سارسەنبى, 6 ناۋرىز 2013 6:25
زەرەندى-كوكشە ءوڭىرىنىڭ قىدىرىنداي ابىز تۇلعاسى بايان جانعالوۆتىڭ باقي ساپارىنا اتتانعانىنا دا, مىنە, قىرىق كۇن بولىپ قالدى. بويىنا حالقىمىزدىڭ قورمال قاسيەتتەرىن تۇگەل تۇگەندەپ تۇتقان, بار قازاققا ورتاق دەرلىك اسىلدىڭ ءوزى, كونەنىڭ كوزى بولاتىن. اللانىڭ راحمەتىنە بولەنگەن ارمانسىز ادام بولسا, وسى ارداقتى بايان اعامىز دەپ بىلدىك. جامبىلدىڭ جاسىن جاسادى. ۇكىلى ىبىرايدىڭ كوزىن كورىپ, ءانىن تىڭدادى. وتىزىنشى جىلداردىڭ زوبالاڭ قيىنشىلىقتارىن باستان كەشىردى.
سارسەنبى, 6 ناۋرىز 2013 6:25
زەرەندى-كوكشە ءوڭىرىنىڭ قىدىرىنداي ابىز تۇلعاسى بايان جانعالوۆتىڭ باقي ساپارىنا اتتانعانىنا دا, مىنە, قىرىق كۇن بولىپ قالدى. بويىنا حالقىمىزدىڭ قورمال قاسيەتتەرىن تۇگەل تۇگەندەپ تۇتقان, بار قازاققا ورتاق دەرلىك اسىلدىڭ ءوزى, كونەنىڭ كوزى بولاتىن. اللانىڭ راحمەتىنە بولەنگەن ارمانسىز ادام بولسا, وسى ارداقتى بايان اعامىز دەپ بىلدىك. جامبىلدىڭ جاسىن جاسادى. ۇكىلى ىبىرايدىڭ كوزىن كورىپ, ءانىن تىڭدادى. وتىزىنشى جىلداردىڭ زوبالاڭ قيىنشىلىقتارىن باستان كەشىردى. ۇلى وتان سوعىسىندا وت كەشىپ كەلدى. ودان سوڭ جانە قازاقستاندا تىڭ يگەرىلگەن كەزدەردەن باستاپ قىرىق جىل بويى ات ۇستىندە بولىپ, ءوڭىردىڭ بىرنەشە ءىرى اۋداندارىن باسقاردى. كەيىنگى ۇرپاققا كورنەكتى ءىسىن, ورنەكتى ءىزىن قالدىردى. ۇلتىمىز اسىرەسە, سولتۇستىك وڭىردە ازشىلىققا اينالعان سول ءبىر الماعايىپ شاقتاردا قازاقتىڭ اتپال ازاماتتارىنىڭ يىعىنا تۇسكەن اۋىر مىندەت-ميسسيانى, تىڭ يگەرۋ تاۋقىمەتتەرىن قارا نارشا كوتەرىپ الا ءبىلدى. ءبۇكىل كوكشەتاۋ وبلىسىندا ءبىردى-ەكىلى عانا قازاق اۋدان ءبىرىنشىسى بولعان زىميان زاماندا ۇلت نامىسىن قولدان بەرمەدى. ەلدىڭ ەلدىگىن ۇستاعان ەر بولدى. ەشقاشان ءسوز اتاسىن ولتىرمەدى, حالقىنا كىر كەلتىرمەدى. وزگە ۇلت وكىلدەرى قازاقتىڭ قانداي قايسار دا دانا حالىق ەكەنىن وسى بايان جانعالوۆتاي جايساڭدارعا قاراپ ۇعىندى.
ايتا بەرسە, بايان اعانىڭ اقىلماندىعىن, سۇڭعىلالىعىن, كەڭ تولعامدى قارىمىن, ساناداعى سابىرىن, جۇرەكتەگى جالىنىن پاش ەتەرلىك اڭگىمەلەر دە جەتەرلىك. قازىر سولار اڭىزعا اينالىپ بارادى. الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا الماتىعا ۇلكەن ءبىر جيىنعا كەلە جاتقان جول ۇستىندە العاش كەزدەسكەن جاس نۇرسۇلتان نازارباەۆقا اق باتا بەرۋى دە تەگىن ەمەس-اۋ. قىدىر قاسيەتى, ابىز كورەگەندىگى دەگەنىمىز وسى شىعار. ابىز قاريانى ەلباسى دا ءىلتيپاتىنان قالدىرعان ەمەس. ءتىپتى, جەرگىلىكتى اكىم-قارالار كوزگە ىلمەي, ۇمىت قالدىرا جازداعان تۇستا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ارنايى ات باسىن بۇرىپ, بايان اعانى مەرەيلى توقسان جاسىمەن قۇتتىقتاعانى ەسىمىزدە. ال وتكەن جىلى عانا استاناداعى القالى جيىندا باياعىنىڭ دانا بيلەرىندەي اق ساقالى جەلبىرەگەن اققۋ قاسيەتتى ابىز ەلىمىزگە تىلەك تىلەپ, ەل باستاعان ەرىمىزگە تاعى بەرىپ ەدى باتاسىن. ەلدىگىمىزگە, ەگەمەندىگىمىزگە قۋانىشىن جالپاق جۇرتقا جاريا ەتىپ ەدى. بۇل ومىردە ارمانى جوعىن ايتىپ ەدى.جاقسىدان ءاردايىم شاراپات. ءبىز بىلگەن بايان اعانىڭ ءورى مەن ىلديى بىردەي بولاتىن. ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ, تاحاۋي احتانوۆ, ءازىلحان نۇرشايىقوۆ, ەركەش يبراھيم, ساكەن ءجۇنىسوۆ, ت.ب. قالامگەرلەردىڭ شىعارمالارىمەن سىرلاساتىن, وزدەرىمەن سىيلاساتىن. اقان سەرى, ءبىرجان سالداردىڭ اندەرىن دە رەتى كەلگەندە: «ءۇيىرى قىسىراقتىڭ ماقپال قارا» دەپ شىرقاپ سالاتىن. اقىلدى ءسوزدىڭ دە, قازاقى قالجىڭنىڭ دا قاينار كەنى-ءتىن. ابىلايدى حان كوتەرۋشىلەردىڭ ءبىرى قاناي بي بابانىڭ 300 جىلدىق اسىن وتكىزۋگە توقسانعا جەدەعابىل جاسىندا مۇرىندىق بولدى.مەن جاسىمنان بايان اعامىزدىڭ مەيىر-قامقورلىعىن كوبىرەك كوردىم. ول كەزدە زەرەندى اۋداندىق گازەتىنىڭ ءتىلشىسىمىن. اۋپارتكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ولەڭدەرىمە, ماقالالارىما نازار اۋدارىپتى: «بۇل بالا كىم؟ جازعاندارى ءتاۋىر ەكەن» دەپ ۇنامدى پىكىر ايتىپتى رەداكتور بايمۇرات ازناباي ۇلىنا. مۇنى ەستىگەندە توبەمىز كوككە جەتكەن. سويتكەن بايان اعا وبلىستىق گازەتكە اۋىسىپ جاتقانىمدا ادەيىلەپ جولىعىپ: «سەن تۋرالى ءوزىمىزدىڭ دە ءبىر جوسپارىمىز بار ەدى. ال ەندى بەت الىپ قويعان ەكەنسىڭ, جولىڭنان توقتاتپايىق. تەك جۇرگەن جەرىڭدە كوپتىڭ ءبىرى بولما, الدى بول, ابىرويلى بول!» دەپ باتاسىن بەرىپ ەدى.ءبىراز جىلدار وتكەندە الماتىدان «زەرەندى قاراعايلارى» اتتى جىر كىتابىممەن بارعاندا اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندەگى جيىندا بايان اعا باستاپ سويلەپ, «مىنا «زەرەندى قاراعايلارىنىڭ» ءىشىن اسىقپاي, راحاتتانا ارالادىم» دەي كەلە, ونەگە-عيبراتقا تولى اق تىلەگىن بابىمەن بايانداپ اقتارعانى ەسىمنەن استە شىقپايدى. تاعى ءبىر جولى زەرەندىگە جولىم تۇسكەندە سالەم بەرە كىرسەم, جاقىندا شىققان «ءۇش كەزەڭ» اتتى كىتابىنا ماعان ارناپ, ەرتەدەن قامداپ قولتاڭبا جازىپ قويىپتى. ول قولتاڭبا مىناداي: «قاسيەتتى حالقىمنىڭ قادىرلى ازاماتى قاناي شەشەن تەگى قورعانبەك پەن راحيلانىڭ قاسيەتتى قارا شاڭىراعىنا ارنادىم. اعالىق اق نيەتپەن» دەپ قولىن قويىپ, ايى-جىلىن (12.01.2006) كورسەتىپتى. سول جولى زەرەندىنىڭ شىن مانىندەگى داراعاي قاراعايلارىنا, ەل مەن جەردىڭ قاتپارلى تاريحىنا زەر سالۋىم كەرەكتىگى جونىندە ايتقان تاعىلىمىن دا ۇمىتپاق ەمەسپىن. اعا اقىلى مەنى «قاناي-ابىلاي» داستانىن جازۋعا قامشىلاپ, ول تۋىندىم «ەگەمەننىڭ» بەتىندە جارىق كورىپ ەدى.تومەندەگى ولەڭ بايان اعاعا, ءوز زامانىنىڭ زاڭعار جانعالوۆىنا دەگەن مەنىڭ ادامي, ازاماتتىق ءھام ىنىلىك ساعىنىش حاتىم ەدى:
قاسيەتتى ءزاۋزاتى قاناي شالدىڭ,قانايى دەپ بۇگىننىڭ سەنى ايتارمىن.توقپاق جالدى تۇلپاردى, ۋا, ءدۇنيا,توقسان بەستىڭ تورىنا قاماي سالدىڭ!
سەندەي اسىل قامالماس تورعا بىراق,سىر الدىرماس سوم تۇياق جولدا جىراق.ەرتە جەتىپ كومبەگە ەلدەن ەرەك,وتىرعانداي كورىندىڭ ءسال دامىلداپ.
زەرەندىنىڭ تاڭبالى جارتاسىنداي,قورىتىلعان قۇناردىڭ تورتاسىنداي,بايىبىسىڭ ءومىردىڭ, بايان اعا,باياندىنىڭ باياعى بالقاشىنداي.
سەن دەسەم دە, سىيلىعىم, ءسىز دەسەم دە,شيىرلاعان جولىڭنان ءىز كەسەم بە.تاستى جارعان زەرەندى قاراعايىنتابارمىن با شام الىپ ىزدەسەم دە.
قاتپارلانعان شەجىرە قورداسىنداي,قازىنالى ويلاردىڭ ورداسىنداي,قاسيەتىن حالقىنىڭ قۇيىپ العانقورمالىم-اي سالماعى قورعاسىنداي.
باتىراسىڭ پايىمدى شىم تەرەڭگە,بارعان سايىن جولىعام شىن كەمەلگە.داۋىرىڭدە داۋرەنىڭ جۇرگەن اعا,ءۇن تەرەم بە ىزىڭنەن, سىر تەرەم بە؟
بالا كەزدەن ءوزىمدى ايالاعان,باعالاسىن جىرىمدى بايان اعام.باقىتىمدى بايقاماي قالاي جۇرگەم,باتا بەرگەن الاشقا ايان اعام؟
قاراكوكتىڭ بولاتىن بابى سەندە,قاناي قۇتپان قالىپتى قانى سەندە.قالىبىنان اينىماس قارا سابام,قاسيەتتىڭ قازىعى ءالى سەندە!..
بۇگىن دە ايتارىم وسى ءسوز, اقتارارىم وسى ساعىنىش. اللانىڭ راحمەتىنە بولەنىپ, پەيىشتە نۇرىڭ شالقىسىن, بايان ابىز, ءاز اعا!..
قورعانبەك امانجول, «ەگەمەن قازاقستان».الماتى.