ەندى نە ىستەگەن ءلازىم. سەڭ-سەڭ قاردىڭ كوبەسىن سوككەن كوكتەم دە كەلدى. جەر اياعى كەڭىگەن سوڭ دالانىڭ ديدارىن كوكىرەگىنە كوشىرگەن اۋىل-ەلدىڭ ۇلكەندەرىنەن سۇراستىرىپ, باعزى زاماندا ەل ىرىسى بولعان, كەيىن بىتەلىپ قالعان بۇلاقتاردىڭ كوزىن تاپساق... ءومىر اعىسىمەن تۋعان جەرىنەن ۇزاپ كەتكەن ازاماتتار اتا قونىسقا ءبىر ورالىپ, كونە بۇلاقتىڭ كوزىن اشسا, بەرەكەنىڭ قاينار بۇلاعى قايتا جاڭعىرار ەدى. بۇلاق – ىرىس, بۇلاق – بەرەكە! مالعا دا, جانعا دا قاجەت. قازىرگى كۇنى دالانىڭ ەرتە, ءشىلدەنىڭ ورتاسى اۋا كوك وسكىنى قۋارىپ, ءشوپ بۋىنى ەرتە قاتىپ, توڭىرەكتىڭ مەزگىلسىز سارعايىپ كەتەتىنى بار. بۇل دا سول بۇلاقتىڭ بىتەلۋىنەن. تومارلاردىڭ, شاعىن كولشىكتەردىڭ سۋالىپ قالۋى دا وسى سەبەپتى. تومار دەمەكشى, باياعى بالا كەزىمىزدەگى تومارلار قانداي ەدى, شىركىن؟! ءتونىپ كەپ قاراساڭ, تابانى ايناداي بولىپ ءمولدىرەپ جاتاتىن. انالارىمىز بۇلاقتان مويىناعاشپەن قوس شەلەگىن تولتىرىپ, بەتىنە شاشىراماسىن دەپ تۇيەجاپىراقتى سالىپ الىپ كەلە جاتاتىن. ادەمى سۋرەت ەدى. سول سانسىز بالبۇلاقتاردان سۋساماي وسكەن ۇرپاق ەكەنبىز عوي.
كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇلاق بىتكەننىڭ باسىنا تونگەن ناۋبەت تىڭ يگەرۋ جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلەدى. وعان شەيىن بۇلقىنىپ اعىپ جاتقان سانسىز بۇلاقتىڭ كوزى تەحنيكانىڭ تابانىمەن بىتەلىپ, ءبىرجولا وشكەن. جالعىز جالپاق جوننان عانا ەمەس, ادامداردىڭ ساناسىنان دا. بۇل نەمكەتتىلىكتى قويساڭىزشى, قازىر وسى جەردە باعزى ءبىر زاماندا بۇلاقتىڭ كوزى بولۋشى ەدى, سونى ارشىپ تازالايىقشى دەپ قولىنا كۇرەك ۇستاپ جۇرگەن ادام كورمەيسىز. جەر جايىن بىلەتىن كونەكوز قاريالاردىڭ قاتارى سەلدىرەگەن سوڭ كەيىنگى جاس قاي جەردە بۇلاق, قاي جەردە قاينار بولعانىن تاپ باسىپ ايتا دا المايدى.
زەرەندى اۋدانىنىڭ كوكتەرەك اۋىلىنىڭ جانىندا جەرگىلىكتى جۇرت, جەرگىلىكتى عانا ەمەس, وكپەك جولاۋشى دا ادەيىلەپ ات باسىن بۇراتىن, تاڭدانا تاماشالايتىن كيەلى جەر ساناتىنداعى اۋليەتاس بار. ىلكى زاماندا الىس جولعا شىققان جولاۋشى دا, بالا كوتەرمەگەن انا دا, سىرقات مەڭدەگەن ادام دا اۋليەتاستىڭ باسىنا كەلىپ ءمىناجات ەتسە كەرەك. كەيىن اۋليەتاستىڭ ماڭايى كەلىمدى-كەتىمدى كىسىنىڭ تابيعاتقا كورسەتكەن تاعىلىعىنان قاتتى جۇدەپ, قوقىس باسىپ كەتتى. جاز ايلارىندا وسى جەردە وتىرىپ وزدەرىمەن بىرگە الا كەلگەن اس-سۋىن ىشەدى. قالدىعىن قالاي بولسا, سولاي تاستاپ كەتەدى. قاي تۇسىڭا قاراساڭ دا, بوساعان بوتەلكە, تەمەكى قورابى. اۋليەلى جەردىڭ وزىنە كوزقاراسىمىز وسىنداي بولعان سوڭ بەيتاراپ بۇلاقتىڭ باعى قايدان جانسىن؟! وسى جايدى جازعان بولاتىنبىز. ىلە وسى اۋىلدىڭ تۋماسى, بۇگىندە وبلىس ورتالىعىندا تۇراتىن جۇماعۇل جولدىقوۆ 5 ميلليون تەڭگە قارجىسىن جۇمساپ, پەرزەنتتىك پارىزىن اقتاپ, اۋليەتاستى ءايباتتاپ قورشادى. كىرەبەرىسكە ءمارمار تاقتا ورناتىپ, ەل تاريحىن تاڭبالادى. بار شارۋانى بىتىرگەن سوڭ شومەلە تاستىڭ ەتەگىندە قوزى ورىسىندەي جەردەن باياعىدا وسى جەردە بۇلاق بولۋشى ەدى-اۋ دەپ, تراكتورمەن ءبىر ءسۇرىپ وتپەي مە؟ نەشەمە جىلدار بويى كوزى بىتەلىپ, بۋلىعىپ اعا الماي تۇرعان اق بۇلاق بۇرق ەتە تۇسكەن. ماڭايى شۇپىلدەپ تازا, ءمولدىر سۋعا تولعان سوڭ كونە ءجۇلگەنىڭ ىزىمەن قۋانىش تامشىلارى كۇمىس ساۋلەسىن جارقىراتىپ ەڭىسكە قاراي جۇگىردى-اي دەسەدى. سۋ جارىقتىق, توڭىرەكتى كۇمىس كۇلكىگە تولتىرىپ, سىلدىر-سىلدىر ەتىپ اققاندا, اراعا الدەنەشە جىل سالىپ ىزدەپ كەلگەن جۇماعۇلدىڭ دا جۇرەگى ەلجىرەي سوقسا كەرەك. كەيىن كوكتەرەك اۋىلىنىڭ اقساقالدارى ءوزارا ۇيعارىمعا كەلىپ, الگى بۇلاقتى «جۇماعۇل بۇلاعى» دەپ اتاۋعا ءباتۋالاسقان. سويتسە, كەڭەس زامانىندا اۋليەتاستىڭ ىعىنداعى وگىز تەرىسىندەي كىشكەنتاي قويناۋدا ساۋىن سيىرلار تابىنى قامالسا كەرەك. مال تۇياعى مولدىرەپ اعىپ جاتقان بۇلاقتى بىتەگەن دە تاستاعان. شارۋاباستى بولىپ جۇرگەن اۋىل ادامدارى تاياقتاستام جەردەگى اق بۇلاقتى ىزدەمەگەن دە عوي. قازىر اۋليەتاسقا ءمىناجات ەتە كەلگەن جولاۋشى بىتكەن الگى بۇلاقتان سۋ الىپ ءىشىپ, تاڭدايىن جىبىتكەن سايىن جۇماعۇلعا العىسىن جاۋدىرادى.
– ءبىزدىڭ اۋىل توڭىرەگىندە بۇلاق كوپ بولۋشى ەدى,–دەيدى تابيعاتقا جاناشىر ازامات جۇماعۇل جولدىقوۆ, – قويبۇلاق, كوكتەرەك بۇلاعى, تاسبۇلاق... ونداعان بۇلاق جاز بويى سارقىراي اعىپ, ەڭىستەگى ەلدى ىلعالعا قارىق قىلىپ جاتاتىن. بۇلاق سۋىنان ءنار العان شالعىن دا كىسى بويى بولىپ وسەتىن, ال اعاش باۋىرىنداعى جەمىس-جيدەك ات تۇياعىن قىپ-قىزىل ەتىپ بوياپ تاستايتىن. بۇلاق سۋالعان سوڭ دالانىڭ دا ديدارى وڭىپ كەتەدى ەكەن.
ەكىنشى ءبىر ونەگەلى ءىستى مارقۇم, تابيعات جاناشىرى, گەولوگ عالىم ايتقاجى قازبەكوۆ اعامىزدىڭ قارەكەتىنەن ەستىگەن ەدىك. ول دا وسى اۋداننىڭ تۋماسى. تۋعان جەرى – قارابۇلاق اۋىلى. اۋىل ىرگەسىندە ءبىر كەزدە تازا, ءمولدىر سۋىمەن قانشاما ەلدىڭ ريزىعى بولىپ جۇرگەن بۇلاق سۋى كوزىنە ءشوپ-شالام, بۇتاق, شىرپى تۇسكەن سوڭ بىتەلىپ قالعان. تاعى دا سول ەنجارلىق. تالاي جىل اعىسىن توقتاتىپ, وكپەلەگەندەي تومسارىپ جاتقان عوي. ايتقاجى اعامىز دالاداعى, قالاداعى قارابۇلاقتىڭ ازاماتتارىن جيناپ, ماڭايىن تازالاپ, باسىن بەكىتتى. ونەگە ەدى. تەك جاقسى ءىستى جۇرت قولداپ اكەتپەدى. وكىنىشتىسى دە سول.
– ءبىر ەسكەرمەگەن شارۋامىز وسى, – دەيدى قىرىق جىل ورمان شارۋاشىلىعىندا قىزمەت ەتكەن شابدان توقمۋرزين, – ەرتەرەكتە ءبىزدىڭ وڭىردە قۇدىق تا قازباعان عوي. اسىرەلەپ ايتقاندا, قادام باسقان سايىن كەزىگەتىن ءمولدىر سۋلى بۇلاقتار اعىپ جاتقان سوڭ ازاپتانىپ قايتسىن. بۇلاقتىڭ ەڭ الدىمەن تابيعاتقا سەپتىگى مول. كوكشەتاۋدىڭ كوپ كولدەرى ارناسىنان شەگىنىپ, سۋى تارتىلسا, بۇل سول بۇلاقتاردىڭ بىتەلىپ قالۋىنان. وزگە جەردى بىلاي قويعاندا, بۋرابايدىڭ وزىندە قانشاما مينەرالدى زاتتارعا باي بۇلاقتار بىتەلىپ قالدى. قازىر ايناكول جىل سايىن جاعالاۋىنان شەگىنىپ, كول سۋى تارتىلىپ كەلەدى. زەرەندى كولى دە سولاي. زەرەندى كولىنىڭ ارعى جاعالاۋىندا, تاۋ ەتەگىندە قانشاما بۇلاق بار ەدى. وزەن-كولدىڭ قورەكتەنەتىنى وسى بۇلاق سۋى عوي. تابيعاتتا ەسەپسىز ەشتەڭە جوق. ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى.
قازىر كوپ اۋىلدار جاز شىعا سۋ تاپشىلىعىنا ۇشىرايدى. وزگەنى بىلاي قويعاندا, مال سۋاراتىن سۋعا ءزارۋ. ءدال باياعىداي بولماعانىمەن, سىزدىقتاپ بۇلاق سۋى اعىپ جاتسا, مال-جانىمىز سۋدان تاپشىلىق كورمەس ەدى عوي. ۇلى دالانىڭ بار قاسيەتىن ۇلىقتاپ جاتقان ۋاقىتتا بيىل ءبىر ۋاقىت تاۋىپ, ەلگە بارىپ, بار بەرەكەنىڭ باستاۋ كوزى – بۇلاق كوزىن اشايىقشى, اعايىن!
اقمولا وبلىسى