كەلەسى جىلى «الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى» اتانعان ءابۋ ناسىر ءال-فارابي بابامىزدىڭ 1150 جىلدىعى اتاپ وتىلەتىنى ايان. زامانالار عۇلاماسىنىڭ مەرەيتويىنا وراي, كىندىك قانى تامعان قازاق ەلى دە ءبىراز ىلكىمدى ىستەرگە ۇيىتقى بولىپ وتىر.
سول ىزگى شارالاردىڭ جالعاسى رەتىندە ءارى مەملەكەتىمىز ءۇشىن ماڭىزى زور «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى مەن ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىنداعى نەگىزگى ماقسات-مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى تۇركيادا ءال-فارابي مۋزەي-ءۇيىن اشتى. جوبانى قازۇۋ ىستامبۇل قالالىق اكىمدىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, تۇركى كەڭەسى, تۇركسوي جانە تۇركياداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىردى.
ءال-ءفارابيدىڭ ەتنوگرافيالىق مۇراجاي-ءۇيىنىڭ اشىلۋى 2020 جىلى يۋنەسكو قولداۋىمەن كەڭ كولەمدە حالىقارالىق دەڭگەيدە اتالىپ وتىلەتىن ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعىنا ارنالىپ وتىر. ءال-فارابي مۋزەي-ءۇيى الەمنىڭ تۋريستىك ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى ىستامبۇل شاھارىنىڭ ءدال ورتاسىنداعى تۇركى الەمى ەتنوگرافيالىق مۇراجاي-كەشەنىندە ورنالاسقان.
ايتۋلى سالتاناتتى وقيعاعا ىستامبۇل قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى شەنگۇل ارسلان, تۇركسوي باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆ, قازۇۋ رەكتورى عالىم مۇتانوۆ, ىستامبۇل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ماحمۇد اك, تۇركيانىڭ قر ەلشىلىگىنىڭ جانە ىستامبۇل قالاسىنداعى قر باس كونسۋلدىعىنىڭ وكىلدەرى, ەۋروپاداعى قازاق دياسپوراسى مەن باق وكىلدەرى ورتاقتاستى.
مۋزەي-ءۇي بىرنەشە بولىمنەن تۇرادى, مۇندا اريستوتەلدەن كەيىن ادامزاتتىڭ ەكىنشى ۇستازى اتانعان ۇلى تۇركى ويشىلى ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ ومىرىنەن الىنعان دەرەكتەر مەن قۇندى تاريحي مالىمەتتەر بەرىلگەن. سونىمەن قاتار مۇسىندىك كومپوزيتسيالار, تاريحي جادىگەرلەر, عالىمنىڭ ەڭبەكتەرى جانە ادامزات ءىلىمىنىڭ بىرنەشە سالاسىنا وراسان زور ۇلەس قوسقان ويشىل تۋرالى ماتەريالدار كورىنىس تاپقان.
ءال-ءفارابيدىڭ مۇراسى: ماتەماتيكا, فيلولوگيا, حيميا, بيولوگيا, استرونوميا, فيلوسوفيا, مەديتسينا, لوگيكا, الەۋمەتتانۋ, ساياساتتانۋ, قۇقىقتانۋ, ادەپ سىندى عىلىمنىڭ بارلىق دەرلىك سالالارىن قامتيدى. ونىڭ عىلىمدى جۇيەلەپ جىكتەۋى الەمدىك عىلىمي ويدىڭ ودان ارى دامۋىنا ءوز اسەرىن تيگىزدى. ءال-ءفارابيدىڭ شىعارماشىلىق قىزمەتى ورتاعاسىرلىق اراب-مۇسىلمان مادەنيەتىنىڭ رەنەسسانسىنا سايكەس كەلىپ, ونىڭ ەڭبەكتەرى باتىس پەن شىعىستى بايلانىستىراتىن رۋحاني كوپىرگە اينالدى.
«تۇركيادا ءال-فارابي ءۇيىنىڭ اشىلۋى, ادامزات وركەنيەتىندە باعا جەتپەس ءرول اتقارعان ۇلى دالانىڭ ۇلى تۇلعاسىنىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى ارقىلى تۇركى مەن قازاق مادەنيەتى جاۋھارلارىن الەمگە پاش ەتۋگە ارنالعان ءىرى تاريحي جاسامپاز جوبا رەتىندە بولاشاققا قىزمەت اتقاراتىن بولادى», دەدى سالتاناتتى شارادا قازۇۋ رەكتورى عالىم مۇتانوۆ.
مۋزەي-ۇيىمەن جاقىن تانىسۋ ءۇشىن كورەرمەندەرگە ارنايى قىزىقتى ەكسكۋرسيالىق باعدارلاما ازىرلەنىپ, ال تۇرىك وقۋشىلارى ءۇشىن مۇراجاي بازاسىندا ارنايى وقىتۋ-تانىمدىق كۋرسى دايىندالعان. ءال-ءفارابيدىڭ ەسىمىن يەلەنىپ وتىرعان قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ونىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىن زەرتتەپ جاريالاۋدا, سونىمەن قاتار الەمدىك دەڭگەيدە قازاقستان مادەنيەتى مەن ۇلى دالانىڭ جەتىستىكتەرىن ناسيحاتتاۋدا بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. ءال-ءفارابيدىڭ ىزگىلىك قوعامى يدەياسى نەگىزىندە قازۇۋ يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق تۇعىرنامامەن قاتار رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن «ۋنيۆەرسيتەت 4.0» جاڭا بۋىن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مودەلىن جاسادى.
بۇل جوبانى قازۇۋ رەكتورى عالىم مۇتانوۆ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ (بۇۇ) نيۋ-يوركتەگى شتاب-پاتەرىندە تانىستىرىپ, وسى ۇيىمنىڭ قولداۋىمەن ونى حالىقارالىق دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرۋ ۇسىنىلدى. قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىمەن بىرلەسىپ «قايىرىمدى قوعام ازاماتتارىن قالىپتاستىرۋ. قازىرگى زامانعى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ميسسياسى» اتتى حالىقارالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا.
الماتى