بۇگىندە ەلىمىزدىڭ قاي قالاسىنا بارساڭىز دا الدىڭىزدان بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر سامساپ شىعا كەلەدى. ارينە, بيزنەستىڭ بۇل ءتۇرى مەن قىزمەتىنىڭ زاڭدىق-قۇقىقتىق نەگىزى بار. ءتىپتى اتالعان قۇرىلىم يەلەرىنىڭ مۇددەلەرىن قورعايتىن ارنايى قاۋىمداستىق تا قۇرىلعان ەكەن. بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ الەۋمەتكە تيگىزەتىن پايداسى قانداي؟ قورعاسىنداي سالماقتى ساۋالعا بىرجاقتى جاۋاپ قايتارۋ وڭاي ەمەس سەكىلدى. راس, رەسپۋبليكامىزدا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا قاتىستى ناقتى شارالار بەلگىلەنگەن. مۇنداعى ماقسات ايقىن. ياعني وسى ارقىلى جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, مەملەكەتتىڭ سالىقتىق الەۋەتىن كوتەرۋ كوزدەلگەن.
بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر وسىنداي اسقاق, الەۋمەتتىك مىندەتتى اتقارا الا ما؟ مۇمكىن, ارنايى ليتسەنزياسى الىنعان ءارى تىركەلگەن بيزنەس ورىندارى مەملەكەت قورجىنىنا كىرىس, تابىس ءتۇسىرۋى تۇرعىسىنان كەلگەندە قاجەت تە شىعار. ايتسە دە مەدالدىڭ ەكى جاعى بار دەگەندەي, ماسەلەنى ەكىنشى ءبىر قىرىنان قاراستىرعاندا قۇمار ويىنداردىڭ ءبىرى سانالاتىن ءارى ءباس تىگىپ ويناۋعا جاعداي جاسايتىن بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر قىزمەتىنىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق تۇرعىدان تيگىزەتىن تەرىس اسەرى دە از ەمەس.
ارينە, كىرىس پەن پايدا, سالىق تۇسىمدەرى قاي كەزدە دە قاجەت. ايتايىن دەگەنىمىز, اقتوبە قالاسىنداعى قوعامدىق كەڭەستىڭ وكىلدەرى سالىقشىلاردىڭ ەسەپتەرىن ساراپتاي وتىرىپ, وسى تەكتەس مەكەمەلەردە قالىپتاسقان احۋالعا ءتيىستى تالداۋ جۇرگىزگەن. سول كەزدە بۇلاردىڭ كوپشىلىگى بەلگىلەنگەن زاڭ تالاپتارىن بەلدەن باسىپ, تىركەلمەي ءارى رۇقسات الماي-اق ءوز بيزنەستەرىن جۇرگىزىپ كەلگەنى انىقتالدى. مۇنداي جاعدايدا بيۋدجەتكە كىرىس كەلتىرۋ تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋدىڭ ءوزى ارتىق سەكىلدى. مۇنداي الەۋمەتتىك ءمانى بار ماسەلەگە قوزعاۋ سالعان «اقتوبەمۇنايگاز» اق جانىنداعى Nur Otan پارتياسى باستاۋىش ۇيىمىنىڭ توراعاسى, قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەسى, Nur Otan پارتياسى اقتوبە وبلىستىق فيليالى پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اباي ساقتاعانوۆ بولىپ وتىر. ونىڭ بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر توڭىرەگىندە قالىپتاسقان تۇيتكىلدەرگە زەر سالىپ جۇرگەنىنە ءۇش جىلعا جۋىقتاپتى. ول سودان بەرى كوپ جايدى كوڭىلىنە ءتۇيىپتى. قوعامدا كەرەعار كوزقاراس تۋعىزىپ جۇرگەن ماسەلەگە قاتىستى بىرقاتار دەرەكتەردى مۇقيات جيناقتاپتى. ەگەر ونى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنساق, ناقتى كارتينا تومەندەگىدەي بولىپ شىعادى.
اقتوبە قالاسى بويىنشا كىرىستەر باسقارماسىنان العان دەرەككە سۇيەنسەك, 2018 جىلى اقتوبە قالاسى اۋماعىندا 41 بۋكمەكەرلىك كەڭسە رەسمي تۇردە تىركەلگەن. ال باسقارۋشى كومپانيالاردا جيناقتالعان مالىمەت بۇدان وزگەشە. وندا قالادا 68 ويىن بيزنەسى جۇمىس ىستەپ تۇرعانى كورسەتىلگەن. سوندا بۇلاردىڭ 28-ءى زاڭسىز تابىس تاپقان بولىپ شىقپاي ما؟
سونداي-اق پارتيا بەلسەندىسىنىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلدىڭ العاشقى ايلارىندا رەسمي تۇردە تىركەلگەن بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر 6-عا ازايعان. بۇل ءتاۋىر دەرەك سەكىلدى كورىنگەنىمەن, باسقارۋشى كومپانيالار قالادا زاڭسىز تىركەلگەن 78 ءباس تىگۋ ورنى بار ەكەنىن العا تارتىپتى. بۇل 41 بۋكمەكەرلىك كەڭسە جانە ويىن تەرمينالدارى تاسادا قالىپ جۇرگەنىن كورسەتپەي مە؟ قانداي دەرەككە دە دالدىك ءارى شىندىق كەرەك. سوندىقتان دا قازىر اقتوبەدە قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى سالىستىرمالى تالداۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگانداردان الىنعان دەرەكتەردىڭ انىق-قانىعىنا كوز جەتكىزۋ ماقساتىن قويىپتى. بۇل رەتتە ولاردىڭ تاراپىنان قالاداعى بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ ناقتى سانى مەن قىزمەتىن انىقتاۋعا قاتىستى ىشكى ىستەر باسقارماسىنا بىرنەشە رەت سۇرانىس-حاتتار جولدانعان. الايدا بۇگىنگە دەيىن جەرگىلىكتى قۇزىرلى ورگانداردان ەشقانداي جاۋاپ بولماعان.
ەلىمىزدە قابىلدانعان زاڭنامالارعا سايكەس رەسمي تۇردە تىركەلگەن بۇل بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەرگە قانداي تالاپتار قويىلعان؟ وسى زاڭ تالاپتارى ساقتالىپ ءجۇر مە؟ «ويىن بيزنەسى تۋرالى» زاڭنىڭ 11-بابىنا سايكەس ويىن مەكەمەلەرى, سونىڭ ىشىندە بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر تۇرعىن ءۇي اۋماقتارى مەن ءبىلىم بەرۋ ورىندارىنان قاشىقتا ورنالاسۋى ءتيىس. ايتسە دە اقتوبە قالاسىندا زاڭنىڭ وسى بابى ساقتالىپ وتىر دەپ ايتۋعا اۋىز بارمايدى. كوپ جاعدايدا مۇنداي بيزنەس ورىندارىنىڭ ءبىرشاماسى تۇرعىن ۇيلەردىڭ تومەنگى جەرتولە بولىگىندە ورنالاسقان.
سولاي بولا تۇرا مۇنداي نىساندارعا ء«اي دەيتىن اجە, قوي دەيتىن قوجا» تابىلماي كەلەدى. اشىعىن ايتقاندا ولاردىڭ ءتيىستى زاڭ شەڭبەرىندە جاۋاپقا تارتىلۋ تۇتقالارى بار. ايتالىق, اكىمشىلىك-قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ ءبىرىنشى بولىگى 445-بابىنا سايكەس بەلگىلەنگەن زاڭ تالاپتارىن بۇرمالاعاندارعا اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلىپ, ايىپپۇل سالۋ تارتىپتەرى بەلگىلەنگەن. الايدا زاڭنىڭ وسى تارماعى ورىندالماي كەلەدى.
سونداي-اق جوعارىدا اتالعان ويىن بيزنەسى تۋرالى زاڭدا ويىن ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى 21 جاسقا جەتپەگەن جەتكىنشەكتەرگە قىزمەت كورسەتۋىنە تىيىم سالىنعان. بۇل ءتارتىپتىڭ دە ساقتالماي جۇرگەنى بايقالىپ ءجۇر. پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسىنىڭ جەتەكشىسى اباي ساقتاعانوۆ بۇل رەتتە كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردىڭ ءىسى جونىندەگى پوليتسيا ينسپەكتورلارىنىڭ قىزمەتىن شيراتۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. ارينە بۇل ماسەلەدە تۇنگى ۋاقىتتا بالالارىن باقىلاۋسىز جىبەرگەن اتا-انالار دا ءتيىستى جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋى ءتيىس. «ەگەر وسى باعىتتاعى جۇمىستار ءوز دەڭگەيىندە بولسا, ءبىز كەلەشەك ۇرپاقتىڭ بولاشاعىنا تەرىس اسەرى مەن ىقپالىن تيگىزەتىن زياندى ادەتتەردەن اراشالاپ قالا الامىز», دەيدى ول. سونداي-اق ونىڭ ويىنشا, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن ءارتۇرلى ويىن تەرمينالدارىنا قاتىستى قالىپتاسىپ وتىرعان پروبلەمالاردى شەشۋ كەشەندى سيپات الۋى قاجەت. بۇعان ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار مەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى دا ءۇن قوسىپ, ماسەلەنىڭ وڭ باعىت الۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوساتىن بولسا, ارتىقتىق ەتپەس ەدى دەپ تۇيىندەدى ويىن Nur Otan پارتياسىنىڭ وكىلى.
ويدان وي تۋادى. ايتالىق, بۇعان دەيىن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى كازينولار قاپشاعاي مەن شۋچە قالاسىنا كوشىرىلگەنى ءمالىم. اقتوبەدەگى زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ مالىمدەۋىنشە, سالىستىرمالى تۇردە كازينو ويىندارى ورتا جاستاعى ادامنىڭ دامۋ ۇردىسىنە ايتارلىقتاي تەرىس اسەرىن تيگىزە المايدى. ويتكەنى وعان كەلەتىندەردىڭ دەنى جىگىت اعاسى جاسىنىڭ و جاق, بۇ جاعىنداعى, تابىسى جەتكىلىكتى ادامدار.
ال بۋكمەكەرلىك كەڭسەگە كەز كەلگەن جاستاعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر, ءتىپتى باستاۋىش مەكتەپتەردەگى وقۋشىلار باس سۇعا الادى. مۇنىڭ قاۋىپتىلىگى دە وسىندا. ولاردىڭ قالتاسىندا ايتارلىقتاي مول اقشا بولمايتىنى تۇسىنىكتى. ازىن-اۋلاق تەڭگەسى مەن تابىسىن ءباس تىگۋگە جۇمساپ, ودان ۇتىلعان جاستىڭ كوڭىل كۇيى وزگەرىپ, ءارتۇرلى پسيحولوگيالىق دەرتكە ۇشىراۋى دا مۇمكىن. ەڭ قاۋىپتىسى, مۇنداي شەڭبەرگە كىرەتىن جاستار قاتارىنىڭ اسا اۋقىمدىلىعى ءارى بۋكمەكەرلىك كەڭسە قىزمەتى مەن ءارتۇرلى ويىن تەرمينالدارىنىڭ كەز كەلگەن جاستاعى قوعام مۇشەلەرىنە قولجەتىمدى ەكەندىگى. ەندەشە مۇنداي دەرتتىڭ الدىن الۋ قاجەتتىگى دە ايقىن كورىنەدى.
ءبىز بۇعان قانداي جولمەن قول جەتكىزە الامىز؟ بۇل ءۇشىن ەڭ الدىمەن اتالعان بيزنەس قۇرىلىمدارىنا ليتسەنزيا بەرۋ ءتارتىبى مەن تالاپتارىن كۇشەيتۋ قاجەت. سونداي-اق ويىن تەرمينالدارى مەن كلۋبتارىنىڭ جۇمىس كۇنىن شەكتەۋ قاجەتتىلىگى دە ايقىن كورىنەدى. وسى ورايدا بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ تاۋلىك بويى, ياعني 24 ساعات ەسىكتەرى اشىق تۇراتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. سونىمەن بىرگە ليتسەنزياسى جوق زاڭسىز, جاسىرىن جۇمىس ىستەيتىن ويىن مەكەمەلەرى انىقتالعان جاعدايدا ولاردىڭ قىزمەتتەرىن توقتاتۋ ءىسى دە قوعام مۇشەلەرىنىڭ ورتاق پارىزىنا اينالعانى ءجون سەكىلدى.
كازينولىق ويىن الاڭدارى مەن بۇيىمدارى قاپشاعاي, شۋچە قالالارىنا كوشىرىلگەنى سەكىلدى, قۇمار ويىندار بيزنەسىنىڭ ءبىر ءتۇرى, ونىڭ «جيەنى» ىسپەتتەس, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەرگە قاتىستى دا وسىنداي شەشىم قابىلداۋدىڭ قاجەتتىگى بار ما؟ مۇنداي قادام جاسالعان جاعدايدا اتالعان ويىن بيزنەسىنە تاۋەلدى بولىپ قالعاندار سانى كەميتىنىنە كەپىلدىكتى كىم بەرەدى؟ قالاي دەگەندە دە بۇگىندە بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ قىزمەتىنە اشىقتىق پەن جاريالىلىق قاجەت ەكەندىگى ەشقانداي تالاس تۋعىزبايدى.
ءسوز سوڭىندا قوعامنىڭ جاس مۇشەلەرىنە تيگىزەتىن پايداسىنان گورى تەرىس ىقپالى باسىمىراق بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ قىزمەتى رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردان ءجيى جاريالانىپ جۇرگەنىنە قاتىستى دا ەكى-ءۇش اۋىز وي-پىكىرىمىزدى ورتاعا تاستاعىمىز كەلەدى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىنادا. تاۋبە, ەلىمىزدە فۋتبول ويىندارىن تەلەديداردان تاماشالايتىن سپورتتىڭ وسى ءتۇرىنىڭ جاناشىرلارى مەن جانكۇيەرلەرى جەتكىلىكتى. وسى ماتچتار كورسەتىلگەن كەزدە, ياعني ويىننىڭ اراسىنداعى ۇزىلىستەردە «وليمپ» جانە «پاريماتچ» بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەرىنىڭ جارنامالارى جارق ەتىپ شىعا كەلەتىنىن قولداي الار ما ەكەنبىز؟!
ورىس حالقىندا «كتو پلاتيت, توت زاكازىۆاەت مۋزىكۋ» دەگەن ءسوز بار. سول سەكىلدى سول كۇنگى تەلەديدار باعدارلاماسىنىڭ دەمەۋشىسى اتالعان بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ يەلەرى بولۋى سەبەپتى, ولار ءوز جارنامالارىن اشىقتان-اشىق ءارى تىكەلەي جاريالاۋعا قۇقىلى. ءوز كەزەگىندە بۇل جارنامانى ەل-جۇرت, سونىڭ ىشىندە ەلدىڭ جاس قاۋىمى, ياعني وقۋشىلار مەن جەتكىنشەكتەر كورەتىنى ءارى ەستيتىنى انىق. وسى جايتتاردى ەسكەرسەك, اتالعان جارناما قۇلاقتارىنا كىرگەن كامەلەتتىك جاسقا جەتپەگەندەر بۇدان سوڭ بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ الدىن بەرمەي جۇرمەسە بولعانى دا.
مىنە, قۇمار ويىنداردىڭ ءبىر تۇرىنە ۇيىقتاي تارتىپ, اشىق تا جاسىرىن بيزنەستىڭ تابانىن قىزدىرا الاتىن بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر قىزمەتىنىڭ زيانى وسىنداي. ءسىز بۇعان نە دەيسىز؟
اقتوبە