سارسەنبى, 21 قاراشا 2012 7:08
ەڭ سوڭعى…سوڭعى… اۋىر دا بولسا اۋىزدان جىرىلىپ تۇسكەن ءسوز – وسى. ءازىلحان نۇرشايىقوۆقا قاتىستى ايتىلماق. سوڭعىلار تۋرالى ويلانۋدىڭ ءوزى جۇرەك سىزداتادى. ءبارى-ءبارى وتكىنشى. «توقسانعا جەتىپ جىعىلارمىن-اۋ!» دەپ جۇرگەن ازاعاڭ مەجەلى مەرەيتويىنا 1 جىل, 10 اي قالعاندا ءۇزىلىپ ءتۇستى!.. ەڭ سوڭعى رەت استانادا العان «وتان» وردەنىن سيپالاپ قىزىقتاعانبىز… ەڭ سوڭعى رەت اۋەجايدان قوشتاسىپ, شىعارىپ سالعانبىز… ەڭ سوڭعى رەت الماتىداعى اۋرۋحانادا جاتقانىن ەستىگەنبىز…
سارسەنبى, 21 قاراشا 2012 7:08
ەڭ سوڭعى…سوڭعى… اۋىر دا بولسا اۋىزدان جىرىلىپ تۇسكەن ءسوز – وسى. ءازىلحان نۇرشايىقوۆقا قاتىستى ايتىلماق. سوڭعىلار تۋرالى ويلانۋدىڭ ءوزى جۇرەك سىزداتادى. ءبارى-ءبارى وتكىنشى. «توقسانعا جەتىپ جىعىلارمىن-اۋ!» دەپ جۇرگەن ازاعاڭ مەجەلى مەرەيتويىنا 1 جىل, 10 اي قالعاندا ءۇزىلىپ ءتۇستى!.. ەڭ سوڭعى رەت استانادا العان «وتان» وردەنىن سيپالاپ قىزىقتاعانبىز… ەڭ سوڭعى رەت اۋەجايدان قوشتاسىپ, شىعارىپ سالعانبىز… ەڭ سوڭعى رەت الماتىداعى اۋرۋحانادا جاتقانىن ەستىگەنبىز…
ۇشاق. قايدان بىلەيىك؟!.. باسقاشا بولارىن… استانا اۋەجايىنان ازاعاڭدى الماتىعا شىعارىپ سالىپ جۇرگەنىمىزدى عانا ءبىلەمىز. قالعانى جۇمباق. جالعىز ءبىز بە, وسىنداعى ادامداردىڭ ءبارى-ءبارىسى ءبىرىن-ءبىرى قيماي قۇشاقتاسىپ, ىستىق قوشتاسىپ, جىلت-جىلت ەتكەن جانارلارىن جاسقانشاقتاي كولەگەيلەپ, قول بۇلعاپ قالىپ بارا جاتقان جوق پا, انە. ءبىز دە سونداي كەزەكتى شىعارىپ سالۋعا كەلگەن ەدىك…
بۇل جولى ازاعاڭ «ماحاببات قىزىق, مول جىلدار» رومانىنىڭ باستى كەيىپكەرلەرىنىڭ ءبىرى مەڭتايدىڭ – نۇرعاميلانىڭ بالاسى تۇرار مەن كەلىنى تامارانىڭ وتاۋىنا تۇراقتاعان بولاتىن. سولار ەلپ-ەلپ ەتىپ ازاعاڭدى اۋەجايعا الىپ كەلگەن-ءتىن. وزدەرى ءبىر اسا مەيىرىمدى جاندار. ازاعاڭنىڭ ارقاسىندا وتباسىمىزدان الما-كەزەك ءدام تاتىسىپ, جىلى ءشۇيىركەلەسىپ قالىپ ەدىك. كولىكتەن قاۋقىلداسا ءتۇسىپ, سالەمدەسىپ جاتىر. ازاعاڭدى قولتىقتان دەمەپ, جەر باستىردىق.
– ءوزىم-اق, ءوزىم,– دەپ ول كىسى «وسى, شىركىندەر مەنى قاۋساعان ءبىرەۋ دەي مە ەكەن؟» دەگەندەي ورنىنان بۇلقىنا تۇزەلدى. شيراق, شىمىر, جەڭىل قيمىلدايتىنىن ءبىلسەك تە, جەر تايعاق. جازاتايىم تايىپ تۇسپەسىن دەپ, بەزەك قاعامىز. جەلتوقسان ورتاسىندا تاس ءۇستى قانشا سىپىرىپ-تازالاعانمەن مۇزدانىپ, جالتىرلانىپ جاتادى.
– قايتا, قارا جەردەن گورى مۇز ۇستىندە بۋىنىمدى بەكىتىپ, بەكەم جۇرەتىنىم بار, – دەپ اقيىق جازۋشى قولتىقتاعان بىزدەرگە سەندى مە, دەدەكتەي جونەلدى.
– بۇل شابىسپەن 90-عا جەلدىرتىپ جەتىپ, 100-گە زۋ ەتە تۇسەرسىز,– دەپ ازىلدەگەن ەدىك, «سولاي بولارىنا سەنەمىن-اۋ» دەگەندەي, ميىعىنان جىميىپ, تىپتەن تىكتەلىپ, شالت قيمىلمەن قۋتىڭ-قۋتىڭ ەتەدى. قارتايعاندا ءبىر بالا دەگەنىڭ وسى شىعار… ءبىر اۋىز سوزگە بالاشا يلانىپ, جانارى الدەنە ءبىر اڭساۋ, اڭساردان بوتالانىپ قويا بەرەدى.
اۋەجاي ءۇيىنىڭ ەسىگىنە جەتەر-جەتپەستە الدىمىزدا باياۋ كەتىپ بارا جاتقان تانىس بەينەلەردى تۋ سىرتىنان اجىراتقاندايمىز. ءداۋ دە بولسا, تۇمانباي مولداعاليەۆ پەن نۇرعوجا وراز… ءدال وزدەرى ەكەن. تەكتى تۇلعالار جىلداپ كورىسپەگەندەي, باس سالىپ قۇشاقتاسىپ جاتىر. تۋمىسى بولەك, نازىك جۇرەك, بولمىستارى ەلدەن ەرەك بايسالدىلارىم-اي, ءبىرىن-ءبىرى كورگەندە دەگبىرسىزدەنىپ كەتەدى ەكەن. كەشە عانا ەكەۋى ەلباسىنىڭ قولىنان وردەن الىپ, ساپتا جايراڭداپ قاتار تۇرىپ ەدى. ماراپات سىڭعىرىمەن ءسۇيىسىپ تە العان, قايتا اجىراماستاي قاتتى-قاتتى قۇشاق الماسقان… ەندى تاعى… ءجايبىر ادامدار بۇيتە الار ما؟ ول ءۇشىن جۇرەكتە ماحاببات شوعى مازداپ جاتۋى ءتيىس شىعار… شىنايى, رياسىز, كولگىرسىز, كونتەرلى كوڭىل-كۇيگە مالىنىپ, شاربولاتتاي سۋارىلۋى ءتيىس پە الدە؟ بۇل اتپالداردان ءبارى تابىلادى… مەيىرىم, مولدىرلىك, ساف تازالىق, قىلاۋسىز ىڭكارلىك جانارلارىنان ءمولت-ءمولت تامىپ تۇر.
ايازدى ساسكەدە وسى ءبىر جالقى جۇرەك جانداردان شاشىراعان شۋاقتان بويىمىز جىلىنىپ, بۋسانا مارقايىپ, ىشكە ەندىك.
«قۇداي-اۋ, وسى بىزدەر, كىمدەردى شىعارىپ سالىپ ءجۇرمىز؟» دەگەن سۋسىمالى وي سانانى وسقىلاپ ءوتكەندەي ەدى. ارينە, ماقتانىش, مارحاباتتى وي ەدى. كىمدى كىم شىعارىپ سالمايدى. تاعدىردىڭ جازۋىمەن عوي ءبارى دە. دەرتىنە داۋا ىزدەگەن التىن قۇرساق انانى شەتەلگە اتتاندىرىپ, كوز جاستارىن كولدەتىپ, ساتتىلىك تىلەگەن بۇكىل ءبىر ۇرپاقتىڭ مۇڭدى ءساتىن دە كورگەنبىز. ارتىنان بىلدىك, ورالماپتى سول كەيۋانا! سوڭعى رەت قوشتاسىپ, ۇشاقپەن كوتەرىلگەن كوگىنەن تۇسپەي قالعانداي, ءسىرا! ازاعاڭ مەن تۇماعاڭ دا قازىر اسپانعا شارىقتاپ كەتەر… ەسەن-ساۋ, الماتىسىنا قالقىپ ءبىر جايلى قونسا ەكەن. وسىنداي تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى تۇسىنداعى قاۋىشۋلار قايتالانا بەرسە ەكەن. جايدارمان كۇيدە مارە-سارە كۇتىپ الىپ, ءسال-ءپال كوڭىل پاستەنىپ, سەزىم شيرىعىپ, قيماستىقپەن شىعارىپ سالعاننان ارتىق بۇل دۇنيەنىڭ قىزىعى ەسەلەنەر مە, تۇگە. قوشتاسۋلار جالعاسىپ, قايتالانعاننان ارتىق باقىتتى كەزەڭ بولار ما؟! «تانىس تا, بەيتانىس جولاۋشىلارىم-اۋ, بىزدەر كىمدەردى شىعارىپ سالىپ تۇرمىز! قاراڭدارشى!..»
ءيا, ءبارى ءبىزدىڭ شوعىردان كوز المايتىنداي. ءبىز قاۋمالاعان قوس ارىستىڭ بويىنان سەزىم شيرىعىسى بۋلانىپ ۇشىپ جاتقانداي. جىرعا قاقتالىپ تا, قارا سوزبەن باپتالىپ تا ماحاببات, ەلدىك مۇرات, بوستان تىرلىك, ت.ب. ۇلتتىق ماقتانىش مەيماناسى تاسىپ اتويلاپ, تارالىپ كەتىپ جاتىر ەدى. وقىرمان دەگەن ۇيىرىلگىش قۇدىرەت يەلەرى بىرتە-بىرتە نۇرشايىقوۆ پەن مولداعاليەۆتى ماحاببات تىنىمەن قۇرساۋلاپ, بوساتپايتىنداي كۇيگە لىقسي تىرەلدى. نەسىن جاسىرامىز, «ۇشاتىن كەزدە بوساتپاي قويسا, قايتەمىز؟» دەگەن ۇرەي بويدى بيلەي جونەلگەنى. ءتىپتى, الدەقالاي كىتاپتارىن ۇسىنىپ, قولتاڭبا وتىنگەندەرى دە تابىلادى. قوس تالانتتىڭ باستارى عانا قىلتيىپ كورىنەتىن كۇيگە ەندىك. حالىق جازۋشىلارىن حالىقتان قورىپ, ۇرگەدەكتەنىپ ءبىز تۇرمىز. حالىق ءۇشىن جارالعانداردى حالىق جازباي تانىپ, مىڭ مارتە تاعزىممەن ءيىلۋىنىڭ كۋاسى بولدىق. قانداي سۇيىسپەنشىلىك ءسات! سوڭعى رەت بولماسىنشى!..
– ءازىلحان اعا! كەشە تەلەديداردان وردەن العانىڭىزدى كوردىك. قۋانىشىمىزدا شەك جوق! – دەپ ءبىر ەگدە كىسى قارلىعىڭقى داۋىسپەن وزگەلەردى جالت قاراتتى. – سۇرايىن دەگەنىم بار ەدى. ءمىنبەردە ءسوز سويلەپ بولىپ, قوينىڭىزدان بىردەڭە الىپ, ەلباسىنا ۇسىندىڭىز. سول نە نارسە؟
– «ماڭگىلىك ماحاببات جىرى» دەگەن كىتابىمنىڭ كىشكەنتاي قالىپپەن شىققان قوس تومشاسى عوي,– دەپ ازاعاڭ ىلە جاۋاپ بەردى.
– تۋ-ۋ, قالتاعا سالىپ ءجۇرىپ, جاتتاپ الار ما ەدى!– دەپ وكىنىش ءبىلدىردى الگى قاريا.
ازاعاڭ ماعان ىم قاقتى. مەن سومكەسىن اشىپ جىبەرىپ, الگى قوس تومشانى سۋىرىپ الىپ, ۇستاتتىم. ول تۇرعان بويدا قولتاڭباسىن قالدىرىپ بەردى.
– بىزگە دە, بىزگە دە!..– دەگەن داۋىستار شىعا باستاپ ەدى, جازۋشى وڭ قولىن جوعارى كوتەرىپ:
– ەڭ سوڭعىسى ەدى!– دەدى دە كىنالى ادامداي قوس الاقانىن جايىپ, كەشىرىم مەزىرەتىن جاسادى.
شەتتە تۇرعان بۇيىعى قىز كىتاپ جەتپەي قالعانىنا وكىندى مە, الدەبىر مۇڭدانىسپەن:
– ءسىزدىڭ كىتاپتاردىڭ سوڭعىسى بولمايدى, ۇرپاقتار جۇرەگىندە جالعاسا بەرەدى, ءازىلحان اعا! قايتالاپ باسىلا بەرەدى!– دەدى.
اقىن نۇرعوجا وراز اعامىز مەنى جەڭىل ءتۇرتىپ, سىڭعىرلاي ك ۇلىپ, بىلايعىلاردىڭ نازارىن ادەيى اۋدارعانداي بولىپ:
– وسى سەن, قيىرداعى تورعايدان قيا سەمەيدەگى ازاعاڭدى قايدان تاۋىپ الىپ ءجۇرسىڭ؟ – دەدى ءوزىمسىنىپ ەركەلەتكەندەي كەيىپپەن.
مەن ءۇنسىز قالدىم. «تاعدىر تابىستىرعان» دەگىم كەلىپ ەدى, ۇشۋ كەستەسى حابارلانىپ, اڭگىمەنى سوزىپ الارمىن دەپ تيىلدىم.
تىركەۋدەن ءوتىپ, دوعاشا يىلگەن تەكسەرۋ قۇرىلعىسىنان ءارى اتتاي بەرىپ, قولىن كەۋدەسىنە قويماق بوپ, ءسال ەڭكەيگەندە ازاعاڭنىڭ باسىنداعى قۇندىز قۇلاقشىن سىپىرىلىپ جەرگە ءتۇسىپ كەتتى… مەن ءتۇرلى توسقاۋىلعا قاراماي-اق لىپ ەتىپ جانىنا جەتىپ باردىم دا قۇلاقشىندى كوتەرىپ, سىلكىپ-ءسىلكىپ ازاعاڭنىڭ باسىنا قوندىرا قويدىم…
– قوش بولىڭىز, ازاعا!
– اكەلشى ماڭدايىڭدى, اينالايىن!
وردەن. الماتى. 2011 جىلدىڭ 7 اقپانى. ەلباسى بۇگىن شىعارماشىلىقتىڭ شىڭىنا شىعىپ, شۋاعىنا بولەنگەن ءبىر توپ زيالىلارعا جىل سايىنعى ءوزىنىڭ ستيپەندياسىن تاپسىرماق. مۇنداي ەرەكشە سالتاناتقا ەرتە كەلگەننىڭ ءبىرى ءا.نۇرشايىقوۆ ەدى. قاشانعى ادەتى وسى. اسىعىس-ءۇسىگىس كەشىگىپ جەتۋ جانىنا جات. ونى ايتاسىز, تاڭ ەلەڭ-الاڭدا اباي اتاسىنىڭ ەسكەرتكىشىنە بارىپ, ءتاۋ ەتىپ قايتقانى بار. كوڭىلى كوتەرىڭكى. سىپايى سالەمدەسىپ, مەيىرىمىن توگىپ ءجۇر. جان مولدىرلىگىنەن ماڭايىنا التىن شاپاق ۇشقىندارى شاشىراپ جاتقانداي. ايتەۋىر, ازاعاڭا ادامدار تارتىلىپ-اق تۇرادى. قولىن الىپ سالەمدەسكەن ساتتەن باستاپ, بويلارىنا جىلىلىق, قۋات-كۇش دارىپ, وزگەشە شاتتانىس كۇيگە تۇسەتىندىكتەرىن سەزەتىندەي ءبارى. ال ونىمەن تىلگە كەلىپ, اڭگىمە باستاۋ – باسقاشا قۇبىلىس كۇيىن شەرتەدى.
بۇل جەردە ەلگە تانىمال ادەبيەت, مادەنيەت, ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ ءبىرازى ءجۇر ەكەن. سايدىڭ تاسىنداي ەتىپ, ىرىكتەلگەندەر عوي. ءبارى مارە-سارە. ەلەۋلى ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋ قامىمەن كەلگەن مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, بەلگىلى كوسەمسوزشى باۋىرجان وماروۆ, ت.ب. لاۋازىم يەلەرى شاقىرىلعاندارمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, ءىلتيپات, ىزەت تىنىتىپ, « ۇلىق بولساڭ, كىشىك بولدىڭ» ونەگەسىن كورسەتىپ ءجۇر. ازاعاڭ دا سول ءىنى-قارىنداستارىنا رازى كەيىپپەن كوز قىرىن سالىپ قويادى. «ەلىمنىڭ ەرتەڭگى ءۇمىت ارتقان ۇرپاقتارى سەندەرسىڭدەر»,– دەگەندەي, ىشتەي مارقايىپ, ماساتتانادى.
ازاعاڭ جايلى ديۆانعا جايعاسىپ, بىرازىراق ويعا شومدى. جان قالتاسىنا قولىن جۇگىرتىپ, تومپيعان قوراپشانى سىرتتاي سيپالاپ قويدى. ەلباسى وتكەن جەلتوقساندا – تاۋەلسىزدىك كۇنى تاپسىرعان «وتان» وردەنى بولاتىن. ۇيدەن شىعاردا دا: «تاقسام با, تاقپاسام با؟» دەپ, ويلانىپ قالعان. ءالى سول يلەۋدەن شىعا الماي وتىر. وزىنە سالسا سۋ جاڭا وردەنى عوي, وڭىرىنە قۇلپىرتىپ قاداپ العىسى بار. باسقا ماراپاتتارىن ۇيىنە تاستاپ كەتكەن. تەك وسى سوڭعىسىن كوڭىلى قالايدى. ەلباسىنىڭ ءوز قولىنىڭ تابى قالعانىمەن دە ىستىق تارتادى. سودان بەرى بۇل وردەندى قىزىقتاۋشىلاردىڭ لەگىندە شەك جوقتاي. استانا اۋەجايىنان اتتاناردا وزىنە جاقىن تارتاتىن ءبىر ءتىلشى, قالامگەر وردەنىن سيپالاپ كورىپ: «وردەنىڭىز باقىتتى قارتتىعىڭىزعا ايدىك جاراسىپ تۇر ەكەن»,– دەپ قۋانىپ, بايعازىسىن ۇسىنعان. سول بايعازى باسى «بايلىققا» ۇلاسقانداي ما, ءوزى. ازىلىمەن ارلەگەنى عوي. ءجا, ويدى قۋساڭ, بەتىمەن جايىلىپ كەتەتىنى بار, لىقسىعان ەكپىنىن تەجەدى دە, ناقتى شەشىمگە بەكىنبەك سىڭايمەن جان-جاعىنا قاراعىشتاپ الدى. مۇندايدا ءبىرەۋدىڭ اقىلىنا جۇگىنگەننىڭ ەش ارتىقتىعى جوق. سول-اق ەكەن, انادايدان تالانتتى اقىن قارىنداسى مارفۋعا ايتحوجينا ساندەنە باسىپ كەلىپ, سالەم بەردى دە قاسىنا جايعاستى.
– مارفۋعا اينالايىن!– دەدى ازاعاڭ ويناقشىعان ويىن ساپ تىيماق بولىپ.– اقىل قوسشى, مىنا سۋ جاڭا وردەنىمدى تاعىپ العانىمنىڭ سوكەتتىگى بولماس پا ەكەن؟ – مارفۋعا اعاسىنىڭ قولىنداعى اشىق قوراپشادان جالتىراپ كورىنگەن ساۋلەلى وردەنگە ەلىگە قاراپ قالدى دا بۇلتالاقسىز شەشىمىن ايتتى. – ە, مىنا شاتتانىستى ساتتە ءوڭىرىڭىزدى ارايلاندىرىپ جىبەرەتىن بۇل وردەندى بۇگىن تاقپاعاندا, قاشان كورسەتەسىز؟ قانە, اكەلىڭىز, ءوزىم…
وردەنىن ۇسىنىپ, وڭ جاق يىعىن يكەمدەي باستاعانى سول ەدى, ازاعاڭنىڭ بويى لەزدە السىزدەنىپ, ءجۇزى كۇرەڭىتىپ كەتتى. ەرنى سۋمەن شىلاندى. كوزى نۇرسىزدانىپ, شاپشىڭقى قىسىم ميىن شىمىرلاتىپ بارا جاتقانداي. وزىنە بەسەنەدەن بەلگىلى جايت قوي. ساقتىعىنا باسىپ, كەۋدە كەرە اۋا قارماعىسى كەلگەنىمەن, قاۋقارى قالماعانداي… كەۋدەسىنە مارفۋعا قاداعان وردەن جارقىراپ كوز جاۋىن العانىمەن, يەسىنىڭ جايسىزدىعىنا تيتىمدەي دە سەپ بولا المادى…
مينيستر م.قۇل-مۇحاممەد جاعدايدىڭ ناسىرعا شابا باستاعانىن سەزگەندەي, ب.وماروۆتى شاقىرىپ الىپ: «سەن اعاڭنىڭ جانىندا بول!» دەپ تاپسىردى. ءسويتىپ, ينسۋلت العان ازاعاڭنىڭ بىلايعى تاۋقىمەتى باۋىرجاننىڭ يىعىنا تۇسكەن ەدى. ءجوپپەلدەمەدە «جەدەل جاردەم» پرەزيدەنت ءىس باسقارماسى اۋرۋحاناسىنان ەمەس, قالالىق بولىمشەدەن شاقىرىلعان ەكەن, كەلگەن ەكى دارىگەرگە نۇرشايىقوۆتىڭ حالقىنا قانداي قادىرلى ەكەنىن ءتۇسىندىرۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولسا كەرەك. ءارينە, قاي ادامنىڭ دا ءومىرى قىل ءۇستىندە تۇرعاندا مۇنداي سالىستىرمالىق ارتىقتاۋ بولىپ كورىنەر. بىراق شاپشاڭ قاراپ, دارىگەرلىك كومەك كورسەتىلسە ەكەن دەگەن ساسقالاقتىق نە ىستەتپەيدى. سول كەزدە الماتىدا قىسقى ازيا ويىندارى ءجۇرىپ جاتقان. الگى قالالىق دارىگەرلەرگە سوعان قاتىستىلارعا عانا ءبىرىنشى كەزەكتە جەدەل جاردەم كورسەتىلسىن دەگەن بۇيرىق تۇسسە كەرەك. سونىڭ اۋانىنان جاڭىلماعان تۇرلەرى ەكەن. باۋىرجان دا تاپقىر جىگىت قوي: «بۇل كىسى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ الاۋگەرى ەدى», – دەپ شورت كەسكەندە, انالار ازاعاڭنىڭ ءوسكەمەندە الاۋ ۇستاپ قاقاعان قىستا جاستاردان قالىسپاي جۇگىرگەنىن قايدان ءبىلسىن, شالت قيمىلداپ, زىر جۇگىرىپ ەم-دوم قامىن قاراستىرىپ, لەزدە اۋرۋحاناعا جەتكىزىپ سالادى…
ازاعاڭ سول سالتاناتتا سويلەۋى كەرەك ەكەن… قاعازعا تۇسىرىلگەن سوڭعى ءسوزى سويلەنبەي قالدى… ءسوز ءماتىنىن, ستيپەنديالىق قاراجاتىن, قول ساعاتىن, ۇيالى تەلەفونىن, سىرتقى كيىمدەرىن بۋىپ-تۇيگەن باۋىرجان ابدىراپ جەتكەن ۇلى ارنۇر مەن جيەنى ءساكەنگە تابىس ەتىپتى. سودان بەرى مەنىڭ كوڭىل اينەگىمنەن باۋىرجان ءىنىمنىڭ الگى زاتتاردى قىسىپ ۇستاعان ابىرجىڭقى كۇيى ەلەستەپ, كەتپەيتىن بولدى. ەڭ سوڭعى كومەك سونىكى بولىپتى. ەڭ سوڭعى سوزدەرىن سول ەستىپتى. دارىگەرلەر اقىل-ەسىنىڭ دەڭگەيىن بىلمەك بوپ: «قاسىڭىزداعى مىناۋ كىم؟» دەپ سۇراعاندا: «مەنىڭ باۋىرجان ءىنىم عوي» دەگەن ەڭ سوڭعى بيازى داۋىستى ءسوزى قۇلاعىندا قالىپتى. ءيا, ءيا, جانساقتاۋ بولىمىنە زەمبىلمەن اكەتىپ بارا جاتقانعا دەيىنگى سوڭعى سوزدەرى ەدى…
…قازىر ازاعاڭدى ويلاسام, باۋىرجان قاباتتاسىپ ەلەستەيتىنى نەسى ەكەن؟! مەن سەنى بۇرىنعىدان دا ەتەنە دوس-ءىنى دەپ تانىپ, عاجاپ جاقسى كورىپ ءجۇرمىن, باۋىرجان! قوس بۇيرەگىمنىڭ ءبىرى ءازاعاڭ دەپ بۇلكىلدەيتىن… ەكىنشىسى…
اۋرۋحانا. دوڭعالاقتى زەمبىلمەن زىرىلداتىپ, الدەقايدا اكەتىپ بارا جاتقانىن ەمىس-ەمىس سەزەدى. ساناسى سەلكەۋلى, ب ۇلىڭعىرلاۋ. جادىنا نە بولعان؟ الگى ازىردە كىمدەرمەن تىلدەسىپ ەدى؟ نە جونىندە؟ سول اياق-قولى س ۇلىق جاتىر. قوزعاماق بولعان امىرىنە باعىنار ەمەس. قوس شەكەسى زەڭگىپ, كوزى الدى ءالسىن-ءالى قاراۋىتىپ كەتەدى. «باۋىرجان بالام مىڭ بولعىر ەكەن… اكەسىندەي وبەكتەپ, زىر جۇگىرىپ ءجۇر-اۋ…» ءارى قاراي ويى تۇمانداندى. اق جەلەڭدىلەر شۇپىرلەسىپ جاتىر. ماڭايىندا اق كوبەلەكتەر ۇشىپ جۇرگەندەي… ءناتى, باسقا بىردەڭەگە اۋىستىرىپ سالىپ جاتقانداي ما؟
وڭ جامباسى, ىلە وڭ قارى شىم ەتىپ, ءبۇرىپ كەتتى. سول-اق ەكەن باستىرىلىعىپ ويانعانداي بولىپ, دەمى جەڭىلدەپ, كەۋدە كەرە جۇتىندى. «ە, مانا جانساقتاۋ بولىمىنە دەپ ەدى عوي…» تالاي كورگەن قۇقايى. جەڭىلدىگى بولار دەپ دامەلەندى. جۇرەگى التى-جەتى رەت ءتىلىم-ءتىلىم بولعان. قۇداي ساقتاپ قالدى. كورەشەگى بار ەكەن. بۇل جولعىسىنىڭ دا سونداي ءۇمىتى تاۋسىلماس. نە بوپتى؟! بىردەن ولە قالاتىن. جۇرەك شانىشتى ەكەن دەپ, مىنا ءومىردى قيا سالماق پا؟ جازۋىن قايتەدى؟ قالامسابى شە؟ كومپيۋتەرى قاڭتارىلىپ قالماق پا؟ فوتواپپاراتىن الىپ شىعىپ ەدى, قايدا تاستادى ەكەن, وسى؟ الاس-كۇلەستە ماناعى وردەنى ءتۇسىپ قالماسا بولدى. قولىنا تيگەن ستيپەندياسىنا كۇندەلىك-كىتابىن شىعارىپ الار-اۋ. وسىدان ءبىر تۇرىپ كەتسە, الدىمەن اباي اتاسىنىڭ ەسكەرتكىشىنە بارىپ: «ابەكە, ايىعىپ كەلدىم, ءسىزدى قيماعاندىقتان»,– دەپ سالەم بەرەر ەدى. سوسىن بىردەن كەڭسايعا تارتار. حاليمانىڭ اق كۇمبەزىنە كىرىپ, دۇعا ورنىنا وقيتىن: «سەنەن ارتىق جان تۋماس, تۋسا تۋار ارتىلماس…», – دەپ سارناي ءجونەلەر… حاليما: «قاشان جانىما كەلەسىڭ؟» – دەسە نە دەمەك, ءباتىر-اۋ! كادىمگىدەي قينالىپ, دەمى اۋىرلاپ, بەتىن تەر جۋىپ كەتكەندەي…
تاعى بىردەڭەلەر قوڭ ەتىن شىم-شىم ەتكىزگەندەي. دىزىلى, دۋىلى ارالاس ۋىتتى نارسە. بەت-اۋزى الدەنەمەن شاندىلىپ, تىپىر ەتكىزبەستەي تاڭىلىپ قالعاننان ساۋ ما, ءوزى؟ تاعى دا ەمىس-ەمىس الدەنە ويلار ورالا باستادى. نە كورمەپ ەدى, ءتورت جىل سوعىستا. قول زەمبىلمەن تالاي رەت گوسپيتالعا تۇسكەن. سونىڭ بارىنە شىداس بەرگەن جۇرەك شىركىن بەيبىت زاماندا سىر الدىردى عوي. وكپە جوق وعان. تالاي تالماۋراپ, ءۇزىلىپ بارىپ-بارىپ تۇزەلىپ كەتكەن. بۇل جولى دا وكىندىرمەس. سەنەدى ءجۇرەگىنە! حالقى ءۇشىن قالىپ بارا جاتقان قانشاما شارۋالارى تۇر. مۇمكىن ەمەس قوي, حالقىنىڭ ءۇمىتىن قيىپ كەتۋ. مۇمكىن ەمەس… دارىگەرلەردىڭ ءبارى جىعا تانيدى ءوزىن. ۇنەمى ساۋىقتىرىپ جىبەرگەن. بۇل جولى دا ايانىپ قالماس… ەكىنشى ۇيىندەي بوپ كەتكەن اۋرۋحانا توسەگىنەن سىتىلىپ شىعىپ, قارا شاڭىراعىنا قاقىرايىپ كىرىپ بارار, ءساتىن سالسا.
مانا: «بالالارعا حابار بەرەيىن بە؟» – دەگەن باۋىرجاندى تەجەپ تاستاعان. قورقىپ كەتەر دەپ, ءبارىن اياعان, جايسىزدىقتان جاسقانعان. سولارعا بىلدىرمەي, ءتاۋىرلەنىپ جەتىپ بارسا عوي, توبەدەن تۇسكەندەي ەتىپ.
شۇكىر, حاليما ەكەۋىنىڭ باۋىرىنان ورگەن بالالارى جاقسى ءوستى, قالاعان ءبىلىمىن الدى, اتا-بابا وسيەتتەرىنە ادالدىق تانىتىپ ءجۇر. شەتىنەن ەلگەزەك. وزگەنىڭ مۇددەسىنە ەلەڭدەپ, قابىرعالارى سوگىلىپ تۇرادى. «جانار, جاننات, ارنۇر, جاننۇر بوبەكتەرىم-اي! ءومىر بويى وبەكتەدىم-اي! ەڭ باستىسى – ار-نامىستارىڭا, ابىرويلارىڭا كىر كەلتىرمەڭدەرشى! ءبىز وتسەك تە بالەنشەنىڭ ۇرپاقتارى دەپ جۇرەدى عوي! اينالايىندارىم, اسىلدارىم, كىشكەنە كەزدەرىڭەن شۇبەرەككە ءتۇيىپ ءوسىرىپ, مەيىرىمگە وراپ ەرەسەك ەتكەن تايلاقتارىم! بوتالارىم, بوزداپ قالار ما ەكەنسىڭدەر!.. الدىمەن حاليما شەشەلەرىڭدى, سوسىن مەنى ەسكە الىپ جۇرەرسىڭدەر!..»
بۇل كەزدە كەلىن-بالالارى, نەمەرە-جيەندەرى, كورشى-كولەمدەرى, ەت جاقىن تۋىستارى اۋرۋحاناعا جينالا باستاپ ەدى… ىشىندە بەلگىلى جازۋشى ءسابيت دوسانوۆ تا بار…
بالالارىن ويلاعاندىقتان با ەكەن, ءبىرتۇرلى بويى بالبىراپ, تىڭايىپ جاتىر. ساناسى دا سەرگەك سەكىلدى. بىراق بارلىق ىقىلاسىن سالىپ كۇتىپ, جانىنان ءبىر ەلى كەتپەي قويعان مەدبيكەگە ءتىل قاتۋعا دارمەنى جوق. جاۋدىرەپ قاراپ قالادى دا, قاباعى ىرىقسىز جابىلىپ كەتەدى. كوزى جۇمۋلى بولسا دا, ويى اشىق… استانادا, قىستا وردەن الاردان بۇرىن, كۇزگە سالىم ارنايى بارىپ, «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» رومانىنىڭ جارىق كورگەنىنە 40 جىل تولۋىنا بايلانىستى «حابار» ارناسىنىڭ باعدارلاماسىنا ءتۇسىپ قايتقان ەدى. وتە تاعىلىمدى بولعان سەكىلدى. ءوز مەرەيتويلارىن قۇنتتاماي كەلگەنىمەن, كىتابىنىڭ ۇلكەن بەلەسى اتالىپ ءوتىپتى. بۇل – باقىت! حابار ءجۇرىپ جاتقاندا, ۇلكەن ەكراننان سىرقاتتىعىنا قاراماستان مەڭتايى – نۇرعاميلاسى كورىنىپ, ۇزاق عۇمىر تىلەدى. لەبىزىن كەمسەڭدەپ ءبىتىردى… سول ەپيزود ەسىنە تۇسكەندە جازۋشى شالدىڭ ءوزى دە تولقىپ, ءسال قىبىرلادى: «و, وتكىنشى دۇنيە! ۋا, مەڭتايىم! ەي, ماحاببات پاديشاسى! ۋىز شاعىڭدى جىرلاعان مەن وسى كۇيىڭدى كورەم دەپ پە ەدىم!.. بىراق, بىراق سەن, حالقىڭنىڭ ەسىندە ماڭگى جاس, قۇلپىرعان سۇلۋ تۇرىڭمەن قالاسىڭ عوي!..»
ماحابباتتان جاراتىلعان جازۋشى عوي ازاعاڭ! ماحاببات – بال! ماحاببات – جار! ماحاببات– وتباسىڭ! ماحاببات – تۋعان جەرىڭ, ەلىڭ! ماحابباتىڭ – قوس قاناتىڭ سەنىڭ! مىنە, تالماي اۋەلەتىپ, توقسان جاستىڭ بيىگىنە كوتەرىپ كەلە جاتىر ەدى, اتتەڭ-اي, كەنەت السىرەي باستاعانى نەسى ەكەن؟! «قۋاتتان, قۇمارت! الدىڭدا ءومىرىڭ – جۇماق!» – ازاعاڭ وسىلايشا بويىنا ءال-كۇش جيناعىسى كەلىپ, ىشتەي شيرىقتى… قوس قاناتى بۇرىنعىداي سەرىپپەلى كۇيمەن قاتار جايىلمايدى. سول جاق قاناتى – سول جاق دەنەسىندە ءدىرىل دە بايقالمايدى… پىستەلەر مە ەدى ينەمەن…
اۋىق-اۋىق بالالارى ەسىنە تۇسە بەرەدى. بىردە كىتاپتارى كوز الدىنا تىزىلە قالادى. قۇيىندانىپ, الاساپىران الماسىپ كەتەدى ءبارى: بالالارى مەن كىتاپتارىنىڭ ءتۇر-ءتۇسىن اجىراتا الماي قالادى. «اماناتتادىم سەندەردى!»– دەدى ويشا كۇبىرلەپ…
… بەس جارىم تاۋلىك اجالمەن ارىستانشا ارپالىسقان نازىك تە ءنارلى, قاجىرلى دا قايراتتى, الداسپانداي ايباتتى جۇرەك سوعۋىن توقتاتتى! ازاعاڭ ءسوندى! ەكىنشى ءومىرىنىڭ بىلتەسى تۇتاندى!
…سىرتتا الاتاۋ باسىن بۇلت كىرەۋكەلەدى!
…سىرتتا ءۇرىم-بۇتاعى سەڭدەي سوعىلىسىپ, سانسىراپ كەتتى!
…ەكىنشى ۇيىندەي بولعان اۋرۋحانا قارا جامىلدى!
«ەمەن-داعى قۇلاسا, بەتەگە ەكەن, دارا تۋعان تۇلعا دا وتەدى ەكەن!..»
قايسار ءالىم,«ەگەمەن قازاقستان».
استانا – الماتى – استانا.
سۋرەتتە: ءا.نۇرشايىقوۆ.