جوسىقسىز جاقىننان پاراساتتى جات جاقسى
ۆيكتور يانۋكوۆيچتىڭ رەسمي تۇردە ۋكراينا پرەزيدەنتى قىزمەتىنە كىرىسكەنىنە ەكى-اق اپتا ۋاقىت ءوتتى. وسى قىسقا مەرزىمنىڭ ءوزى دە جاڭا پرەزيدەنتتىڭ ۇستاناتىن باعىتىن ءبىرشاما اڭعارتقانداي.
سايلاۋعا دەيىن, ونىڭ بارىسىندا جۇرت يانۋكوۆيچتى رەسەيگە بەت بۇرادى دەگەن. ونىڭ دا ءبىر قيسىنى بار ەدى. بۇرىنعى بيلىك باتىسقا بەت بۇردى, ءماسكەۋمەن ءتىل تابىسپادى. يانۋكوۆيچ, ونىڭ ايماقتار پارتياسى ولارعا وپپوزيتسيادا بولعان سوڭ, قاراما-قارسى باعىتتى ۇستانادى دەگەن تۇجىرىم جاسالدى. ءتىپتى, ماسكەۋدىڭ ءوزى يانۋكوۆيچتى ءوز ادامى ساناپ, ونىڭ جەڭىسىنە تىلەكتەس بولعانى دا انىق.
راس, ۆيكتور يانۋكوۆيچتىڭ “قىزىل-سارى رەۆوليۋتسيانى” جاساعانداردىڭ رەسەيگە, ورىسقا قارسى ساياساتىن قاتتى ايىپتاعانى بەلگىلى. ونى ءماسكەۋگە بۇيرەگى بۇردى دەپ قابىلداۋعا دا بولار ەدى. سونىمەن بىرگە, بۇرىنعى تاعدىرلاس ەلمەن عانا ەمەس, ەكونوميكاسى تىعىز بايلانىستا بولعان, بىرىگىپ شەشەتىن ماسەلەسى كوپ ەلمەن دۇرىس قارىم-قاتىناس جاساۋ ۋكراينانىڭ ءوزى ءۇشىن دە پايدالى, پاراساتتى ساياسات ەكەنى داۋسىز. مۇنى استە دە يانۋكوۆيچتىڭ باتىسقا تەرىس قارايتىندىعى دەپ تۇسىندىرۋگە بولماس ەدى. ۋكرايناداعى “قىزىل-سارى رەۆوليۋتسياعا” باتىستىڭ باعاسى دا بىرجاقتى ەدى. مۇندا دا رەسەيگە قارسىنىڭ ءبارى جاقسى دەگەن ۇستانىم ۇستەمدىك ەتتى. ايتپەسە ۆيكتور يۋششەنكو مەن يۋليا تيموشەنكونىڭ ارەكەتتەرىندە دەموكراتيادان گورى داڭعازالىق, ساياسي ويىن باسىم ەكەنىن العاشىندا-اق اڭعارۋعا بولاتىن.
ولاردىڭ كەيبىر جوسىقسىز ارەكەتتەرى وزدەرىنىڭ عانا ەمەس, قولداۋشىلارىنىڭ دا ابىرويىن ءتۇسىردى. ۋكراينا باتىسپەن كىرىگە المادى. ەڭ الدىمەن ولاردىڭ جوسىقسىز ساياساتى كىرىكتىرمەدى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, ۋكراينا ارقىلى وتەتىن رەسەيدىڭ مۇنايى مەن گازىنىڭ باتىسقا جۇيەلى جەتۋىنە كەدەرگى جاساعانى ءۇشىن دە باتىس بۇل ەلگە مىقتاپ وكپە ايتۋىنا تۋرا كەلدى. ءتىپتى باسقا ەلەۋسىز ەلدەرگە ەسىگىن ايقارا اشقان ەۋرووداق تا ۋكرايناعا وڭ قاباق كورسەتپەدى. ءسويتىپ, ۇستانعان باعىتى باتىسقا جاقىن بولعانمەن, جۇرگىزگەن ساياساتى ۋكراينانى باتىستان وقشاۋ قالدىردى. سودان دا رەسەيدەن كەتىسكەنمەن, باتىسپەن كەلىسە الماعان ۋكراينانىڭ ەكونوميكاسى شاتقاياقتادى.
يانۋكوۆيچتىڭ جەڭىسىن دە تىم جوعارى باعالاۋعا بولماس. مۇندايدا جەڭىستەن گورى قارسىلاستىڭ جەڭىلىسىنە كوپ ءمان بەرىلەدى. دەگەندە, يانۋكوۆيچتىڭ باعدارلاماسىنان پاراساتتى ۇستانىمدى دا اڭعارۋعا بولعانداي ەدى. ول نەگىزىنەن ەلدى ەكىگە بولمەي, حالىقتى ءبىر ماقساتقا بىرىكتىرۋدى, ۋكراينانى ساياسي-ەكونوميكالىق تۇيىقتان الىپ شىعۋدى ۇسىندى. حالىقتىڭ باسىم بولىگى ونى قۇپ كوردى.
سايلاۋدان كەيىنگى ۋاقىت تا ءبىراز جايدى اڭعارتتى. يۋششەنكو ماسقارا جەڭىلىستەن كەيىن ابىرويدان ءبىرجولا ايرىلسا, تيموشەنكونىڭ سوتقا جۇگىنگەن, ۇكىمەت باسشىسى قىزمەتىندە قالعىسى كەلگەن ارەكەتتەرى دە ونىڭ بەدەلىن كوتەرگەن جوق, كەرىسىنشە ونىڭ جەڭىلىسىن ناقتىلاي ءتۇستى.
وسىنىڭ ءبارى ۆ.يانۋكوۆيچتىڭ ۇپايىن كوبەيتكەنى انىق. ءالى دە پارلامەنتتىڭ جۇمساق ورىنتاعىندا قالعىسى كەلگەن دەپۋتاتتار ونىڭ ءبىراز ۇسىنىستارىن قولدايتىن ءتۇرى بار. ونىڭ ءبىر كورىنىسى بۇرىن پارلامەنتتە كوپشىلىك ورنى بار تيموشەنكونىڭ وتستاۆكاعا جىبەرىلۋى ەدى.
جۇرت كۇتكەن باستى ماسەلە – يانۋكوۆيچتىڭ باتىس پەن رەسەيگە كوزقاراسىنا كەلسەك, ونىڭ العاشقى قادامدارىنان پاراساتتىلىقتى اڭعارامىز. بۇل ەكى باعىتتىڭ ءبىرەۋىن تاڭداپ, ەكىنشىسىنەن باس تارتقان جوق. ەڭ باستىسى – ۋكرايناعا ءتيىمدى نارسەنىڭ ءبارىن قولدايتىنىن سول العاشقى قادامدارىندا-اق كورسەتتى. العاشقى ساپارىن بريۋسسەلدەن باستاسا دا, رەسەيدى دە ۇمىتقان جوق. ماسكەۋ نەگە ماعان الدىمەن كەلمەدىڭ دەپ وكپەلەمەيتىنى انىق. باتىس تا ونىڭ بۇل قادامدارىن قۇپتاپ جاتىر. اقش سەناتىنىڭ ۋكراينادا دەموكراتيا باعىتىندا وڭ قادام بارلىعىن اتاپ كورسەتۋى دە يانۋكوۆيچتىڭ قىزمەتىنە باعا, كۇنى كەشە جات سانالعان تۇلعانىڭ قىزمەتىن مويىنداۋ. بۇل جاڭا پرەزيدەنت ءۇشىن جاقتاستارىنىڭ ماقتاۋىنان الدەقايدا ماڭىزدى.
ايداھار الىپتاردى دا جۇتىپ جىبەرەدى
مىناۋ داعدارىس دەگەن تاجال تالاي ەلگە, ءتىپتى ەڭ مىقتى دەگەن ەلدەرگە دە سىن بولدى. الەمدەگى ەڭ مىقتى سانالاتىن ەكى الىپ – اقش پەن جاپونيا دا ەسەڭگىرەپ قالدى. بىرىنشىسىنە ءتىسى باتپاعانمەن, ەكىنشىسىنە قىتايدىڭ اۋىز سالا باستاعانى انىق.
قىتايلىقتار جاپونداردىڭ ءبىرشاما كاسىپورىندارىن ساتىپ الىپ جاتقان كورىنەدى. بۇل جەردە ەشكىم ساتۋعا بولمايدى دەي المايدى. ەشكىمنىڭ ايتقانىنا كونبەيتىن نارىق زاڭى دەگەن بار. ءاركىم ءوز پايداسىن ويلايدى. ساۋدا تاۋاردىڭ وتكەنىن قالايدى. ونى كىمنىڭ العانىندا شارۋاسى جوق.
تەحنولوگيالىق دارەجەسى جاعىنان جاپون ەكونوميكاسىنىڭ قىتايدىكىنەن الدەقايدا جوعارى ەكەنى دە بەلگىلى. قىتايلاردى قىزىقتىرىپ وتىرعان دا سول جوعارى تەحنولوگيا, سونى يەمدەنبەك. ءدال وسى جەردە اڭگىمە داعدارىسقا بارىپ تىرەلەدى. سول داعدارىستان جاپوندار السىرەڭكىرەپ قالدى, ال قىتايلار امان. ولاردىڭ نەگىزىنەن جوسپارلى ەكونوميكاسى داعدارىسقا توتەپ بەردى. ەندى باسقالاردىڭ ءالسىرەگەنىن پايدالانىپ, ءوز ەكونوميكاسىن جوعارى تەحنولوگيامەن جابدىقتاپ الۋدى كوزدەپ وتىر. ونىڭ ءبىر جولى – جوعارى تەحنولوگيالى كاسىپورىنداردى ساتىپ الۋ.
وتكەن جىلى قىتاي فيرمالارى ودان ءبىر جىل بۇرىنعىعا قاراعاندا, جاپون كومپانيالارىنىڭ اكتسيالارىن ءتورت ەسە كوپ ساتىپ الىپتى. سونىڭ ارقاسىندا ءبىرشاما جەتەكشى كاسىپورىنداردىڭ اكتسيالارىنىڭ باسىم كوپشىلىگىن قىتايلار يەمدەنىپ, ولاردىڭ قوجاسىنا اينالعان. دەمەك, كاسىپورىن تاعدىرى سولاردىڭ قولىندا. ولارعا ەڭ الدىمەن جوعارى تەحنولوگيا قاجەت. ءتىپتى كاسىپورىن بانكروتقا ۇشىراسا دا, قىتايلار وزدەرىندە قالاتىن جوعارى تەحنولوگيانى ءوز جاعدايىنا ىڭعايلاپ, قايتا قۇرا الادى.
بۇگىنگە دەيىن بۇل ەلدىڭ حالىق كوپ تۇتىناتىن ارزانقول تاۋارلارىمەن الەمدى توعىتىپ جىبەرگەنى دە بەلگىلى. ال ەندى ەل باسشىلارى قحر-دى شىن مانىندە جوعارى تەحنولوگيالى يندۋستريالىق دەرجاۆاعا اينالدىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. سوندىقتان دا ۇكىمەت بۇعان دەيىن ءوز كاسىپكەرلەرىنىڭ شەتەل كومپانيالارىن ساتىپ الۋىنا شەكتەۋ قويىپ كەلسە, ەندى وعان جول اشىلدى. سونىڭ ارقاسىندا ءبىراز سالادا قىتاي جەتەكشى ورىنعا شىقتى. ايتالىق, بۇعان دەيىن ءوڭدەۋشى ستانوك شىعارۋدا جاپونيا ءبىرىنشى ورىندا بولسا, ەندى قىتايعا جول بەرىپ وتىر.
رەسەيدىڭ “كوممەرسانت” گازەتى مىناداي مىسال كەلتىرەدى. جاپونيادا “لاوكس” فيرماسىنىڭ ورنى بولەك. جەرگىلىكتى حالىق تا, سىرتتان كەلگەندەر دە سول فيرمانىڭ ءدۇكەندەرىنەن ءوز قالاۋلارىن تابادى. وندا ەلەكتروندىق تەحنولوگيانىڭ ەڭ جاڭا ۇلگىلەرى, سونداي-اق سوعان نەگىزدەلگەن بازارلىق تاۋارلار ساتىلادى. ەندى سول ءدۇكەندەردىڭ ساتۋشىلارىنىڭ اراسىنان ورىستاردى, ءتىپتى وزبەكتەردى دە كەزدەستىرۋگە بولادى ەكەن. ولار – قىتاي فيرماسىنىڭ ادامدارى, جاپونداردى الماستىرعان. الگى ساتۋشىلار – ازعا قاناعاتتاناتىن ارزان كۇشتەر. مۇنداعى ەڭ باستى جاڭالىق – جاپونداردىڭ ىعىستىرىلعانى. بۇل جاپوندارعا قيىن. بىراق وعان قارسى شىعا المايدى. دالىرەك ايتقاندا, شاماسى كەلمەيدى.
قىتايلار تەك جوعارى تەحنولوگيالارعا عانا يە بولىپ وتىرعان جوق, بۇكىل جاپوندىق تەحنولوگيالىق جۇيەگە يە بولىپ وتىر. تاۋاردى وڭدەۋ, تاسىمالداۋ, ساقتاۋ, ءوتكىزۋ – جاپونشا, يگىلىگىن كورەتىندەر – قىتايلار.
تاعى ءبىر مىسال. بيزنەس الەمى ديزەلدىك قوزعالتقىشتار كومپونەنتتەرىن شىعاراتىن جاپوندىق “نيككو دەنكي” كومپانياسىن جاقسى بىلەدى. بۇل ءونىم بارلىق جەردە قاجەت, ساپاسى دا جوعارى. ەندى بۇل كومپانيا جاپوندىكى ەمەس, قىتايدىكى. جانە بۇرىنعى ونىمىنە قوسا, اۆتوموبيلدەردى جابدىقتايتىن باسقا دا ءزارۋ بولشەكتەردى شىعاراتىن بولادى. بۇل جونىندەگى جاپون بەدەلى قىتايلارعا اۋىستى.
جالپى, الەمدە بۇگىنگە دەيىن جاپونمەن باسەكەلەسۋ دەگەن ءسوز وعاشتاۋ ەستىلەر ەدى, ال قازىر جۇرت ولاردىڭ قىتاي ايداھارىنىڭ الدىندا باس يگەنىن دە كورىپ وتىر. سوندا باسقالار قايتپەك؟