستەرىنىڭ قولىن كوتەردى.
كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن بولار, مەن ۇلتتىق قۇراما ساپىندا 10 جىل (1978-1988) بولدىم. ءۇشىنشى وليمپيادالىق تسيكل كەلىپ قالعان. باپكەرلەر سەۋلگە باراتىن بوكسشىلاردى انىقتاۋى قاجەت ەدى. شەشۋشى سىننىڭ دا ۋاقىتى جەتتى. ءوز سالماعىمنىڭ كوشباسشىسىمىن دەگەنىممەن, جاس ەمەسپىن. جارتىلاي فينالدا كوستيا تسزيۋمەن كەزدەستىك. العاشقى ەكى راۋند قورىتىندىسى بويىنشا مەن ۇتىپ جاتقانمىن. باپكەرلەرىم لەونيد تلەۋباەۆ پەن يۋري تسحاي ەكەۋى باقىلاپ وتىرىپ, ماعان اسىقپاۋعا كەڭەس بەردى. سەبەبى بوكستا تورەشى سەنىڭ قولىڭدى كوتەرمەگەنشە, «مەن جەڭدىم» دەپ ايتا المايسىڭ. قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن كەزدەسۋ سوڭىندا كوستيا جەڭىمپاز دەپ تانىلىپ, وليمپيادانىڭ جولداماسىن قانجىعاسىنا بايلادى. ول كەزدە تسزيۋ جاستار قۇراماسىنان ەندى اۋىسىپ, بولاشاعىنا زور ۇمىتپەن قاراۋعا بولاتىن بوكسشى رەتىندە تانىلىپ جۇرگەن. سوندىقتان مەن دە ونىڭ جولىن بايلامايىن دەپ شەشىپ, ساتتىلىك تىلەپ, ەستافەتانى سەنىمدى قولعا تاپسىرعانىما قۋاندىم.
– قاراعاندى ءوڭىرى قاي كەزدە دە مىقتى بوكسشىلارىمەن ەرەكشەلەنەتىن. سوڭعى كەزدەرى بۇل وبلىستان قۇراماعا شاقىرتىلعاندار سانۋلى. ونىڭ سەبەبى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– قاراعاندىنىڭ بوكسى قۇلدىراۋ كەزەڭىن باستان وتكەرىپ جاتىر. مۇنى جاسىرعاننان پايدا جوق, قايتا اشىپ ايتۋ كەرەك. قازىر قۇرامادا ءبىرىنشى نومىرمەن ونەر كورسەتىپ جۇرگەن ابىلايحان ءجۇسىپوۆتى عانا ماقتانىپ ايتامىز. ۆاسيلي جيروۆ, گەننادي گولوۆكين, سەرىك ساپيەۆ سەكىلدى مىقتىلاردى تاربيەلەگەن وڭىردە قازىر دارىندار جوق دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. بىراق ولارعا كوڭىل ءبولىنىپ جاتقان جوق. ونىڭ ءوز سەبەپتەرى بار.
قاراعاندى وبلىستىق بوكس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى جەڭىل اتلەتيكا, كۇرەس تۇرلەرى سەكىلدى ءۇش ءىرى فەدەراتسيانىڭ تىزگىنىن قولىندا ۇستاپ وتىر. ءوزىم ءبىراز ۋاقىت جەتىسۋ وڭىرىندە جۇرگەندىكتەن, كەي ماسەلەلەردەن بەيحابار ەكەنمىن. تۋعان جەرگە ورالعاندا ارداگەرلەر ماسەلەلەردى فەدەراتسيامەن بىرىگىپ شەشۋ كەرەك دەپ ۇسىنىس ايتتى. جەڭىل اتلەت دميتري كارپوۆ سپورت باسقارماسىندا ءجۇرىپ ءبىراز تۇيتكىلدى شەشۋگە كومەكتەسكەنىن بىلەمىن. ءالى شەشىلمەگەنى قانشاما. اسىلبەك دۇيسەباەۆتىڭ وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەكەنىن ەسكەرسەك, ونىڭ سپورتتان بولەك تە جۇمىسىنىڭ تولىپ جاتقانى تۇسىنىكتى.
قاراعاندى بوكس مەكتەبىن جوعالتىپ الماۋىمىز كەرەك. عالىم جارىلعاپوۆ, قازبەك اشلياەۆ سەكىلدى مىقتىلارىمىزدىڭ ەسىمىن تۇراقتى ۇلىقتاپ وتىرساق, ءالى تالاي دارىنعا قانات بىتىرەمىز. يۋنۋسوۆ, سترەلنيكوۆ, ارىنباەۆ دەپ بۇل ءتىزىمدى جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. ەندى جاقىن ارادا فەدەراتسيامەن ەكىنشى رەت كەزدەسىپ, وسى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋىنا بىرلەسىپ اتسالىسساق دەيمىز.
– سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سەرىك ساپيەۆ تاعايىندالدى. ساپيەۆتىڭ بۇل قىزمەتكە كەلۋى ەل سپورتىنىڭ وركەندەۋىنە قانشالىقتى وڭ ىقپال ەتەدى دەپ ويلايسىز؟
– سەرىكتى جۇرتشىلىق وليمپيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى رەتىندە بىلەدى. جاي ادام وليمپ شىڭىن باعىندىرا المايدى. ودان قالدى ءماجىلىس دەپۋتاتى بولدى. انگليادا ءبىلىم الىپ كەلدى. ياعني, سپورتشى رەتىندە دە, مامان رەتىندە دە تاجىريبەسى بار. دەگەنمەن سەرىككە جاڭا قىزمەتتىڭ دە وڭاي بولماسى انىق.
– ءبىر سۇحباتىڭىزدا سپورتشى ءۇشىن ومىردە ءوزىن تابۋ ماڭىزدى دەپسىز. ال ءسىز ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىسقالى ءوزىڭىزدى تابا الدىڭىز با؟
– ءومىر بولعان سوڭ قاجەتتىلىكتەر دە, قيىندىقتار دا, سىناقتار دا كەزدەسەدى. ورتا جولدا سىنىپ قالماي, ءارى قاراي ءومىر ءسۇرۋ, كۇرەسۋگە كۇش تابۋ – ەڭ باستىسى سول عوي.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
ءمادينا اسىلبەك,
جۋرناليست