الايدا اتالعان پروبلەمانى تەك زاننامالىق شارالارمەن شەشۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان وتباسىنداعى تاربيەگە ۇلكەن كوڭىل اۋدارىلۋى ءتيىس, وندا وتباسىلىق داستۇرلەردى ساقتاۋ, قۇرمەتپەن قاراۋ جانە مىنەز-ق ۇلىق مادەنيەتى ناسيحاتتالۋى قاجەت. جالپى, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق – الەۋمەتتىك ماسەلە. وسى ورايدا تەك بارلىق پروفيلاكتيكا سۋبەكتىلەرىنىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى عانا جاعىمدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
نەگىزىنەن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروبلەماسى تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە وزەكتى. ۇيدەگى زورلىق-زومبىلىقتىڭ شەكاراسى جوق جانە ول قانداي دا ءبىر الەۋمەتتىك توپتارمەن, ءبىلىم الۋمەن نەمەسە ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا بايلانىستى تۋىندامايدى.
جالپى, وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق اگرەسسيانىڭ اسا كوپ تاراعان جانە الەۋمەتتىك قاۋىپتى تۇرلەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان كوپتەگەن ەلدىڭ زاڭنامالارىندا ۇيدەگى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ تۋرالى ارنايى زاڭ جۇمىس ىستەيدى.
ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىزدا ادامدى ونىڭ قادىر-قاسيەتىن قورلايتىن زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قاعيداتتىق ەرەجەلەر بەكىتىلگەن. ماسەلەن, 17-باپتا «ەشكىمدى ازاپتاۋعا, وعان زورلىق-زومبىلىق جاساۋعا, باسقاداي قاتىگەزدىك نەمەسە ادامدىق قادىر-قاسيەتىن قورلايتىنداي ءجابىر كورسەتۋگە نە جازالاۋعا بولمايدى» دەلىنگەن. وسىلايشا, زورلىق-زومبىلىقتىڭ كەز كەلگەن تۇرىنە, ونىڭ ىشىندە وتباسىلىق-تۇرمىستىق قارىم-قاتىناس سالاسىنداعى زورلىق-زومبىلىققا زاڭمەن تىيىم سالىنعان.
اتاپ ايتقاندا, 2009-2010 جىلدارى قۇقىق بۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى تاسىلدەرىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى», «قۇقىق بۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» زاڭدار قابىلداندى. بۇل زاڭداردى قابىلداۋ ارقىلى پوليتسيادا وتباسىلىق «جانجالقويلارعا» اسەر ەتۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرى پايدا بولدى, بۇل ولارمەن ءماندى جەكە پروفيلاكتيكالىق جۇمىس جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ءبىر ايعا دەيىنگى مەرزىمدە قۇقىق بۇزۋشىنىڭ جابىرلەنۋشىمەن بايلانىسىن شەكتەيتىن قورعاۋ ۇيعارىمدارىن شىعارۋ مۇمكىندىگىن الدى. ودان باسقا, قۇقىق بۇزۋشىنىڭ مىنەز-قۇلقىنا ەرەكشە تالاپتار بەلگىلەۋ كەزىندە سوتتاردا پوليتسيانىڭ ءوتىنىشى بويىنشا الكوگولدىك ىشىمدىكتەردى, ەسىرتكى قۇرالدارىن جانە پسيحوتروپتىق زاتتاردى تۇتىنۋعا, سونداي-اق قارۋدىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن قولدانۋعا جانە ساقتاۋعا تىيىم سالۋ تۇرىندە شەكتەۋ قويۋ مۇمكىندىگى بار.
زاڭداردى قابىلداۋ ساتىنەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى وتباسىلىق «جانجالقويلارعا» قاتىستى 800 مىڭنان اسا قورعاۋ ۇيعارىمدارىن شىعاردى, ولاردىڭ مىنەز-ق ۇلىقتارىنا 30 مىڭنان اسا ەرەكشە تالاپ بەلگىلەندى.
زاڭنامالىق بازانى جەتىلدىرۋ جانە جۇرگىزىلگەن ۇيىمداستىرۋشىلىق-پراكتيكالىق جۇمىس ناتيجەسىندە رەسپۋبليكادا جىل سايىن تۇرمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار سانى ورتاشا العاندا 6-7 پايىزعا تومەندەۋى بايقالادى.
جالپى, پروفيلاكتيكانىڭ ماڭىزدى اسپەكتىسى – الكوگوليزمگە قارسى كۇرەس. سەبەبى كوبىنەسە ماساڭ كۇيدەگى ۇرىستار مەن جانجالدار تۇرمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا سەبەپ بولادى.
قازىرگى ۋاقىتتا پوليتسيا ورگاندارىنىڭ ەسەبىندە 81 مىڭنان اسا ىشكىلىككە ءۇيىر جاندار مەن ناشاقورلار تۇر, ونىڭ ىشىندە 1,5 مىڭنان استامى بيىلعى جىلى الكوگوليزمنەن ماجبۇرلەپ ەمدەۋ ءۇشىن ۇيىمدارعا جولداندى.
«ماس كۇيدەگى» تۇرمىستىق قىلمىستاردىڭ جولىن كەسۋ ماقساتىندا ماساڭ كۇيدەگى ادامدار دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى ۋاقىتشا بەيىمدەۋ جانە دەتوكسيكاتسيالاۋ ورتالىقتارىنا ورنالاستىرىلدى. اعىمداعى جىلى اتالعان ورتالىقتارعا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى 44 مىڭنان استام ادامدى جەتكىزگەن. وكىنىشكە قاراي, كوبىنەسە وتباسى-تۇرمىستىق قارىم-قاتىناستار سالاسىنداعى زاڭعا قايشى ءىس-ارەكەتتەر لاتەنتتى سيپاتقا يە. ادەتتە, ايەلدەر زورلىق-زومبىلىققا زورلاۋشىدان ماتەريالدىق تاۋەلدىلىكتە بولۋى, قاراجاتىنىڭ جانە باسپاناسىنىڭ بولماۋى, قوعامنىڭ تالقىلاۋىنا تۇسۋدەن قورقۋى سالدارىنان, بالالارى ءۇشىن وتباسىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن شىدايدى.
وسىعان بايلانىستى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ساناسىنا جانە مىنەز-قۇلقىنا اسەر ەتۋ ماقساتىندا حالىق اراسىندا زورلىق-زومبىلىقسىز مىنەز-ق ۇلىق تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ۇلكەن ءرول بەرىلگەن. ۇيدەگى زورلىق-زومبىلىقتىڭ قۇرباندارىنا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكادا 20 جىلدان استام ۋاقىت بويى ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ جونىندەگى بولىنىستەر جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ نەگىزگى مىندەتى ايەلدەردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن جانە زاڭدى مۇددەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.
سونداي-اق تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى جۇرتشىلىقتىڭ جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ مۇمكىندىكتەرىن قولدانۋسىز تيىمدىلىگى از ەكەنىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى.
ۇيدەگى زورلىق-زومبىلىقتىڭ قۇرباندارىنا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جانە ادام ساۋداسى پروبلەمالارىمەن اينالىساتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساسادى. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە 39 داعدارىس ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ قىزمەتى ءجابىر كورگەن ايەلدەر مەن بالالاردى الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ مەن پسيحولوگيالىق وڭالتۋعا باعىتتالعان. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جولداۋى بويىنشا داعدارىس ورتالىقتارىنىڭ ماماندارى وسى جىلى 8 مىڭنان استام زارداپ شەككەن ايەلگە كەڭەس بەرگەن.
جىل سايىن ءىىم-ءنىڭ باستاماسى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بىرلەسە وتىرىپ, رەسپۋبليكالىق «16 كۇن ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقسىز» اكتسياسى وتكىزىلەدى, ونىڭ شەڭبەرىندە حالىق اراسىندا قۇقىقتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جانە ازاماتتاردى زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىنا كومەك كورسەتەتىن ۇيىمدار تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ جۇرگىزىلەدى.
ماقسات بايبولوۆ,
ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى