سەيسەنبى, 12 ناۋرىز 2013 6:53
استانا قالاسىندا حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىن نىعايتىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بولىنگەن جەر تەلىمدەرىنىڭ جاي-كۇيى قالاي؟ بۇل جونىندەگى باقىلاۋ-قاداعالاۋ جۇمىستارى قالاي جۇزەگە اسۋدا؟ ەلباسىنىڭ جەرگە قاتىستى بەرگەن تاپسىرمالارى مەن ۇكىمەت شەشىمدەرى قالاي ورىندالۋدا؟ وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ, «استانا قالاسى بويىنشا اۋماقتىق جەر ينسپەكتسياسى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى سەرىك جاۋباسوۆتى اڭگىمەگە تارتتىق.
سەيسەنبى, 12 ناۋرىز 2013 6:53
استانا قالاسىندا حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىن نىعايتىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بولىنگەن جەر تەلىمدەرىنىڭ جاي-كۇيى قالاي؟ بۇل جونىندەگى باقىلاۋ-قاداعالاۋ جۇمىستارى قالاي جۇزەگە اسۋدا؟ ەلباسىنىڭ جەرگە قاتىستى بەرگەن تاپسىرمالارى مەن ۇكىمەت شەشىمدەرى قالاي ورىندالۋدا؟ وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ, «استانا قالاسى بويىنشا اۋماقتىق جەر ينسپەكتسياسى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى سەرىك جاۋباسوۆتى اڭگىمەگە تارتتىق.
– سەرىك جانات ۇلى, ەڭ الدىمەن ءوز جۇمىستارىڭىزعا قاتىستى وتكەن جىلدىڭ نەگىزگى قورىتىندىلارىنا توقتالا كەتسەڭىز.
– استانا قالاسى بويىنشا اۋماقتىق جەر ينسپەكتسياسى ءوز قۇزىرەتىنىڭ شەگىندە جەردىڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىنا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى.
وسى بويىنشا 2012 جىلى اتقارىلعان ىستەردى ورتاعا سالاتىن بولساق, ينسپەكتسيا جەر تەلىمدەرىنىڭ پايدالانىلۋىنا باقىلاۋ-تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ناتيجەسىندە جيىنى 1500 گەكتار جەر اۋماعىندا 700 زاڭ بۇزۋشىلىق فاكتىلەرىنىڭ ورىن العاندىعىن انىقتادى. وسى ورىن العان زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا بايلانىستى ءىستى قايتادان قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا جازباشا تۇردە 25 ەسكەرتۋ بەرىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا 430 زاڭ بۇزۋشىلىق فاكتىسىنە جول بەرگەن جاۋاپتى ادامدارعا جيىنى 30 ملن. تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى. سالىنعان ايىپپۇلدىڭ 25 ملن. تەڭگەسى زاڭ بۇزۋشىنىڭ ەسەبىنەن ەرىكتى تۇردە ءوندىرىلىپ الىنسا, كەيبىر جاعدايدا زاڭ تالابىن ورىنداۋدان باس تارتۋشىلار دا تابىلدى. وسىعان وراي 5 ملن. تەڭگەنىڭ ايىپپ ۇلىن ماجبۇرلەپ ءوندىرۋ ءۇشىن ءىس سوت ورىنداۋشىلارىنا جولداندى.
ينسپەكتسيا ۇجىمى قازىرگى كۇنى باسشىمىز ەرباتىر احمەتوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن اتالعان باعىتتاعى جۇمىستاردى ودان ءارى جالعاستىرۋدا.
– مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2011 جىلدىڭ 17 ساۋىرىندە وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن تۇگەندەۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. ول تاپسىرما قالاي ورىندالدى؟
– اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن تۇگەندەۋ بويىنشا جۇمىستارعا كەلەتىن بولساق, بۇل ءىس ءساتىمەن جۇزەگە استى دەپ ايتۋعا بولادى. نەگىزىنەن العاندا بۇل جۇمىستارمەن جەرگىلىكتى بيلىك باسشىلارى تىكەلەي شۇعىلداندى, ال اگەنتتىك بولسا وسى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ورتاق ءتارتىبىن بەلگىلەدى جانە ولاردىڭ ورىندالۋ بارىسىن قاداعالاپ وتىردى.
وسى رەتتە ءبىزدىڭ ينسپەكتسيا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانمەن ەلباسى تاپسىرماسىن ورىنداۋدى جەدەلدەتۋ ءۇشىن ىنتىماقتاسا وتىرىپ جۇمىس ىستەپ, قالا اۋماعىنداعى پايدالانىلماي كەلە جاتقان جەر تەلىمدەرىن بىرجاقتى تارتىپپەن جالعا بەرۋ شارتىن بۇزۋ ارقىلى سوتتان تىس جولمەن قايتارۋ شارالارىنا كوبىرەك قولداۋ ءبىلدىرىپ, وسى باعىتتاعى باقىلاۋ جۇمىستارىن ۇنەمى نازاردا ۇستادى. سونداي-اق بوس جاتقان جەرلەردى يەسىز م ۇلىك رەتىندە ەسەپكە الۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ جونىندە ءتيىستى ۇيىمدارعا حاتتار جونەلتىپ وتىردى.
ناتيجەسىندە, ءتيىستى شارالار قولدانىلىپ, پايدالانىلمايتىن جەر تەلىمدەرىن قايتارۋ مەن ولاردى يەسىز م ۇلىك رەتىندە ەسەپكە الۋ جۇمىسى جەدەلدەتىلدى.
2011 جىلعى 27 ماۋسىمدا استانا قالاسى اكىمىنىڭ وكىمى نەگىزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەرگە تەكسەرىس جۇرگىزۋ جانە تۇگەندەۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعان بولاتىن.
وسى توپتىڭ باستاماشىلدىعىمەن استانا قالاسىنىڭ اۋماعىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان 20,1 مىڭ گەكتار جەردى تەكسەرۋ بارىسىندا جيىنى 231 جەر تەلىمىن قۇرايتىن 18,4 مىڭ گەكتار جەردىڭ پايدالانىلماي وتىرعاندىعى انىقتالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇلاردىڭ 5,8 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن 105 تەلىمى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ الىندى. سونىڭ ىشىندە 4,6 مىڭ گەكتار جەر بۇرىن جاسالىنعان جالگەرلىك كەلىسىم-شارتتاردى بۇزۋ ارقىلى الىنسا, 1,2 مىڭ گەكتار جەر يەسىز م ۇلىك رەتىندە ەسەپكە الىندى.
اتالعان ءىس بويىنشا كەيبىر ءماسەلەلەر سوت ارالاسۋىمەن شەشىلىپ جاتسا, ال ەندى ءبىر ماتەريالدار انىقتالعان جەرلەردى قايتادان ەسەپكە الۋ ءۇشىن استانا قالاسىنىڭ ادىلەت دەپارتامەنتىنە جولداندى.
سونداي-اق استانا قالاسى بويىنشا اۋماقتىق جەر ينسپەكتسياسى جەكە مەنشىك قۇقىعىنداعى جالپى اۋدانى 6,7 مىڭ گەكتاردى قامتيتىن 126 اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر تەلىمى بويىنشا زاڭ ءتارتىبىنىڭ بۇزىلعاندىعىن انىقتاپ, ءتيىستى شارالار قولداندى. سونىڭ ىشىندە 60 جەر تەلىمى بويىنشا باقىلاۋ-تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە پايدالانباي جاتقان جەر تەلىمدەرى سوت ارقىلى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى.
– مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىمەن قاتار, 2012 جىلدىڭ 27 قاڭتارىندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا تۇرعىن ءۇي سالۋعا ارنالعان جەرلەرگە دە تۇگەندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جونىندە تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن. ول تاپسىرمالار قالاي ورىندالۋدا؟
– بۇل جۇمىسقا قاتىستى ايتارىمىز,جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە ارنالعان جەر تەلىمدەرىن تۇگەندەۋ جۇمىستارىن تالاپقا سايكەس جانە بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ءتيىستى ءىس-شارالار جوسپارى جاسالىپ, ونى ورىندايتىن جاۋاپتى ادامدار بەلگىلەندى. سول جوسپارعا سايكەس استانا قالاسى بويىنشا جالپى اۋدانى 42 گەكتاردى قۇرايتىن 29,4 مىڭ گەكتار جەر تەلىمى تۇگەندەۋگە جاتقىزىلدى. استانا قالاسى اكىمىنىڭ شەشىمىمەن جۇمىس توبى قۇرىلدى.
اتالعان ماقساتتاعى جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەردىڭ بارىسىندا كوپتەگەن كەمشىلىكتەر انىقتالىپ, ولاردى جويۋ جونىندە شارالار بەلگىلەندى. ماسەلەن, جۇمىس توبى 405 جەر تەلىمى بويىنشا ءتيىستى شارا قولدانۋ ءۇشىن ولاردىڭ ماتەريالدارىن ءبىزدىڭ ينسپەكتسياعا جولداعان ەدى. وسىلارعا بايلانىستى مىناداي شارالار قابىلداندى:
ازاماتتار ءوز بەتىمەن باسىپ العان جالپى كولەمى 1,3 گەكتاردى قۇرايتىن 25 جەر تەلىمى بويىنشا 2,6 ملن. تەڭگەنىڭ ايىپپ ۇلى سالىنىپ, جەر تەلىمدەرى قايتارىلدى;
سونىمەن قاتار, كولەمى 2 گەكتاردان استام 80 جەر تەلىمىنىڭ نىسانالى ماقساتىنا ساي پايدالانباي نەمەسە باسقا ماقساتتارعا پايدالانىلىپ وتىرعاندىعى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى جازا قولدانۋ ماقساتىندا ولاردىڭ يەلەرىنە 984 مىڭ تەڭگەنىڭ ايىپپ ۇلى سالىنىپ, ەگەر جاعدايدى دەرەۋ تۇزەتپەسە, بۇل جەر تەلىمدەرىنىڭ الىنىپ قويىلاتىندىعى ەسكەرتىلدى.
177 جەر تەلىمى بويىنشا انىقتالعان كەمشىلىكتەرگە بايلانىستى قر جەر كودەكسىنىڭ 94-بابىنىڭ تالابى بويىنشا ول جەرلەردىڭ يەلەرىنە جازباشا تۇردە ەسكەرتۋلەر بەرىلدى. كەمشىلىكتەر تۇزەتىلگەنشە بۇلاردىڭ بارلىعى باقىلاۋدا بولادى. ءسويتىپ, 2013 جىلى ولارعا قايتادان باقىلاۋ-تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.
– ءسىز جوعارىدا جەر تەلىمدەرىن زاڭسىز باسىپ الۋ فاكتىلەرىنىڭ ورىن العاندىعى تۋرالى ايتىپ كەتتىڭىز. وسى بويىنشا جۇمىستارعا باقىلاۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟
– استانا قالاسى بويىنشا جەر زاڭناماسىن بۇزۋدىڭ ەڭ ورەسكەل ءتۇرى ول جەر تەلىمدەرىن ءوز بەتىمەن زاڭسىز باسىپ الۋ بولىپ تابىلادى.
اعىمداعى جىلى جەر تەلىمدەرىن ءوز ەركىمەن زاڭسىز باسىپ الۋدىڭ 264 فاكتىسى انىقتالدى.
مەملەكەت قۇزىرىنداعى جەر تەلىمدەرىن ءوز ەركىمەن زاڭسىز باسىپ الۋ فاكتىلەرى بويىنشا بارلىعى 28 ملن. تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى. ول بارلىق سالىنعان ايىپپۇلداردىڭ 92 پايىزىن قۇرايدى. ياعني, بۇدان جەردى ءوز بەتىمەن زاڭسىز باسىپ الۋدىڭ ايىپپ ۇلى دا اۋىر ەكەندىگىن بايقاۋعا بولادى.
ونىڭ ۇستىنە اتالعان فاكتىلەر بويىنشا باسىپ الىنعان جەرلەردى بوساتۋ جونىندە ءتيىستى نۇسقاۋلار دا بەرىلدى. ءتىپتى وعان بولماعان جاعدايدا سوت شەشىمى ارقىلى كۇشتەۋ شارالارى دا قولدانىلاتىن بولادى.
باقىلاۋ تەكسەرىستەرىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 127-دەن استام زاڭ بۇزۋشىلىق فاكتىلەرى انىقتالىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتيىستى زاڭناماسىنا سايكەس استانا قالاسى جەر قاتىناستارى باسقارماسىنا سوتقا جۇگىنۋ ارقىلى اتالعان جەر تەلىمدەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ الۋ جونىندە ۇسىنىستار جولداندى.
جەر زاڭدىلىقتارىن ساقتاۋعا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا ءبىزدىڭ ينسپەكتسيا استانا قالاسى جەر قاتىناستارى باسقارماسىمەن, مەملەكەتتىك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن, استانا قالاسىنىڭ ءۇش اۋداندىق اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ جۇمىس ىستەۋدە. وسى ورگانداردىڭ قاتىسۋىمەن جەردى ءوز ەركىمەن باسىپ الۋدىڭ الدىن الۋ جونىندە جۇمىس توپتارى دا قۇرىلدى. ول توپتار ءتيىستى ءىس-شارالار بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدە.
– 2012 جىلعى 11 ساۋىردە استانا قالاسىن ودان ءارى ورنىقتى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەستە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قالاداعى كوممەرتسيالىق ماقساتتاعى قۇرىلىستاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن جەكە مەنشىككە تاپسىرىلعان جەر تەلىمدەرىنە تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, ولاردىڭ جاعدايىنا تالداۋ جاساي وتىرىپ, يگەرىلمەي جاتقاندارىن انىقتاپ, مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جونىندە ءتيىستى مەكەمەلەرگە تاپسىرما بەرگەنى بەلگىلى. وسى تاپسىرما قالاي ورىندالۋدا؟
– ەلباسى تاپسىرماسىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ ينسپەكتسيا ءوز تاراپىنان كوممەرتسيالىق قۇرىلىس نىساندارىن سالۋعا ارنالعان جالپى اۋدانى 1567 گەكتار بولاتىن 321 پايدالانباي جاتقان جەر تەلىمى بار ەكەندىگىن انىقتادى.
سونىڭ ىشىندە كوممەرتسيالىق قۇرىلىس نىساندارىن سالۋعا ارنالعان 199 جەر تەلىمىنىڭ 85-ىندە ساتۋ-ساتىپ الۋ وپەراتسيالارى ارقىلى يەلەرىنىڭ وزگەرگەنى انىقتالدى. ال 28 جەر تەلىمىنىڭ يگەرۋ ۋاقىتى ءالى وتپەگەن بولىپ شىقتى.
جاعدايدى رەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن استانا قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسىمەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ جۇمىستار ءجۇرگىزىلۋدە. اتالعان ىستەگى زاڭدىلىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا استانا قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسىندا ءتيىستى جۇمىس توبى قۇرىلدى.
جوعارىدا اتالعان نىساندار بويىنشا ولاردىڭ يەلەرىنىڭ بارلىعىنا جازباشا تۇردە ءتيىستى ەسكەرتۋ جاسالىپ, قۇرىلىسى اياقتالماعاندارىنىڭ بارلىعى باقىلاۋعا الىندى. وسى ماقساتتاعى تەكسەرۋ جۇمىستارى بيىل تاعى جالعاسادى. ەسكەرتۋدەن قورىتىندى شىعارماعان كوممەرتسيالىق قۇرىلىمداردان جەر تەلىمدەرى قايتادان مەملەكەت مەنشىگىنە الىناتىن بولادى. ارينە, بۇل ماسەلە جونىندەگى شەشىمدەر ءتيىستى ورىندارمەن بىرلەسىپ قابىلداناتىندىعىن ايتۋىمىز كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».