سەنات جۇمىسى جوعارى ناتيجەمەن قورىتىندىلاندى

الەۋمەتتىك بيۋدجەتتىڭ الەۋەتى زور

جالپى وتىرىس جوعارعى پا­لا­تاعا شىمكەنت قالاسىنان ساي­لانعان ايگۇل قاپباروۆانىڭ انت بەرۋ راسىمىمەن باستالدى. جاڭا سەنا­تور وڭ قولىن كونستيتۋتسياعا قويىپ: «قازاقستان حالقىنا ادال قىزمەت ەتۋگە, قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ تۇتاستىعى مەن تاۋەل­سىزدىگىن نىعايتۋعا, ونىڭ كونس­تي­تۋتسياسى مەن زاڭدارىنا قاتاڭ باعى­نۋعا, دەپۋتاتتىڭ وزىمە جۇك­تەل­گەن مارتەبەلى مىندەتتەرىن ادال اتقارۋعا انت ەتەمىن!», دەدى. سونان سوڭ ا.قاپباروۆا ءوزىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا سەناتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم تۇراقتى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولىپ سايلاندى.

ا.قاپباروۆانىڭ جۇمىس بارى­سىندا انتىنا ادال بولاتى­نى­نا سەنىم بىلدىرگەن سەنات ءتور­اعاسى كۇن تارتىبىندەگى زاڭ جوبا­سى بويىنشا بايانداما جاساۋ كەزە­گىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيس­تر­ى­نە بەردى. مينيستر رۋسلان ءدا­لە­نوۆ ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق دامۋىنىڭ بولجامدى كورسەتكىشتەرى جايىندا باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بولجامدى كورسەتكىشتەر ءوسىمى ونەركاسىپتە – 1,6 پايىز, اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 6,2 پايىز, قۇرىلىستا – 3,7 پايىز جانە ساۋ­دادا 4,3 پايىز بولادى. ال ەكسپورت – 54,4 ملرد اقش دوللارى, يمپورت 32,9 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە بولجانادى.

ءوز كەزەگىندە پرەمەر-مي­نيس­­تر­دىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايى­لوۆ جوعارىدا اتالعان زاڭ جو­باسىنىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ وزەكتى الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ تۋ­رالى تاپسىرماسىنا ءساي­كەس 2019 جىلعا ارنالعان بيۋد­جەتتى ناق­تى­لاۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى بيۋد­جەتتىڭ شىعىس بولىگىن ناقتىلاۋ ءۇش باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىرىنشىسى – حالىقتىڭ تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەرى بويىنشا بورىش جۇكتەمەسىن ازايتۋ. بۇل ماقساتقا 89,2 ملرد تەڭگە قا­راستىرىلعان. ەكىنشىسى – جۇ­مىسپەن قامتۋ, از قامتىلعان كوپ­ بالالى وتباسىلار مەن جاستاردى قولداۋ بويىنشا پارمەندى شارا­لاردى كەڭەيتۋ جانە كۇشەيتۋ. بۇل سالاعا 138,6 ملرد تەڭگە ءبولۋ كوز­دەلگەن.

ءۇشىنشىسى – ۇكىمەت رەزەرۆىن 72,2 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتۋ باعىتى.

– اتالعان قاراجاتتىڭ ءبىر ءبو­لى­گى ارىس قالاسىنداعى توتەنشە جاع­­دايدىڭ سالدارلارىن جويۋعا با­عىت­تالاتىن بولادى, – دەدى ءا.سما­يىلوۆ.

جالپى وتىرىس بارىسىندا ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دو­­ساەۆ سەناتورلارعا ەلىمىزدىڭ اق­شا-نەسيە ساياساتى بويىنشا كور­سەت­كىش­تەرى تۋرالى بايانداپ بەردى.

ارىستى قالپىنا كەلتىرۋ – ەلدىك ماسەلە

سەناتور ءالي بەكتاەۆ جالپى وتىرىستاعى نەگىزگى بايان­دا­ما­شىلارعا ارىس قالاسىنداعى نىسانداردى, تۇرعىن جايلاردى قالپىنا كەلتىرۋگە, سونداي-اق باسقا دا قالپىنا كەلتىرۋ جۇ­مىس­تارىنا باعىتتالعان قارجى كوزدەرىن ايتىپ بەرۋدى سۇرادى. بۇل ساۋال بويىنشا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ ارىس قالاسىنا قاجەتتى قارجى بويىنشا الدىن الا ەسەپتەۋلەردى جاريا ەتتى.

– ارىس قالاسى بويىنشا 1 ءشىل­­دەدەگى الدىن الا ەسەپتەۋلەرگە ءساي­كەس توتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىن جويۋعا 34,5 ملرد تەڭگە كەرەك. سو­نىڭ ىشىندە ءاربىر تۇرعىنعا 100 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە اقشالاي وتەم­اقى تولەۋ ءۇشىن 4,5 ملرد تەڭگە قا­­راستىرىلعان. وعان قوسا, ۇكى­مەت رە­­زەرۆىنەن 2 ملرد تەڭگەگە, ءتۇر­كىس­تان وبلىسى بيۋدجەتىنەن 1 ملرد تەڭ­­گەگە جانە قايىرىمدىلىق كو­مەك ەسەبىنەن 1,5 ملرد تەڭگەگە قار­جى­­­­لاندىرىلادى, – دەدى ءا.سمايى­لوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, ارىستا 7 709 تۇرعىن ءۇيدى قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت. ونىڭ ىشىندە قيراعان 49 ءۇي بار. ولارعا 19,2 ملرد تەڭگە كەرەك. ونىڭ 50 پايىزى باسقا وڭىرلەردىڭ بيۋدجەتى ەسەبىنەن بولادى, ال قالعان 50 پايىزى ۇكىمەت رەزەرۆىنەن بولىنەدى. سونىمەن قاتار 66 الەۋمەتتىك نىساندى قالپىنا كەلتىرۋگە 7 ملرد تەڭگە كەرەك. بۇل تۇرعىدا 54 ءبىلىم بەرۋ, 8 دەنساۋلىق ساقتاۋ, 4 سپورت نىسانى قامتىلادى. ونىڭ 6 ملرد تەڭگەسىن «سامۇرىق-قازىنا» قورى بولەدى جانە 1 ملرد تەڭگە بيزنەس قاۋىمداستىقتان كەلەدى.

– ۇكىمەت رەزەرۆىنەن سۋمەن جانە ەلەكتر قۋاتىمەن, جىلۋمەن جاب­دىقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن جوندەۋ ءۇشىن 2,2 ملرد تەڭگە بولىنەدى. 34 اكىمشىلىك عيمارات ءۇشىن 1,7 ملرد تەڭگە كەرەك, ول دا ۇكىمەت رەزەرۆىنەن بولىنەدى. ناتيجەسىندە, ۇكىمەت رەزەرۆىنەن 15,5 ملرد تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 10,6 ملرد تەڭگە, «سامۇرىق-قازىنا» قو­رى­نان 6 ملرد تەڭگە, دەمەۋشىلىك جانە قايىرىمدىلىق كومەك ەسە­بى­نەن 2,5 ملرد تەڭگە جوسپارلانىپ وتىر. دەگەنمەن, بارلىق تەكسە­رۋ ءجا­نە ەسەپتەۋ جۇمىستارى اياق­تال­عان­نان كەيىن, بۇل تسيفرلار وزگەرۋى ءمۇم­كىن, – دەپ ءتۇسىندىردى مينيستر.

سونىمەن بىرگە ارىس قالا­سىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسى ءۇشىن «بايتەرەك» حولدينگى تارا­پىنان التى ايلىق جەڭىلدىك كە­زەڭى­مەن 48 ايعا دەيىن ءبىر پايىز ءمول­شەرلەمە بويىنشا 5 ملن تەڭ­گەگە دەيىن جەڭىلدىك نەسيە بە­رى­­لەدى.

83 زاڭ قابىلداندى

بۇل سەناتتىڭ كەزەكتى سەس­سيا­سىنىڭ سوڭعى جالپى وتىرىسى بول­عاندىقتان سەنات توراعاسى جوعارعى پالاتانىڭ جۇمىسىنىڭ قورىتىندىلارىن جاريالادى.

د.نازارباەۆا سەسسيا بارى­سىن­دا سەناتتىڭ اۋقىمدى جۇمى­سى قار­قىندى ءارى ناتيجەلى بولعا­نىن, وسى كەزەڭدە 83 ماڭىزدى زاڭ جوباسى جان-جاقتى پىسىقتالىپ, قا­بىل­دانعانىن, قابىلدانعان زاڭ­دار مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ءمىن­دەت­­تەمەلەرىن ورىنداۋعا, ەكونو­مي­كانىڭ جەكەلەگەن سەكتور­لار­ىن­داعى جاعدايدى جاقسارتۋعا باعىت­تالعانىن, ەلباسىنىڭ «قا­زاق­­ستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتى­نىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارت­تىرۋ» جولداۋىن ىسكە اسىرۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ سە­­نات­تىڭ كۇن ءتارتىبىنىڭ نەگىزگى با­عى­تى بولعانىن, سەسسيادا سەنا­تور­­لار ۇكىمەتكە جۇزدەن استام دە­­پۋ­­تات­تىق ساۋال جولداعانىن اتاپ ءوتتى.

– جالپى مەملەكەتتىك باع­دار­­­لامالار مەن پارلامەنت قا­­بىل­­داعان زاڭداردىڭ ورىندالۋى ۇدايى دەپۋتاتتاردىڭ باقى­­لاۋىندا بولدى. سەناتتا ءماس­لي­حات حاتشىلارىمەن ارنايى كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى. ال­داعى ۋا­قىتتا كەڭەس جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى جەتىلدىرۋ مەن ءوڭىر­لىك دامۋدىڭ وزەكتى ماسە­لە­لەرى بو­يىنشا تۇراقتى جۇ­مىس جۇرگىزەتىن بولادى. سونى­مەن قاتار سەناتتاعى «ءوڭىر» دە­­پۋ­تاتتىق توبىنىڭ بەل­سەندى جۇ­مىسىن اتاپ وتكەن ءجون. ءارىپ­تەس­تەرىمىزدىڭ ۇسىنىسى بويىنشا جاڭا كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەس­شى ورگان – بيۋدجەت زاڭ­نا­ماسىن جە­تىلدىرۋ جونىندەگى كە­ڭەس قۇرىلدى, – دەدى سەنات ءتور­اعاسى.

د.نازارباەۆا ەلىمىزدە 9 ماۋ­سىمدا وتكەن كەزەكتەن تىس پرەزي­دەنتتىك سايلاۋدا قاسىم-جو­مارت توقاەۆتىڭ ايقىن باسىم­دىقپەن جەڭىسكە جەتكەنىن جانە پرەزيدەنتتىڭ باستى ءۇش قاعيداعا نەگىزدەلگەن – ەلباسى ساياساتىنىڭ ساباقتاستىعىنا, ادىلەتتىلىك جانە ورلەۋ باعدارلاماسىنا حالىق تاراپىنان زور قولداۋ بولعانىنا توقتالدى.

– بۇل تاريحي ماسشتابتاعى وقيعا. ول ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا, ساياسي جۇيەسىنە جانە قوعامدىق قاتىناستار دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭدەرىنە جول اشادى. پرەزيدەنت توقاەۆ: «ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ فورمۋلاسى: مىقتى, وكىلەتتى – پرەزيدەنت, ىقپالدى, قابىلەتتى – پارلامەنت, حالىققا ەسەپ بەرەتىن – ۇكىمەت» – دەگەندى ايتتى. ءبىز پرەزيدەنتتىڭ ىقپالدى پارلامەنت پەن حالىق الدىندا ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت دەگەن سوزدەرىن ءىس-ارەكەت جاساۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىق دەپ تۇسىنەمىز, – دەپ اتاپ ءوتتى سەنات توراعاسى.

د.نازارباەۆا, ودان ءارى پرە­زيدەنت ق.توقاەۆتىڭ تاپسىرمالارىن ەسكەرە وتىرىپ, 2019 جىلعا ارنالعان سەناتتىڭ جۇ­مىس جوسپارىن تۇزەتۋگە, قاجەت بولسا, زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ مەن قابىلداۋعا باستاماشىلىق جاساۋعا, زاڭداردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ ءۇشىن ۇكىمەت ءمۇ­شە­لەرىنىڭ ءوز قىزمەتى تۋرالى ەسەپ­تەرىن تىڭداۋ راسىمدەرىن تولىق كولەمدە پايدالانۋعا, وزەكتى جانە رەزونانستىق ماسەلەلەر بويىنشا پارلامەنتتىك تىڭداۋدى ءجيى وتكىزۋگە, ايماقتارمەن جۇيەلى نەگىزدە ماڭىزدى ماسەلەلەر بو­يىن­شا جۇمىس جۇرگىزۋگە, سەنا­تور­لارعا ايماقتاردى ارالاپ, جەرگىلىكتى ءماس­ليحاتتارمەن جانە قوعامدىق ۇيىمدارمەن جۇمىس ىستەۋدى جوس­پارلاۋعا, سەنات­تىڭ قىزمەتىن بارىنشا جاريا جانە اشىق تۇردە جۇزەگە اسىرۋ­عا, قا­بىلدانعان زاڭ­دار­دىڭ ساپا­سىن ارتتىرۋ ءۇشىن سە­ناتتا اۋ­قىم­دى ساراپشىلار پۋلىن قۇرۋعا با­سىمدىق بەرىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.

– ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا سەناتتا سويلەگەن سوزىندە ءبىزدىڭ قۇرمەتتى سەناتور-ەلباسى: «ءبىز ءبارىمىز ءبىر ميسسيانى – ەلدىڭ يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتۋدى جۇزەگە اسى­رىپ ءجۇرمىز», دەدى. ءبىزدىڭ قۇر­مەتتى سە­نا­تورمەن كەزدەسۋگە, كەڭەس الۋعا جانە پالاتا وتىرىس­تارىنا قاتى­سۋعا شاقىرۋعا ءمۇم­كىندىگىمىز بار. ءبىز ءۇشىن بۇل ۇلكەن قۇرمەت پەن جا­ۋاپ­كەر­شىلىك, – دەگەن د.نازار­باەۆا ءارىپ­تەستەرىنە تابىستى جۇ­مىس­تارى ءۇشىن ريزا­شىلىعىن ءبىلدىردى.

سەسسيانىڭ جۇمىسى اياقتال­­عان­مەن, دەپۋتاتتاردىڭ قىز­مەتى جالعاساتىن بولادى. سەنا­تور­­لار پارلامەنتتىك كانيكۋل كەزە­­ڭىندە وڭىرلەردە جەرگىلىكتى تۇر­عىن­دارمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ وي-ءپى­كىر­لەرىن, ۇسىنىستارىن جيناق­تايدى.

جالپى وتىرىس سوڭىندا ءبىر توپ دەپۋتاتقا تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ جوعارى ماراپاتتارى تاپسىرىلدى.