ەل ۇكىمەتى بەكىتكەن «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن (بۇدان ءارى – باعدارلاما) جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا وسى باعدارلاما بويىنشا شارالار جوسپارىنا 52 تارماقپەن «كەڭىستىكتىك دەرەكتەردىڭ ۇلتتىق ينفراقۇرىلىمى» (بۇدان ءارى – كدۇي) جوباسى قوسىلعان, كەڭىستىكتىك دەرەكتەر تۋرالى اقپاراتتى بىرىكتىرۋ جانە قۇرىلىمداۋعا بىرىڭعاي تاسىلدەمەنى قالىپتاستىرۋ قاراستىرىلعان.
باعدارلامانىڭ قويىلعان ماقساتتارىن جانە ءتيىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن نىق الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كەڭىستىكتىك مالىمەتتەر تۋرالى تسيفرلى اقپارات ماڭىزدى ستراتەگيالىق رەسۋرس بولۋى ءتيىس. قازاقستاندا ءارتۇرلى سالالاردىڭ قىزمەتى ناتيجەسىندە الىنعان كەڭىستىكتىك مالىمەتتەردىڭ ۇلكەن كولەمى جيناقتالعان, بىراق ۇلكەن كولەم مەن بىرىڭعاي تاسىلدەمەنىڭ جوقتىعى كورسەتىلگەن مالىمەتتەردى قالىپتاستىرۋعا اقپارات الماسۋ جانە باسقارۋ كەزىندە كەدەرگىلەر تۋعىزادى.
جوبانى ىسكە اسىرۋ ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارى مەن قاتارداعى پايدالانۋشىلاردىڭ جاپپاي پايدالانۋى ءۇشىن اقپاراتتى جيناقتاۋدىڭ بىرىكپەگەن نىساندارىنان كىرىكتىرىلگەن نىساندارعا كوشۋدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كەڭىستىكتىك اقپاراتتى جيناقتاۋدىڭ بىرىكتىرىلگەن نىساندارىنا كوشۋ تۇتىنۋشىلاردىڭ ولارعا «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
جوعارىدا اتالعان اقپارات مەملەكەتتىڭ, ازاماتتاردىڭ جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ, جوسپارلاۋ, جوبالاۋ جانە باسقا دا شەشىمدەردى قابىلداۋ كەزىندە ونى ودان ءارى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن اقپاراتتى ساقتاۋ مەن پايدالانۋدىڭ نەگىزىندە جاڭا ءتاسىلى بولىپ تابىلادى. كەڭىستىكتىك دەرەكتەردى كىرىكتىرۋدەن باسقا, كدۇي جوباسىندا ىسكە اسىرىلاتىن اقپاراتتىق كوممۋنيكاتسيالاردىڭ ارقاسىندا كەڭىستىكتىك دەرەكتەردى الۋدىڭ دالدىگىن بىرنەشە سانتيمەترگە دەيىن ارتتىرۋ جانە ولارعا قول جەتكىزۋدى وڭايلاتۋ جونىندەگى نەگىزگى ماقساتتارعا قول جەتكىزىلەدى.
كدۇي جوباسىن ىسكە اسىرۋدىڭ باستاپقى كەزەڭى ەلىمىزدىڭ اۋماعىن مەملەكەتتىك گەودەزيالىق قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ بولادى. بۇل كەزەڭدە زاماناۋي سپۋتنيكتىك تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى سالالىق تسيفرلى گەوكەڭىستىكتىك دەرەكتەردى كىرىكتىرۋ كەزىندە بىرتەكتى دالدىككە قول جەتكىزۋ جوسپارلانعان.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك گەودەزيالىق قامتاماسىز ەتىلۋىن جاڭعىرتۋ, مەملەكەتتىك سپۋتنيكتىك گەودەزيالىق جەلىسىنىڭ (بۇدان ءارى – مسگج) بازاسىندا گەوتسەنترلىك كوورديناتتار جۇيەسىن قۇرۋدى, جاڭا جانە قۇرىلعان كەڭىستىكتىك دەرەكتەردىڭ بايلانىسى ءۇشىن كوورديناتتار جۇيەسىندە مسگج قاتىستى قولدانىستاعى مەملەكەتتىك گەودەزيالىق جەلى مەكەن كوورديناتتارىن ەسەپتەۋدى قامتيدى. گەودەزيالىق, نيۆەليرلىك جانە گراۆيمەتريالىق جەلىلەردىڭ جيىنتىعى فيزيكالىق ىسكە اسىرۋ جانە كوورديناتتار مەن بيىكتىكتەردىڭ بىرىڭعاي مەملەكەتتىك جۇيەسىن تاسىمالداۋشى بولادى.
كوورديناتتاردىڭ جاڭا گەوتسەنترلىك جۇيەسىنە كوشۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق اۋماعىن اشىق كەڭىستىكتىك دەرەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ەلىمىزدى گەودەزيالىق جانە كارتوگرافيالىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ بارلىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋ قاجەتتىلىگىن نەگىزدەيدى.
كدۇي جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە قۇرىلاتىن اشىق كەڭىستىكتىك دەرەكتەر بازالىق بولادى جانە سالالىق كەڭىستىكتىك دەرەكتەردى قۇرۋ ءۇشىن نەگىز بولادى. كدۇي ءۇشىن بازالىق كەڭىستىكتىك دەرەكتەردىڭ نەگىزگى كوزدەرى تسيفرلى اەروعارىشتىق ءتۇسىرىلىم دەرەكتەرى نەگىزىندە جاڭارتىلعان تسيفرلى توپوگرافيالىق كارتالار مەن جوسپارلار بولىپ تابىلادى.
كدۇي جوباسى شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلاتىن اقپاراتتىق جۇيەلەر گەوكەڭىستىكتىك دەرەكتەرگە سانتيمەترلىك دالدىكپەن جىلدام جانە جاھاندىق قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىگىن بەرەدى, بۇل ناقتى ەگىنشىلىك, كاداستردىڭ بارلىق تۇرلەرى, قۇرىلىس, عيماراتتار ديناميكاسىنىڭ مونيتورينگى جانە ت.ب. سولار سياقتى ەكونوميكا سالالارىنىڭ ءتيىمدى دامۋىنا تۇرتكى بولادى.
ايتا كەتەرلىك جايت, بۇگىنگى كۇنى كدۇي جوباسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بارلىق العىشارتتار بار. مىسالى, 101 «توپوگرافيالىق-گەودەزيالىق ءجانە كارتوگرافيالىق ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونى ساقتاۋ» ىشكى باعدارلاماسىنىڭ 259 «جەر رەسۋرستارى تۋرالى اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ باعىنىشتى كاسىپورىندارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىنىڭ 50%-نا 1:25 000 ماسشتابتاعى تسيفرلىق توپوگرافيالىق كارتالار تۇرىندە كەڭىستىكتىك دەرەكتەردى جاسادى, ال ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىنا سايكەس 2022 جىلعا دەيىنگى مەرزىمدە 70% اۋماقتى زاماناۋي كەڭىستىكتىك دەرەكتەرمەن قامتۋ قاراستىرىلۋدا.
«كەڭىستىكتىك دەرەكتەردىڭ ۇلتتىق ينفراقۇرىلىمى» جوباسىن ىلگەرىلەتۋدەگى ءبىرىنشى قادام «قازگەودەزيا» رمقك (بۇدان ءارى – كاسىپورىن) تاراپىنان جاسالدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى, قورعانىس مينيسترلىگى, تسيفرلىق دامۋ, قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى, «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇك» اق جانە «زەردە» ۇاح» اق تاراپىنان ءوزارا تۇسىنىستىك پەن قولداۋ ارقاسىندا بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ۇيىمدارمەن كەلىسىلگەن كدۇي جوباسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق پاراعى تۇرىندە ارالىق قورىتىندى الىندى. جوبالاۋ-سمەتالىق جۇمىستارىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى كاسىپورىن كدۇي جوباسىن ەلىمىزدىڭ ۇكىمەتىندە وڭ بەكىتىلۋىنە سەنىممەن قارايدى.
كاسىپورىن باسشىلىعى كدۇي جوباسىنىڭ وراسان زور ەكەنىن جانە قازاقستان اۋماعىندا جۇمىستاردىڭ قامتىلۋى مەن مازمۇنى بويىنشا سايكەس كەلەتىن وسىنداي جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلماعاندىعىن تۇسىنە وتىرىپ, 1:25 000 ماسشتابتاعى قوستاناي وبلىسىنىڭ اۋماقتارى بولىگىنىڭ جانە 1:2 000 ماسشتابتاعى قوستاناي, رۋدنىي, ليساكوۆ, جىتىقارا جانە ارقالىق قالالارىنىڭ اشىق كارتاسىن قۇرۋعا جانە جەكە جەرگىلىكتى سپۋتنيكتىك گەودەزيالىق جەلىسىن قۇرۋعا باعىتتالعان ەكى پيلوتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋدى باستادى. جەرگىلىكتى سپۋتنيكتىك گەودەزيالىق جەلىنىڭ دەرەكتەرى وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك سپۋتنيكتىك گەودەزيالىق جەلىسىنىڭ كوورديناتتارىن تەڭەستىرۋ كەزىندە پايدالانىلعانىن, سونداي-اق وسى جەلى مەملەكەتتىك تاپسىرما شەڭبەرىندە اەروعارىشتىق ءتۇسىرىلىم جۇمىستارىن ورىنداۋ كەزىندە پايدالانىلعانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون.
كدۇي جوباسى بويىنشا جۇمىستاردان باسقا, كاسىپورىن ەكونوميكا سالالارىن كارتوگرافيالىق-گەودەزيالىق دەرەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكا وبلىستارىنىڭ, قالالارى مەن ەلدى مەكەندەرىنىڭ اشىق كارتاسىن جاساۋ جونىندە جۇمىستار جۇرگىزۋدە. اشىق كارتالاردىڭ ءبىرىنشى تۇتىنۋشىسى «جىلجىمايتىن ءمۇلىكتىڭ بىرىڭعاي مەملەكەتتىك كاداسترى» (بۇدان ءارى – جمبمك) جوباسى بولدى, ونىڭ شەڭبەرىندە كاسىپورىن وتەۋسىز نەگىزدە اقتوبە قالاسى بويىنشا اشىق دەرەكتەردى بەردى. جمبمك جوباسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا كاسىپورىن 2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق وبلىستىق ورتالىقتار, قالالار مەن ەلدى مەكەندەر بويىنشا اشىق كارتالاردى بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
سونداي-اق كاسىپورىن بىرىڭعاي حالىقارالىق تالاپتار بويىنشا كەڭىستىكتىك دەرەكتەردى قالىپتاستىرۋ ءتاجىريبەسىنە يە بولدى. ەلدە اەروناۆيگاتسيانىڭ زاماناۋي تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن گەوتسەنترلىك كوورديناتتار جۇيەسى جوق بولعاندىقتان, قازاقستان ۇكىمەتى حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا ۇيىمىنىڭ (حااۇ) ستاندارتتارىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق اۆياتسياسىندا دۇنيەجۇزىلىك گەودەزيالىق كوورديناتتار جۇيەسىن-1984-ءتى (WGS-84) ەنگىزۋگە شەشىم قابىلدادى. ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە اۋە كەمەلەرىن باسقارۋ بارىسىن اۆتوماتتاندىرۋ ماقساتىندا كاسىپورىن 2012-2014 جىلدار ارالىعىندا ەلدىڭ 20 اۋەجايىندا جوعارى دالدىكتى اەروناۆيگاتسيالىق كەڭىستىكتىك دەرەكتەردىڭ ينفراقۇرىلىمى قۇرىلدى. قۇرىلعان ينفراقۇرىلىم اۋەجايلاردا جانە 50 كيلومەتر راديۋستا ولارعا ىرگەلەس اۋماقتاردا كەڭىستىكتىك دەرەكتەردى قامتيدى, بۇل ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى. وسى جوبانى ەنگىزگەننەن كەيىن قازاقستاندىق اۆياكومپانيالاردىڭ ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنە ۇشۋىنا شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالدى. وتكىزىلگەن جۇمىس پاريج قالاسىنداعى (فرانتسيا) ەۋروپا جانە سولتۇستىك اتلانتيكا بويىنشا حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا ۇيىمى (حااۇ) ايماقتىق بيۋروسىنىڭ وتىرىسىندا جوعارى باعالاندى.
كاسىپورىن الدىنا مەملەكەت قويعان مىندەتتەردىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, جىل سايىن ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا زاماناۋي گەودەزيالىق اسپاپتارمەن, كومپيۋتەرلىك, مامانداندىرىلعان باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋمەن جانە ارنايى ماقساتتاعى كولىكپەن جاڭارتىلىپ وتىرادى. وندىرىسكە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ماقساتىندا كاسىپورىن 2018 جىلى ءىرى ماسشتابتى اەروتۇسىرىلىم جۇمىستارىن ورىنداۋ ءۇشىن ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن ساتىپ الدى, ال 2019 جىلى ورتاشا فورماتتى اەروتۇسىرىلىم كەشەنى ساتىپ الىنادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭعىرتىلعان مەملەكەتتىك گەودەزيالىق قامتاماسىز ەتۋ قۇرىلىمىن جاساۋ جانە وندىرىستە سپۋتنيكتىك تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە پايدالانۋ ءۇشىن, كاسىپورىن 2020 جىلى عنسج (GPS, گلوناسس) قابىلداعىشتاردى ساتىپ الۋدى جانە تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىن رەفەرەنتس ستانتسيالارى جەلىسىن ۇلعايتۋدى, ەل اۋماعىندا بىركەلكى ورنالاستىرۋدى, ءوزارا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك گەودەزيالىق جەلىسىمەن قاتاڭ بايلانىستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. قۇرىلعان جەلى ونىمدەرىن پايدالانۋ دالدىگى جوعارى كەڭىستىكتىك دەرەكتەردى الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كاسىپورىن قويىلعان ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋدا جوعارى بىلىكتى كادرلىق قۇرامدى دايارلاۋدا ەرەكشە ءرول اتقاردى. جىل سايىن بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جانە كدۇي جوباسىن ىسكە اسىرۋعا دايىنداۋ ماقساتىندا كاسىپورىن ماماندارى قازاقستان اۋماعىندا دا, ودان تىس جەرلەردە دە تەحنيكالىق وقىتۋ مەن ترەنينگتەرگە قاتىسادى. 2014 جىلدان باستاپ 2019 جىلعا دەيىن كاسىپورىن ماماندارى رەسەي فەدەراتسياسىندا, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا جانە ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە وقۋدان ءوتتى. وقىتۋ سپۋتنيكتىك گەودەزيالىق جەلىلەردى قۇرۋ, مەملەكەتتىك كوورديناتتار جۇيەسىن ورناتۋ, گراۆيمەتريالىق جەلىلەردى دامىتۋ جانە گەودەزيالىق جەلىلەردى تەڭەستىرۋ كەزىندەگى ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەر باعىتتارى بولدى. اعىمداعى جىلى رەفەرەنتستىك ستانسالاردى ورناتۋداعى قازاقستاندىق كاسىپورىنداردىڭ ءتاجىريبەسىمەن تانىسۋ ماقساتىندا الماتى قالاسىنداعى كاسىپورىن ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن «Leica Geosystems Kazakhstan» جشس جانە «Geokurs» جشس كومپانيالارىنىڭ بازاسىندا تەحنيكالىق وقۋ وتكىزىلدى. بۇدان باسقا, كاسىپورىندا تار بەيىندى ماماندىقتار مەن فيرمالار وكىلدەرىن, گەودەزيالىق جابدىقتار مەن باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ ديستريبيۋتەرلەرىن شاقىرا وتىرىپ, تۇراقتى نەگىزدە ءۇزدىك الەمدىك تاجىريبە مەن وندىرىسكە پروگرەسسيۆتى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە باعىتتالعان ترەنينگتەر وتكىزىلەدى.
بۇگىن, «قازگەودەزيا» رمقك باسشىلىعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەڭىستىكتىك دەرەكتەرىنىڭ ۇلتتىق ينفراقۇرىلىمى» جوباسىن ىسكە اسىرۋعا تولىق دايىن ەكەندىگىن سەنىممەن جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن مالىمدەيدى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەڭىستىكتىك دەرەكتەرىنىڭ ۇلتتىق ينفراقۇرىلىمى» جوباسى بولىگىندە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى مىندەتتى تۇردە ورىندالۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز.
اقىلبەك شپيكپاەۆ,
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى
جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتى
«قازگەودەزيا» رمقك
باس ديرەكتورى,
«قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى