سولاي دەيدى دە, ديقان ابىلەۆتىڭ ولەڭىن تىلگە تيەك ەتەدى:
قىزىل, قىزىل, قىزىل ءسوز,
قۇس جولىنداي ۇزىن ءسوز.
قاتپار-قاتپار قالىڭ ءسوز,
بۇلدىر-بۇلدىر جۇمباق ءسوز,
جاۋىر بولعان كوبىك ءسوز.
بەلسەندىلەر جەرىك ءسوز...
شىندىعىندا, قازىر قاي جاققا قاراساڭىز, قاپتاعان قىزىل سوزدەن قۇلاعىڭىز تۇنىپ, باسىڭىزدى قايدا الىپ قاشارىڭىزدى بىلمەي قالاسىز. بىتپەيتىن ءسوز, ۇرانداعان, اتتانداعان, حالىققا جول نۇسقاعان, ماقتاعان, داتتاعان ءسوز. ءبىر-بىرىمەن جارىسىپ سويلەگەن, ءبىر-ءبىرىنىڭ ايتقانىن كەۋ-كەۋلەپ قوستاعان جۇرت. بۇرىن تاۋىپ سويلەيتىن ادامداردى «ءسوز ۇستاعان» دەپ اسپەتتەسە, قازىر ەكىنىڭ ءبىرى وسى ءرولدى يەلەنىپ العان.
بەلگەر سىناعاننان بەرگى ارالىقتا ءسوز ءتىپتى كوبەيىپ كەتكەن سىڭايلى. تەلەارنا, گازەت, سايتتارداعىنى ايتپاعاندا, الەۋمەتتىك جەلىنى ەرتتەپ ءمىنىپ, مىنبەر رەتىندە پايدالانۋدى مەڭگەرىپ العاننان كەيىن كوسەمدەر مەن شەشەندەر ءتىپتى قاپتاپ كەتكەندەي. ارينە, اۋزىنىڭ دۋاسى, ءسوزىنىڭ ءباتۋاسى, تابانىنىڭ ءبۇرى بار ادامدار شەشەن سويلەپ, كوسەم كورىنىپ, ەلگە تانىلىپ جاتسا قۇبا-قۇپ دەر ەدىك. جوق, بۇگىن ايتقانىنان ەرتەڭ تايقىپ شىعا كەلەتىن, تۇندە ماقتاعان دۇنيەسىن تاڭەرتەڭ قارالايتىنداردان اياق الىپ ءجۇرۋ قيىن. سەبەبى ايتقان ءسوزدىڭ ارتىندا جاۋاپكەرشىلىك جوققا ءتان.
وسىنداي قىزىل ءسوزدى قىرمانداي ساپىرىپ جاتقانداردىڭ اراسىندا ىلۋدە ءبىر دەنى دۇرىس پايىمى بار پاراسات يەسىن كوزىڭ شالىپ قالعانىمەن, ونىڭ ءۇنى قۇلاق تۇندىرعان سوزجارىسقا جۇتىلىپ كەتە بەرەدى.
ءسوز بەن ءىستىڭ ۇيلەسۋى تۋرالى قازىر ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق. ءتىپتى جاپا-تارماعاي جارىسىپ سويلەپ جاتقان جۇرتقا قاراپ, جۇمىس ىستەيتىن ادام قالعانىنا كۇمانداناسىڭ. ءيا, «بارلىق ەلدەردىڭ پرولەتارلارىن بىرىكتىرگەن» ۆلاديمير ءيليچتىڭ ايتقانىمەن «سلوۆو توجە دەلو» دەپ ءۋاج ايتۋىڭىز مۇمكىن. الايدا, «كۇنكوسەمنىڭ» «وقى, وقى جانە وقى» دەگەن قاناتتى ءسوزىنىڭ قۇراننان الىنعانى اشكەرە بولدى ەمەس پە؟! كوممۋنيستەردىڭ ءسوزى مەن ءىسىنىڭ اراسىنداعى الشاقتىق اقىرى الىپ يمپەريانىڭ تىنىسى تەزىرەك توقتاۋىنا ىقپال ەتكەنى دە ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە.
قازاق ءتىل عىلىمىنىڭ, ادەبيەتتانۋدىڭ ىرگەتاسىن قالاعان احمەت بايتۇرسىن ۇلى ونەردىڭ ءتۇر-ءتۇرى بولاتىنىن ايتا كەلىپ, تىرشىلىك ءۇشىن جۇمسالاتىن ءتۇرىن – تىرنەك ونەرى, كوركەمشىلىك ءۇشىن كەرەگىن – كورنەك ونەرى دەپ بولەدى. كورنەك ونەرىن تاعى 5 تۇرگە جىكتەپ كەلىپ:
– ونەردىڭ ەڭ الدى – ءسوز ونەرى دەپ سانالادى. الدىڭعى ونەردىڭ ءبارىنىڭ دە قىزمەتىن شاما قادارىنشا ءسوز ونەرى اتقارا الادى, – دەپ ەدى. ءسىرا, سول ءسوز ونەرىنىڭ قادىرىن ابدەن قاشىرساق كەرەك.
احمەت بايتۇرسىن ۇلى ايتقانداي, ءتىل تازالىعى دەگەنىمىز – انا ءتىلدىڭ ءسوزىن باسقا تىلمەن شۇبارلاماۋ. ورىستىڭ جاقسى جازۋشىلارىن الساق, ولار ەسكىرگەن سوزدەرگە جولاماعان, جاڭادان شىققان سوزدەردەن قاشقان, ءوز تىلىندە بار ءسوزدىڭ ورنىنا باسقا جۇرتتان ءسوز الماۋعا تىرىسقان. ال وسى وزدەرىن ءسوز ونەرىنىڭ سۇلەيى سانايتىن بۇگىنگى شەشەندەر شە؟ ولار ورىسشا-قازاقشا ارالاستىرىپ ميپالاۋ جاساعانى ازداي, نەعۇرلىم اعىلشىنشا, ازداپ ارابشا سوزدەردى قوسىپ, تۇسىنىكسىزدەۋ سويلەسەك, سوعۇرلىم اقىلدى بولىپ كورىنەم دەپ ويلايتىن سىڭايلى.
ءسوز تۋرالى ءسوز بولعاندا ۇلتتىڭ باس اقىنى اباي جارىقتىققا جۇگىنبەي كەتە المايسىڭ. «قازاقتا قارا سوزگە دەس بەرمەگەن» اباي ءبىزدىڭ حالىقتىڭ كاسىپ قۋماي, ءسوز قۋعانىنا قاپا بولادى:
«قازاقتىڭ وزگە جۇرتتان ءسوزى ۇزىن,
بىرىنەن ءبىرى شاپشاڭ ۇقپاس ءسوزىن...
نە عىلىم جوق, نەمەسە ەڭبەك تە جوق,
ەڭ بولماسا كەتتىڭ عوي مال باعا الماي...»
اباي سياقتى جانى اشىپ سىناعان, جۇرەك مايىن جاعىپ كۇيزەلىپ ايتاتىندار بار, ارينە. وكىنىشكە قاراي, انا ءتىلىمىزدىڭ مۇڭىن مۇڭداۋدى بىرەۋلەر تەندەر ۇتۋدىڭ, شەن-شەكپەن كيۋدىڭ قۇرالىنا اينالدىرىپ العانىنا دا تالاي جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ول تۇگىلى, قازاقشا قاتە سويلەگەن نەمەسە جازعان ادامدى تۇزەتۋ ءۇشىن ەمەس, مۇقاتۋ ءۇشىن سىناۋدى ماقساتقا اينالدىرعان, ءسويتىپ پەندەشىلىك پيعىلىن جۇزەگە اسىرۋدى كوكسەگەندەر كوبەيدى.
«قاسيەتىن سەزەم دەپ انا ءتىلدىڭ,
قاۋىرسىنى قالمادى قاناتىمنىڭ», دەپتى مۇقاعالي. قازىر اقىننىڭ دا, ءسوزدىڭ دە قادىرى ازايىپ كەتكەندەي. قايران قادىرى كەتكەن ءسوز, سەنى اباي مەن مۇقاعاليدان قالعان دەپ كىم ايتار؟!