كۇزگى جاپىراقتاي قالتىراعان قولدار (اڭگىمە)

ءوزىنىڭ ۇستىنە الدەكىمنىڭ ءتونىپ تۇرعانىن سەزگەن ءباتيما كوزىن اشىپ الدى. قاراكولەڭكەدە كۇيبەڭدەپ جۇرگەن رىسكۇل كەمپىر ەكەن. «وسى كىسى-اق جۇرەگىمدى جاراتىن شىعار» دەپ ويلاعان كۇيى ءباتيما باسىن تۇمشالاپ تەرىس قاراپ جاتتى. «مۇندا بارلىق بولمەدە ءتورت ادامنان تۇرادى, تەك وسى ون ءتورتىنشى پالاتادا عانا ازىرگە ء بىر ادام, رىسكۇل اجەي عانا بار, سونىڭ قاسىنا باراسىز. ول كىسى مازاسىزداۋ, بىراق ادامعا زيانى جوق» دەگەن بولاتىن قابىلداۋشى قىزمەتكەر وسى جەرگە العاش كەلگەندە.

كىمنىڭ قاسىنا بولەدى, قالاي تۇرادى, العاش كەلگەندە بۇعان ءبارىبىر ەدى, «ە-ە, مەيلى, باپ تاڭدايتىن نە جاعدايىم بار, ءبارىبىر ءوز ۇيىڭدەي قايدان بولسىن, نە بولسا دا مەيلىنشە وڭاشا بولعانى جاقسى» دەپ ويلاعان. العاش كەلگەن كەزدەرى رىسكۇلدىڭ قىلىقتارىن توسىرقاپ, ءتىپتى زارەزاپ بولىپ دارىگەرگە شاعىم جاساپ  كورگەنىمەن, بىراق, دارىگەر «وي, ول كىسى دەمەنتسيا عوي» دەپ قولىن سىلتەگەن سوڭ, دەمەنتسيانىڭ نە ەكەنىن ۇقپاسا دا رىسكۇلدىڭ وعاش قىلىقتارىنا كەلە-كەلە ءمان بەرمەيتىن بولعان. باستاپقىدا رىسكۇل كەمپىر مۇنى الدەكىمگە ۇقساتتى ما, قارت ادامداردا بولا بەرمەس شيراقتىقپەن ەنتەلەي كەلىپ, قۇشاقتاي الاتىن.

ءۇيباي-اۋ, بوتاش, بۇل سەن بە؟ قايدان ءجۇرسىڭ؟

سوسىن سىلەكەيىن جاعىپ مۇنىڭ ەكى بەتىن الما-كەزەك سۇيە باستايدى. وسىلاي كۇنىنە بىرنەشە رەت قايتالانادى. وتكەن شاقپەن عانا ءومىر سۇرەتىن, مۇنى كۇن سايىن باسقا بىرەۋمەن شاتىستىرىپ وزىنە جابىسا كەتەتىن الجىعان كەمپىردى ءباتيما كەلە-كەلە كەرى يتەرىپ تاستايتىن بولدى. وندايدا كەمپىر ءبىر ءسات مۇڭايىپ قالعانداي كورىنەدى دە, قالتاسىنان بىردەڭە الىپ جەپ جونىنە كەتەدى, ء وسىبىر ەكەۋىنە دە ىڭعايسىزدىق اكەلەتىن وقيعا دەمدە ۇمىتىلادى.

رىسكۇل كەمپىر الا تاڭنان تۇرىپ الىپ, كۇن سايىن ءبىر جاققا جينالاتىن. دارىگەردەن ەستىگەنى, كەمپىردىڭ ەكى ۇلى بار, ۇلكەنىنىڭ قولىندا تۇرعان كەمپىر ءالسىن-ءالسىن ۇيدەن شىعىپ كەتىپ اداسىپ, بىرەسە سۋدى اعىزىپ, بىرەسە گازدى وشىرمەي, ءۇي ءىشىن ابىگەرگە سالىپ, اقىرى ۇلكەن ۇل شەشەسىن پوەزعا مىنگىزىپ كىشى ۇلىنا جىبەرگەن ەكەن. شەشەسى مەن ايەلىنىڭ اراسىنداعى بىتپەيتىن كيكىلجىڭنەن ميى اشىپ كەتكەن كىشى ۇل ونى ۋاقىتشا وسى جەرگە ورنالاستىرىپ, «ءبىر كۇنى ءوزىم كەلىپ الىپ كەتەم» دەپ ۋادە بەرسە كەرەك, سودان بەرى كەمپىر كۇندە ەرتەمەن الدەقايدا اسىعىس جينالا باستايتىن بولعان. تۋمبوسىنىڭ قاقپاعىن اشىپ الدەنەنى اقتارىپ, ودان تارس ەتكىزىپ جابادى, ۇستىندەگى جىلتىر جىپتەرى بار ماتادان تىگىلگەن كويلەكتىڭ سىرتىنان التىن زەرلى كاجەكەيىن ىلەدى, ونىڭ سىرتىنان كيىم ىلەتىن ورىنعا تاپسىرماي الىپ قالعان ەسكى پالتوسىن كيەدى. جيەكتەرى گۇلدى-گۇلدى ورامالىن جاعىنان تارتىپ بايلايدى دا ءبىر جاققا اسىققانداي شىعا جونەلەدى. ال الا تاڭمەن جيناقتاعان چەمودانى سول كۇيى قالادى. اشىق تۇرعان بۇكىل ەسىككە كىرىپ, اداقتاپ كەتەتىن رىسكۇل ءوزى تۇراتىن ون ءتورتىنشى پالاتانى تابا الماي ۇزاق اينالادى. كەيدە باسقالار ۇرسىپ, جۇلقىلاپ ءجۇرىپ وزدەرىنىڭ مازاسىن العان كەمپىردى اكەلىپ كىرگىزىپ تاستايدى, كەيدە ءباتيمانىڭ ءوزى اداسىپ جۇرگەن كورشىسىن الىپ كەلەدى. ەرتەڭىندە رىسكۇلدىڭ تاعى دا اسىعىس ءبىر جاققا جينالىپ جاتقانى.

اۋرۋ اداممەن نە اڭگىمە ايتاسىڭ, ءباتيما سوڭعى كەزدە وسى جەردىڭ باسشىلىعىنا جاسى ءوزى شامالاس كورشىم بولسا دەپ ءوتىنىش ايتۋدى دا ويلاپ جۇرگەن. ول كورشىسى رىسكۇل سياقتى دەمەنتسياعا ۇشىراماعان, قويۋ شايدى تارتىپ وتىرىپ, وتكەن-كەتكەندى اڭگىمەلەپ, ءبىر-ءبىرىنىڭ مۇڭى مەن سىرىن بولىسسە دەيدى. وسى تىلەگىن انە ايتام, مىنە ايتام دەپ جۇرگەندە قاستارىنداعى بوس ورىنعا وزدىگىنەن ءجۇرىپ-تۇرا المايتىن كارى ادامدى اكەلىپ ورنالاستىردى. جاڭا كورشىسى ەشكىممەن تانىسۋعا اسىقپادى. جاسى توقسانننىڭ ۇستىنە شىققان كەمپىر كەلگەلى بەتىن ءارى بۇرىپ الىپ جاتادى دا قويادى. ەشكىممەن سويلەسپەيدى. كەيدە تۇنىمەن جىلاپ شىعاتىنىن دا بىلەدى. جىلاعانى دا ءبىرتۇرلى قورقىنىشتى. اۋەلى مۇرنىن تارتىپ ىشىنەن جىلاپ, بىرتە-بىرتە ىشىنەن لىقسىپ شىققان وكسىگىن باس الماي تۇنشىعىپ, ءارى-بەرىدەن سوڭ ءبىر جەرىن اۋىرسىنعانداي ىڭىرسي جىلايتىنى بار. بۇلاي ىشىندە دەرتى بار ادام عانا جىلاسا كەرەك. بۇلاي ەتىپ بۇكىل جانى سىزداپ قويماي اۋىراتىن ادامنىڭ عانا جىلايتىنىن ءباتيما  بىلەدى. وسى جەرگە كەلگەندە ءوزى دە وسىلاي تەزىرەك ءتۇن بولسا دەپ كۇتەتىن, وڭاشالىقتى تۇندە عانا سەزىنەتىن. مۇنى تۇسىنەتىن, جىلاعانىن ەشكىمگە بىلدىرمەيتىن ءتۇن سەكىلدى. تۇندە عانا باسقاعا بىلدىرمەس مۇڭ-شەرىنەن ارىلاتىن, تۇندە عانا اۋىلىن, اۋىلىنداعى ەڭ ءبىر كوز تارتار ەڭسەلى ءۇيىن, سول ۇيدە بالالارىنىڭ قالاي وسكەنىن, ارقيلى قىلىقتارىن, سول ءۇيدىڭ اۋلاسىنداعى كۇيەۋى ەكەۋى وتىرعىزعان الما مەن ورىك اعاشتارىن كوز الدىنا اكەلىپ, كۇيەۋىمەن, بالالارىمەن وتكەن الاڭسىز عاجايىپ شاقتاردى قايىرا ەسىنە الىپ, كوز الدىنان كينو سەكىلدى وتكىزىپ شىعاتىن, تۇندە عانا كەيبىر قىزىقتى وقيعالار ەسىنە ءتۇسىپ كۇلەتىن. كۇلگەنى دە قىزىق, بىرەۋ-مىرەۋ ەستىپ قويماسىن دەپ اۋزىن جاستىققا تاقاپ ەكى يىعى سەلكىلدەپ كەتەر ەدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ بۇل جەرگە دە ۇيرەندى, باستاپقىدا ۋاقىتشا كەلگەندەي انە-مىنە كەرى قايتار كۇنى تاقالعانداي سەزىمدە ءجۇردى دە, اقىر اياعىندا بۇل جەردى دە جەرسىنە باستادى. ادام بەيشارا كەۋدەسىنەن جانى شىقپاي نەگە بولسا دا ۇيرەنە بەرەدى ەكەن عوي.

«بۇل جەرگە مەن ءوزىم كەلدىم» دەۋ وسىنداعىلاردىڭ ءجيى ايتاتىن ءسوزى. بالالارى سىيعىزباي نە باقپاي وسى جەرگە كەلۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرىپ,  «ينتەرناتقا بالالارىم ەمەس, ءوزىم سونداي شەشىم قابىلداپ كەلدىم» دەۋ وزدەرىنە ءبىر جەڭىلدىك بەرەتىندەي. ءارى بالالارىنا جامانات كەلتىرمەيىن دەي مە... بىرتە-بىرتە ءباتيمانىڭ دا وسى جەردە جۇرگەنىنە قورىناتىندىعى  باسەڭسي باستادى, قارتتار ۇيىندەگى كەمپىر-شالداردىڭ ىشىندە قاي-قايسىسى دا جامان بولعاندىعىنان وسى كەپتى كيمەگەنىن ءتۇسىندى, قارتايعاندا وسى جەردى پانا تۇتام دەپ ويلاماعان, ءتىپتى بۇعان لايىق ەش ەمەستەرمەن كۇندە ءبىر ستولدىڭ باسىندا اس ىشەدى. اناۋ ءۇستى-باسىن جوندەپ, ءيىسسۋ جاعىنىپ جۇرەتىن تيمۋر دەگەن كىسى شە, كەزىندە ۇلكەن باسشى بولعان, بالالارىن شەتەلدە وقىتقان, ول نەمەلەرى شەتەلدەن قايتپاعان, كەيىن كەمپىرى قايتىس بولعاندا ەكى رەت ينسۋلت العان تيمۋر قارايتىن ەشكىمى بولماعاسىن امالسىز وسىندا كەلگەن. ال, تاتيانا يۆانوۆنا شە؟ كۇنۇزاققا كەزىندە زاۋىتتا جۇمىس ىستەگەنىن, تسەحتاعى قىزىقتارىن ايتىپ تاۋىسا المايتىن اڭگىمەشىل ايەلدىڭ كۇيەۋبالاسى ونىڭ زاۋىتتان بەرگەن پاتەرىن ساتقىزىپ, بيزنەسكە سالىپ, ءوزىن قاڭعىتىپ جىبەرگەن. ءتىپتى جاقىندا كەلگەن كوزىلدىرىكتى قاريا دا شەندى اسكەري ادام بولىپتى. بۇل جەرگە كەلۋدەگى اركىمنىڭ ءوز سەبەبى بار. جانە ولاردىڭ ءبارى دە ەشكىم اكەلىپ تاپسىرماي اق ءوزى كەلگەن.  وزدەرى سولاي دەيدى.

***

كۇن بۇلتتانسا اۋىلىن ويلاپ جانى جابىرقاي باستايتىنىن ءباتيما سوڭعى كەزدە انىق بايقاپ ءجۇر. جازدا اپپاق شاڭى بۇرقىراپ جاتاتىن تۋعان اۋىلعا ەندى بارا المايدى-اۋ... سول اق شاڭدى ارمانسىز جۇتار ما ەدى! قاي بەتىمەن بارادى, نە دەپ بارادى؟  «ويباي-اۋ, مۇعالىم ءباتيمانى بالاسى قارتتار ۇيىنە تاپسىرىپ جىبەرىپتى» دەسىپ گۋىلدەسىپ جاتقان دا شىعار-اۋ. وزىنە جەتەرلىك پەنسياسىمەن كۇنەلتىپ ءاپ-اسەم وتىرعان جەرىنەن استىنا سۋ شىققانداي بولىپ, بالاسىنىڭ سوزىنە ىلەسىپ, بىردەڭەدەن قۇر قالعانداي  قالاعا كەلدى ەمەس پە؟ سول ءوزىنىڭ جىلى ورنىندا وتىرا بەرسە قارتايىپ تا تۇرعان ەشتەڭەسى جوق ەدى. ءباتيمانىڭ ىشىندە بۇكىل ج ۇلىن-جۇيەسىن ۇستاپ تۇرعان نازىك تالشىقتارى ءۇزىلىپ جاتقانداي بولىپ, كەۋدەسى شانشىپ كەتتى. ءىشى ۋداي اشىعاندا وستەتىن ادەتى.

ەگەر ءدال قازىر اۋىلدا بولسا سىنىق ءمۇيىزدى قىزىل سيىرىن ساۋىپ الىپ, ورىسكە ايداپ, مىسىعى مۋركاتايعا ءسۇت قۇيىپ, شالقار راديوسىن تىڭداپ وتىرىپ ءشايىن ىشەر ەدى دە, باقشاداعى ازىن-اۋلاپ كارتوبى مەن پيازىنىڭ ءارامشوبىن ج ۇلىپ, ءارى-بەرىدەن سوڭ اۋىرىپ جاتقان رايانىڭ كوڭىلىن سۇراپ, ودان قايتىپ كەلە جاتىپ كورشى زليحانىڭ قاسىنا وتىرىپ اۋىل-ەلدىڭ اڭگىمەسىن تىڭداپ قايتار ەدى. بۇل كەزدە مايلىاياق تا مۇنىڭ سوڭىنان ەرە ءجۇرىپ, بۇل شىققانشا كۇتىپ وتىرار ەدى. «ءيتىم اي, ءوز قولىممەن جاققان وتىمدى ءوزىم وشىرگەن مەنەن گورى ىشكەن اسىڭدى اقتاپ ۇيىڭنەن ۇزاماعان سەن مىڭ ەسە اقىلدى بولدىڭ اۋ, سەنى دە تاستاپ كەتتىم اۋ, نە كۇيدە ەكەنسىڭ, الدە يت اتاتىندار اتىپ كەتتى مە ەكەن»؟ كەتەرىندە بەتىن شىمشىلاپ سويلەمەسە ءسوزىنىڭ ءدامى كەلمەيتىن ءلاتيپا «قالاعا كەتىپ بارا جاتىرسىڭ, ەندى ءبىز سياقتى اۋىلدىڭ قاراتاياق, اقساق كەمپىرلەرىن ۇمىتاسىڭ-اۋ» دەپ كوزىنە جاس الماپ پا ەدى, سوندا بۇل مەرەيى تاسىپ, كوڭىلى شالقىپ تۇرىپ: «ۇمىتقانى نەسى, مەنى كىم دەپ ەدىڭدەر, قايتا وزدەرىڭ قالاعا كەلگەندە سوعىپ, شاي ءىشىپ, اۋىل-ەلدىڭ اڭگىمەلەرىن ايتىپ كەتىپ تۇرىڭدار» دەگەن. سويتكەن باسى كەيىن اۋىلدىڭ ءبىر-ەكى كەمپىرى تەلەفون شالعاندا «اۋىرىپ جاتىر ەدىم, قازىر سويلەسە الاتىن شامام بولماي تۇرعانى» دەپ سيپاقتاتپاپ پا ەدى. ە-ە, دۇنيە-اي... ەندى, مىنە, وزىمەن باياعىدا مەكتەپتە بىرگە جاساپ, زەينەتكە بىرگە شىققان گۇلزادامەن شاي ىشكەندى دە ارمان ەتىپ وتىرعانى, پەش تۇبىندە نەمەرەسىن ويناتىپ, ءانى ءۇي, مىنا ءۇيدىڭ قوناعىنا بارىپ جۇرگەن شىعار دەپ ءلاتيپانى ەسىنە الادى! بارىنەن بۇرىن سولاردىڭ ءوز اۋىلىندا, ءوز ۇيىندەگى پەشتىڭ تۇبىندە وتىرعانىن ايتسايشى, ناعىز باقىت سول عوي, سول. باعيلا كەيدە ءوزىنىڭ ساعىنىشى كۇن وتكەن سايىن باسەڭدەۋدىڭ ورنىنا بۇرىنعىدان دا كۇش الىپ بارا جاتقانىنان سەكەم الادى.

****

جاڭبىر تامشىلارى بەتىنە تيە باستاسا دا ورنىنان قوزعالمادى. بويى توڭازىسا دا وتىرا بەردى. ءوزىنىڭ اۋىلىنداعى جاڭبىر جۇمساق ءارى جىلى تيەتىن, اعاشتىڭ جاپىراقتارىنان سىرعاناي ءتۇسىپ جەرگە ءسىڭىپ, قالىڭ شوپتەردى تويىندىرىپ بولعاسىن توعان-كولگە اينالىپ, كوپ وتپەي سول جەردىڭ گۇلدى القاپقا اينالعانىن كورەر ەدىڭ. بۇل جاقتا جەلگە ىزالى جاڭبىر تاقىر جەردى سابالايدى. جەل مەن داۋىلدان قارايىپ, قولايسىزدىقتان كوز اشپاعان اعاشتار ەمىن-ەركىن بوي جازۋعا قورىققانداي بۇكىرەيىپ وسكەن. تەك قارسى جاق بەتتەگى قاتار تۇرعان ءۇش تەرەك قانا باسقالاردان ەرەكشەلەنىپ تۇر. قۇداي شەبەر, وسىنداي دا ادەمىلىك بولادى دەسە بۇرىن ءمان بەرەتىن بە ەدى. ەكى جاعىنا اق تەرەك, ورتاسىنا جالعىز ءسامبى تال وتىرعىزۋعا  ميى جەتكەن ادامنىڭ ءوزى دە ءبىر كۇنى وسىنداي سۇلۋلىق پايدا بولادى دەپ ويلاماعان شىعار. اۋلادا ورىندىق جەتەدى, بىراق, وسى ۇيرەنشىكتى ورىندىققا وتىرسا عانا سول ءۇش تەرەكتى انىق كورەدى. ورىندىققا جايعاسىپ الىپ سول ءۇش تەرەكتىڭ ادەمىلىگىنە كارى جانارىن سۋارادى. كۇندەگىسى وسى. اناۋ شەتتەگىسى – ءاديى. تەرەكتىڭ ءتىپ-تىك بولىپ, بۇتالارىنىڭ دا ۇزىنشا ءبىتىپ, جاپىراقتارىنىڭ دا تىعىز ءوسۋى اينالاسىنا كوڭىلىن اشىپ, سەنىپ قارايتىن اقجارقىن ۇلىنىڭ كەيپىنە ۇقساپ تۇر ەمەس پە؟ ورتاداعى ءسامبى تالدىڭ ادەمىلىگى, تارالا وسكەن سۇڭعاقتىعى, تومەنگى بۇتاقتارىنىڭ ءيىلىپ وسكەنى اۋماعان مايرا دەرسىڭ. مايرا دا وسىنداي سۇلۋ, مىنەزى ۇياڭ بولاتىن. ي-ي, جارىعىم... وڭ جاق شەتتەگى تەرەك جاستاۋ, بۇل ءوزىنىڭ بەرىكجانى عوي. قىرىققا كەلگەن ەركەكتى جاس دەگەنى ءباتيمانىڭ وزىنە ەرسى كورىنبەدى, ءوزىنىڭ كوڭىلىندە كەنجە بالاسى جانى نازىكتەۋ, كۇيرەكتەۋ. بارىنەن بۇرىن ءۇش بىردەي تەرەكتىڭ قاتار ساپ تۇزەپ, ساندەرى كەلىسىپ تۇرعانىن ايتسايشى, كىشكەنتاي كۇندەرىندە ەكى جاعىندا ەكى ۇل, ورتاسىندا جالعىز قىز بولىپ باۋىرلار وسىلاي قاتار  كەلە جاتۋشى ەدى. ءباتيما كەمپىر ءۇش بىردەي اق تەرەككە جاقىنداپ كەلدى دە, اۋەلى ءوزى بەرىكجان دەپ اتاعان بىرەۋىن تامىرلارى ادىرايىپ كەتكەن ءاجىمدى قولدارىمەن ايالاي سيپاپ ءوتتى. ىشىنەن نە ويلاعانى بەلگىسىز, كوزىن جۇمىپ ەكىنشى تەرەكتى دە, ءۇشىنشىسىن دە ۇستاپ تۇرىپ باسىن كوتەرىپ اعاشتىڭ ۇشار باسىنا قارادى. وسى تۇرىسىندا اعاشتاردىڭ ەمىن-ەركىن جايقالىپ وسكەنىنە قۋانعانعانداي.

***

بالالارىن ساعىنعان سايىن ءۇش تەرەككە ەمىرەنە قارايتىن مۇنىڭ مىنەزىن بايقاعاندار تاڭعالسا تاڭعالىپ جاتقان دا شىعار. وعان باس اۋىرتاتىن ءباتيما ما؟ قاتار وسكەن ءۇش تەرەككە قاراپ ءوزىنىڭ ءۇش بالاسىن ەسكە تۇسىرەدى, ارقايسىسى تۋرالى ويلاپ, ارقايسىسىن اينالىپ-تولعانىپ وتىرعانى.

ە-ە, ءوزى دە اعىن سۋداي توقتاي الماي, باسقانى دا الدى-ارتىنا قاراتپاي زىمىراعان ۋاقىت-اي... ءاديى ءتىرى جۇرسە بيىل ەلۋ بىرگە كەلەدى ەكەن-اۋ. بالالى-شاعالى بولىپ, ءتىپتى نەمەرە سۇيەتىن ۋاعى... كەمپىر ءتىپ-تىك بولىپ وزگەلەرىنەن دە بويشاڭ, وزگەلەرىنەن دە كوركەم وسكەن اق تەرەككە كوز سالىپ وتىرىپ ءاديىن ەلەستەتتى.

جاڭا جىلعا ءتورت-بەس كۇن قالعاندا تاڭعى 4-تە ۇلىنا شاقىرۋ قاعازى كەلدى. «مەن اسكەري جيىنعا كەتەتىن بولدىم» دەپ قۇددى ناعاشىسىنىڭ اۋلىنا تويعا كەتەتىندەي ءماز-ءمايرام بولعان ەدى ۇلى. «اسكەري جاتتىعۋعا بارامىز, پارتيزان بولامىز, پارتيزاندىققا ءۇش اي الدە جارتى جىل وقىتۋى مۇمكىن!» دەگەن تاعى ارسالاڭداپ. ون سەگىزگە جاڭا ىلىككەن ۇلىمدى اسكەري جاتتىعۋعا جىبەرە المايمىن دەگەندى سوۆحوزدا پروراب بولىپ ىستەيتىن كۇيەۋى دە, مەكتەپتىڭ باستاۋىش مۇعالىمى بولىپ جۇرگەن ءوزى دە ايتا المادى. ولاي دەۋ سول كەزدەگى وزىڭە وتان, پانا  بولىپ وتىرعان مەملەكەتكە جاۋمىن دەگەنمەن بىردەي ەدى. تۇڭعىشىن سوڭعى رەت كورىپ تۇرعانداي ءوزىنىڭ ەڭىرەپ جىلاپ قوشتاسىپ, جامانات شاقىرعانداي بولعانى نەسى سوندا؟ «اپا, ونىڭ نە, كەلەم عوي, مەدالىمدى تاعىپ كەلەم» دەگەن سوندا ۇلى اقسيا ك ۇلىپ. ءادي حات جازىپ تۇردى, بىراق, ول حاتتىڭ بارىندە «قازاقستاندامىز» دەپ جازىلاتىن. كەيىن ءبىلدى, تاپسىرما سولاي ەكەن. مۇنىڭ ۇلى دا سول قولدان جاسالعان زىميان ساياساتتىڭ قۇربانى بولىپ, سابەت اسكەرىنىڭ اراسىندا اۋعان شەكاراسىنان ءوتىپ ۇرىس سالعان كوپ سولداتتىڭ ءبىرى بولعانىن كەيىن ءبىلدى. كىم ءۇشىن, نە ءۇشىن سوعىسىپ جاتقانىن بىلمەيتىن قۇپيا سوعىستا ءبىرى-بىرىمەن جاۋ بولعان ەكى مەملەكەتتىڭ ەشتەڭەنىڭ بايىبىن ءتۇسىنىپ ۇلگەرمەگەن جاپ-جاس جىگىتتەرى ءبىر بىرىنە وق اتىپ, قان توگىلىپ جاتقانىنان دا بەيحابار ەدى جۇرت. ءتىپتى سول جاس جاۋىنگەرلەردىڭ وزىندە اۋعان دەگەن ەلدى ۇلكەن سابەت مەملەكەتىنە قاستاندىق ويلاپ, دۇشپاندىق جاسادى دەگەن تۇسىنىك باسىم بولعان شىعار اۋ. شىندىعىندا بوتەن ەلدىڭ ىشكى ماسەلەسىنە, ساياساتىنا ارالاسىپ, سوعىس سالعان سول سابەت مەملەكەتىنىڭ ءوزى ەكەنى ەشكىمنىڭ ميىنا دا كىرىپ شىقپايتىن. اڭقىلداپ, ارسالاڭداپ, ءوزىن وسى قۇپيا مايدان ءۇشىن تاڭداپ العان وتانى ءۇشىن ەرلىك جاساۋعا اسىققان مۇنىڭ ءاديىنىڭ دە قۇنى سۇراۋسىز كەتكەن. ارتىنشا سابەت مەملەكەتىنىڭ ءوزى دە قۇرىدى, اۋعان سوعىسىنىڭ نەگە قاجەت بولعانىن دا, قانداي ماڭىزى بولعانىن دا ەشكىم اشىپ ايتا المادى...

سول كۇندى ۇمىتايىن دەپ, سانادان ءبىرجولا وشىرەم دەپ تىرىسقانىمەن  كوز الدىندا قالىپ قويدى. ادەتتەگىشە ساباق ءوتىپ جاتقان, ەسىكتى تىقىلداتىپ «ءسىزدى ديرەكتوردىڭ كابينەتىنە شاقىرىپ جاتىر» دەگەنگە «الداعى پارادقا وقۋشىلاردىڭ ازىرلىگىن سۇرايتىن شىعار» دەپ ىشتەي جاۋابىن دايىنداپ كابينەتكە كىرە بەرگەندە ءبىر توپ ادامدى كورىپ توسىلىپ قالدى. مۇنىڭ كۇيەۋى دە وسى جەردە ەكەن, سوۆحوزدىڭ ديرەكتورىنان بولەك اۋپارتكوم حاتشىسىن, ونىڭ جانىندا ەرە جۇرەتىن ەكى جىگىتتى شىرامىتقانداي بولدى. اسكەري كيىمدەگى ەكى جىگىت اعاسىن عانا تانىمادى. مۇعالىم ەمەس پە, توپ كىسىنىڭ كوڭىل-كۇيىنەن جايشىلىق ەمەستىگىن اڭعارىپ ۇلگەردى. «ءسىزدىڭ ۇلىڭىز ءادي سماحانوۆ ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىن قورعاۋ كەزىندە قازا تاپتى» دەگەن قاعازدى وقىپ بەرگەندە اياعىنىڭ استىنداعى جەر قوزعالىپ, شەكەسى شىم ەتىپ, كوزىنىڭ الدى بۇلدىراپ جۇرە بەرگەن... ارتىنشا تىكۇشاقپەن دەنەسىن دە جەتكىزدى, بىراق, «تەمىر تابىتتى اشپايسىڭدار, اشۋعا رۇقسات جوق» دەدى. بۇيرىق قاتتى ەدى. ۇلىنىڭ ءجۇزىن سوڭعى رەت ءبىر كورە الماي شەرمەندە بولعان كوڭىلى دە جىلدار وتە جۇبانعانداي بولعان. وسى كۇنى ويلايدى, سول تەمىر تابىتتىڭ ىشىندەگى مۇنىڭ ۇلى ەمەس, مۇلدەم باسقا بىرەۋ بولۋى دا, ءتىپتى سونىڭ بوس تابىت بولۋى دا مۇمكىن-اۋ. كورشى اۋىلداعى اۋعان سوعىسىنان امان كەلگەنىمەن قانى بۇزىلعاننان ماسكۇنەمگە اينالعان ساتاي دەگەن جىگىتتەن سول ينتەرناتسيوناليست جىگىتتەردىڭ قازا تاپقاندارىنان بولەك تۇتقىنعا تۇسكەندەرى دە كوپ ەكەنىن ەستىگەن. ال, تۇتقىنعا ءتۇسىپ, ونداعى ازاپتى كوتەرە الماعان قازاق جىگىتتەرى يا وزدەرىن جارىپ جىبەرگەن, يا سول مودجاحەدتەردىڭ وزىمەن قارسىلاسىپ, سولاردىڭ قولىنان ولگەن كورىنەدى. بۇعان ءوزىنىڭ ءاديى دە تۇتقىنعا ءتۇسىپ, بىراق ودان بوساپ شىعىپ, الەمنىڭ ءبىر شەتىندە امان-ەسەن  جۇرگەن سياقتى كورىنەدى. «قانداي بولدى ەكەن, ەت الىپ اكەسى سەكىلدى تورتباق جىگىتكە اينالدى ما ەكەن, الدە ناعاشىلارى سياقتى سيداڭ قالپىندا ما ەكەن. بالا-شاعاسىن ەرتىپ ءبىر كۇنى كەلىپ تۇرسا... اسكەردە ءىز-ءتۇزسىز كەتىپ نە ەسىن جوعالتىپ الىپ, ارادا بىرنەشە جىلدار وتكەندە قايتا تابىلىپ جاتقاندار از با... راسىمەن دە ەلگە كەلىپ جاتسا, تۋعان ءۇيىنىڭ ورنىن سيپاپ قالاتىن بولدى-اۋ...»

ءباتيما ەندى ورتاداعى ءسامبى تالعا كوز توقتاتتى. ءيىلىپ بىتكەن تالدىڭ بۇتاقتارىنداعى جاپىراقتارى جەلدىڭ بولماشى لەبىمەن وزىنەن ءوزى دىرىلدەپ تۇرعانداي كورىنەدى. مايراسىنىڭ دا جۇرەگى وسىلاي لۇپىلدەپ, ءسال نارسەدەن اسەرلەنىپ, ءسال نارسەگە كوڭىلى بوساپ جۇرەتىن. كىسىگە جانى اشىپ تۇراتىن مەيىرىمدى بالانى اينالادا ءبارى جاقسى كوردى. الدىنداعى اعاسى ءاديدىڭ قايعىسى وعان دا وڭاي بولمادى. ەرتە ەسەيدى, سوڭىنان ەرگەن بەرىكتى جانىنداي جاقسى كورىپ ەركەلەتەتىن. ءتىپتى بۇلار ۋايىمدايدى دەپ ءوزىنىڭ سىرقاتىن دا جاسىرعانىن كەيىن ءبىلدى عوي. ق ۇلىنىم اي, دەرتىڭ جانىڭا باتقان كەزدە دە وزگەنىڭ جايىن ويلاعانىڭ نەتكەنىڭ, تىم بولماسا تۋعان اناڭا اشىلىپ, وسىلاي ەدى دەپ ايتساڭ عوي, بالكىم ەرتەرەك قاراتار ەدىك, ەم قونار ما ەدى؟ وتىز جەتى جاس دەگەنىڭ ءومىردى ناعىز ەركىن ءسۇرىپ, جايراڭ قاعىپ جۇرەتىن كەزىڭ ەدى, قايتەيىن. كورشى اۋىلداعى ايەلدەردەن كەيىن بارىپ ەستىدى عوي, ماس بولىپ كەلىپ, «ماعان سەنىڭ نە كەرەگىڭ بار, ودان دا جىل سايىن بالالايتىن ۇرعاشى مىسىق باقپايمىن با؟» دەپ تەپكىلەيتىن كۇيەۋىنىڭ قورلىعىنا دا شىداپ ءجۇرىپتى عوي, ق ۇلىنىم-اي...

***

ەندى ءوزى بەرىكجان دەپ اتاپ كەتكەن, وڭ جاق شەتتەگى جاستاۋ تەرەككە ءجۇزىن بۇرعانى سول ەدى, عيماراتتان ۇباپ-شۇباپ شىققان كەمپىر-شالداردىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرى ءتىزىلىپ ورىندىققا قاراي بەتتەگەنىن كوردى. تاياعىمەن جەردى تەسىپ جىبەرەردەي نىعىزداپ جۇرگەن ەتجەڭدى ماقپال توقتاي قالىپ بۇعان قاراپ ەرنىن سىلپ ەتكىزدى. ونىڭ باسقالاردىڭ ىسىنە باعا بەرىپ, ەرنىن شىعارىپ جۇرەتىن ادەتى. ءۇستى-باسىن جوندەپ, ءيىسسۋ جاعىنىپ جۇرەتىن كەربەز تيمۋر ورىندىققا بۇرىلماستان اعاش اراسىنا سەرۋەندەپ كەتتى. اۋىر دەنەسىن ارەڭ يگەرىپ, ەنتىگە دەمالاتىن تاتيانا يۆانوۆنا كۇندەگىشە اڭگىمەنىڭ بەتاشارىن جاساپ باستادى.

قان قىسىمىم تاعى جوعارى, وي-وي-وي, مەن وسى كوپكە بارمايتىن شىعارمىن. ماتۆەي اتا قۇساپ ۇزاق جاتپاسام بولدى, السا قيناماي السىن دەدى, – تۋرا قۇدايدىڭ وزىمەن كەلىسىم-شارتقا وتىرىپ جاتقانداي.

قان قىسىمى بارىندە دە بار عوي, ونىڭ ەمى دە بار كورىنەدى, گازەتتەن وقىدىم.

وي, بوس اڭگىمە, قانشاما ەمدى تاۋىپ جاساپ كوردىم, بىرەۋى دە كومەكتەسپەدى.

ە-ە, سەن ءوزىڭ پەنسيا العان سايىن بازارعا بارىپ كەلسەڭ ءتاۋىر بولىپ كەتەتىن ەدىڭ عوي.

ءبارى كۇلدى. وسى كەزدە باسىنا اق قالپاق, ۇستىنە اق كويلەك كيگەن قارتاڭداۋ ەر ادام شىعىپ بۇلارعا بۇرىلماي قارسى بەتتەگى ورىندىققا وتىردى.

مىنا كىسىنى ءبىر جەردەن كورگەن سياقتىمىن, – تاتيانا يۆانوۆنانىڭ سوزىنە ەشكىم ەلەڭدەسپەدى.

ءبارىمىز دە كوردىك, كەشە كەلدى, تيمۋرمەن بىرگە تۇراتىن بولدى. ءوزى اسكەري ادام بولعان با, ايتەۋىر, مىنەزى دىكەڭ-دىكەڭ... ماقپال كەمپىر قاشانعىداي جاڭا عانا كەلگەن ادامنىڭ ءمىنىن كورىپ ۇلگەرىپتى.

اسكەري ادام دەيسىز, باسە,باسە, دۇرىس ايتاسىز, بۇل كىسىنى بىلەم. بۇل وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك قوي! تاتيانا يۆانوۆنا ورنىنان اۋىر كوتەرىلىپ, قورباڭداي ءجۇرىپ, قولىنداعى الدەبىر قاعازدارعا ۇڭىلە وتىرعان قارتقا جاقىندادى.

روبەرت گاليموۆيچ!

اناۋ باسىن ج ۇلىپ الدى. جۇزىندە  «مەنى كىم تانىپ جاتىر؟» دەگەن تاڭدانىس بار.

روبەرت گاليموۆيچ, بۇل مەن عوي تاتيانا يۆانوۆنا.

قارت قالپاعىن جوندەپ ورنىنان تۇرىپ, دەنەسى كەڭ-مول پىشىلگەن قارتاڭ ايەلدىڭ يا قولىن الىپ, نە بولماسا قۇشاقتاي امانداسۋدىڭ دا رەتىن تاپپاي, وسى تۇرىسى دا وزىنە سولەكەت كورىنىپ, اقىرى قولىن ۇسىندى.

كەشىرىڭىز... ايىپ ەتپەڭىز... كىشكەنە تانىماي قالىپ جاتىرمىن...

ءسىز ءبىزدىڭ دەپارتامەنتكە ورىنباسار بولىپ كەلگەندە بولىمدە جاي قىزمەتكەر ەدىم عوي. جارايدى, ەشتەڭە ەتپەس, سىزدەر ۇلكەن قىزمەتتە, ءبىز كىشكەنتاي ادامدارمىز, سىزدەردىڭ ءبىزدى تاني بەرمەيتىندەرىڭىز ايىپ ەمەس.

ا-ا, ءسىز ودان كەيىن كوميتەتكە اۋىسىپ كەتكەن جوقپىسىز؟

مىنە, ەندى ەسىڭىزگە ءتۇستى, دۇرىس ايتاسىز... سول كەزدە دەپارتامەنتتەردى بوتقا جاساپ جاتتى عوي.

تاتيانا يۆانوۆنا, ءسىزدى تانىماي قالعانىم... ارادا ءبىراز جىلدار ءوتتى عوي.

يا, روبەرت گاليموۆيچ, ول كەزدە جاس كەلىنشەك ەدىك, ونىڭ ورنىندا فيگۋراسى وزگەرگەن  كەلىنشەكتى قايدان تانيىن دەپ ەدىڭىز؟ تاتيانا ميحايلوۆنا ءوزىنىڭ ازىلىنە ءوزى دەنەسى دىرىلدەي كۇلگەنىمەن ءسوزىنىڭ سوڭى مۇڭايا شىققانىن ءوزى دە سەزدى.

ءوزىڭىز بۇل جەردە قايدان ءجۇرسىز؟ دەپ سۇراعانى ىڭعايسىز بولدى.

بۇل تاعدىر..., – دەپ قانا قويا سالدى اق قالپاقتى قارت.

تاعدىرى دا, مىنەزى دە ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن بۇل ادامدار كۇندەردىڭ كۇنى بولعاندا وسى جەرگە توقايلاسامىز دەپ ويلاماعانى انىق.  

«قاريالار كۇنىنە» ارناپ كونتسەرت بولادى ەكەن, ۆولونتەرلار كەلىپ مەرەكەلىك شارالار وتكىزەدى ەكەن دەگەنگە ءوز اياعىمەن جۇرەتىن ۇلكەندەر كادىمگىدەي ەلەڭدەسىپ قالدى. تۇگى قىرقىلىپ, بەتى اعال-جاعال بولىپ, ءار جەر-ءار جەرىنەن جىپتەرى تارقاتىلا باستاعان كونەتوز كىلەمنىڭ ورنىنا جاڭاسى جايىلىپ, حوللداعى ءۇي وسىمدىكتەرىنىڭ اراسىنا شىن گۇل اتىپ تۇرعانداي كورىنۋى ءۇشىن جاساندى گۇلدەر قادالىپ, جاڭا جايمالار مەن سۇلگىلەر تاراتىلىپ, دايىندىق باستالعانى كادىمگىدەي توي بولاتىنداي كوڭىل-كۇي سىيلايدى ەكەن. قاريالار مەرەكەنى جاقسى كورەدى. اۋىلدارىندا بولسا تويدىڭ كوركى بولىپ, باتا بەرەتىن, قۇدايى تاماقتان قالماي توردە وتىراتىن قاريالار عوي, قازىنانىڭ اياداي بولمەسىندە وتىرىپ كەيدە ءبىر-بىرىمەن كەلىسپەي شاڭكىلدەسىپ قالاتىن كەزدەرى دە بار. ءوز ونەرلەرىن كورسەتەتىن سايىسقا قاتىسام دەپ ءبىرى  كەستەسىن تىگىپ, ءبىرى سۋرەت سالىپ, ءبىرى قول كۇرەسكە دايىندالىپ, كادىمگى مەكتەپ جاسىنداعى بالالار سەكىلدى ىنتىعىپ ءجۇر. قارتايعان بالالار دەرسىڭ. بەتىندە «وسى جەردىڭ باسشىسى ءوزىم» دەگەن جازۋى بار ەتجەڭدى ايەل كىرىپ كەلە جاتقاندا دا قاريالار بالالار سەكىلدى ورىندارىنان تۇرىپ, ءبىر-بىرىمەن جاعالاسا, باسشى ايەلمەن قاۋقىلداسىپ امانداسا باستادى.

اۋىلدا جيىن-تويعا كيىپ باراتىن قامزولىن كيىپ, باسىنا اق شارقاتىن توگىلدىرە بايلاعان ءباتيما بۇل كۇنى دە ەشكىمگە قوسىلماي, ءبارىن سىرتتاي باقىلاپ وتىردى. ەكى قۇلاعىنىڭ بىردەي توساڭى بولعاندىقتان اڭگىمەگە ارالاسا بەرمەيتىن ماليكەنىڭ قاسىندا وتىردى دا قويدى. ءبىر ساتتىك قۋانىشتىڭ ءوزى ادامنىڭ كوڭىلىن بىرلەپ, ءبىر ساتكە بولسا دا دەرتىن, سىرقاتىن, مۇڭىن دا ۇمىتتىرا الاتىنى قانداي جاقسى. بۇل جەردەگىلەر دە وسى ءبىر جوق جەردەن تابىلعان جاڭالىقتى كوپتەن كۇتىپ جۇرگەندەي, كادىمگىدەي سەرپىلىپ قالعانى بايقالادى. وسى ءبىر وزگەلەر ءۇشىن ەلەۋسىز بولسا دا قاريالاردىڭ جارىم كوڭىلىن اۋلاعان مەرەكەنى ويلاپ تاپقان ادامنىڭ باسىنان اينالمايمىسىڭ! انشەيىندە اياعىم باستىرمايدى دەپ شاعىناتىن قاريالاردىڭ ءوزى ورتاعا شىعىپ شوقىراقتاي, تاپىراقتاي بيلەپ, قۇلاقتان قالدىق دەيتىندەر ەستىگەن تاماشاسىنا ءماز بولىپ, كوزىمنىڭ الدى تۇمان, ەشتەڭە كورمەيمىن دەپ جۇرەتىندەر كونتسەرت كورىپ, قولدارىن شاپالاقتاپ جاتقاندا ءباتيما ء وزىنىڭ كۇيەۋىن ويلاپ وتىردى. اۋىلدا بولسا قۇران وقىتىپ, جاردەمعاليدى, انا كوشەدەن بەرگەندى, ۇيگە جاقىن جەردەگى ءساليمانى, زيپا قۇداعيىن شاقىرىپ قۇدايى تاماق بەرەر ەدىم اۋ دەپ كۇرسىندى. كوپتەن ءوزى وعان حات تا جازبادى...

***

بىرتە-بىرتە ون ءتورتىنشى پالاتاعا جۋىردا كەلگەن جاڭا كورشىسى دە باسىن كوتەرىپ وتىراتىن بولدى. «انانى جەمەيمىن, مىنانى ماعان بولمايدى, كەشە مەنى جۋىندىرعان جوق» دەپ كىرپيازدانىپ, قالتىلداپ وتىرىپ-اق شاشىن تاراعان بولىپ, تىرناقتارىن ەگەپ, بەتى مەن قولىنا بالالار كرەمىن جاعىپ وتىراتىن ادەتىنەن كۇنىندە كۇتىنىپ, بولىپ-تولعان قالالىق ادام ەكەنىن بايقادى. توقساننىڭ ۇشەۋىندە ەكەن. قۇداي-وۋ, وڭاي جاس ەمەس, ءباتيمانىڭ ءوزى جەتپىستىڭ تورتەۋىنە بيىل شىقسا دا جۇرەگى قاعىپ, قان قىسىمى كوتەرىلگەندە قۇلاعى شۋلاپ, اياق-قولى دىرىلدەپ جاتىپ قالادى. شەكەسى قىسىپ, قۇسىپ بارىپ ادام بولاتىنى بار. توماعا-تۇيىق كورشىلەردىڭ كەرەۋەتتەرى تىم جاقىن بولسا دا وزدەرى  ەمەن-جارقىن سويلەسىپ كەتە المادى. كەيۋانا وزىنەن جاسى كىشى ادامعا دا ءسىز دەپ سويلەيتىن سىپايى ەكەن.

مەنىڭ اتىم سارا, بۇل جەردە مەنەن ۇلكەنى جوق شىعار, سارا تاتە دەسەڭىز بولادى, ءوزىڭىزدىڭ بالاڭىز بار ما ەدى؟ –دەپ سۇرادى بۇدان بىردە.

بار...

ااا؟ قۇلاعىم  اۋىرلاۋ.

ءۇش بالام بولعان...

ە-ە, ءۇش بالاسى بارلار وسى جەردە تۇرىپ جاتقاندا بالاسى ءولىپ كەلىنىنە قاراپ قالعان مەنىڭ وكپەلەۋىم ارتىق ەكەن عوي, – دەدى كەيۋانا ءسوزىن ءۇزىپ-ءۇزىپ.

ءۇش بالام بولعان, بىرەۋى اۋعان سوعىسىنان ورالمادى, قىزىم اۋرۋدان كەتتى, بىرەۋى... ءتىرى.

ە-ە, مەيلى, قالعانى امان بولسىن. ءوز بالاڭا وكپەلەسەڭ دە اماندىعىن تىلەيسىڭ, ەشقانداي جاماندىققا قيمايسىڭ.

بالام جامان ەمەس, كەلىنىم دە...

ا-اۋ؟ ەستىمەيم...

بۇل جەرگە ءوزىم كەلدىم دەيمىن. سولارعا سالماق بولمايىنشى دەپ.

بۇل جەرگە كەلگەنىڭىزگە كوپ بولدى ما؟

جارتى جىلداي بولىپ قالدى-اۋ.

بالاڭ بولىپ تۇرىپ ءوزىڭ كەلدى نە, باسقا سەبەپپەن كەلدىڭ بە, ايىرماسى قانشا؟ توقسانداعى كەمپىردىڭ ءسوزى تابالاعانداي, كەۋدەسىنە تۋرا باعىتتالىپ, وكپەسىنە قادالعانداي بولدى. «ءسوزى ءمىردىڭ وعىنداي, شاماسى ءوزىڭ كەلىنمەن سىيىسپاي كەلىپ وتىرعان كەسىر كەمپىرسىڭ اۋ» دەپ ويلاپ ۇلگەردى.

اي, قاراعىم-اي,  – دەدى وزىمەن-ءوزى سويلەسكەندەي كەمپىر كۇرسىنىپ. – اكە-شەشە بالاعا سالماق بولۋشى ما ەدى؟ ءبىز سولاردى سالماق بولادى دەمەي-اق تۋىپ, ءوسىرىپ, جەتكىزدىك. ەرتەڭ ولاردى دا ءوز بالالارى سالماقسىڭ دەپ ۇيگە سىيعىزباسا ادىلدىك پە؟

ءباتيما ۇندەمەدى. كۇندە وزىمەن-ءوزى تەرىس قاراپ جاتا بەرەتىن كورشىسىنىڭ بۇگىن قايرالىپ العانداي نىعارلاي سويلەپ وتىرعانىنا دا تاڭعالىپ وتىر.

قاراپ وتىرعانشا  سويلەسۋگە شاقىرعانىم عوي. سويلەسكىڭىز كەلمەسە ءوزىڭىز بىلەرسىز. ون سەگىز جىلدان بەرى كۇتۋشىمەن وتىرىپ, ءوزىم دە كىسىكيىك بولىپ كەتۋگە قالعان اداممىن. كۇتۋشىمەن نە ايتاسىڭ؟ ولار جۇمىسىن اتقارىپ جاتىرمىن دەپ ويلايدى.  ىشتەرىنەن سەنى مۇسىركەيدى تاعى. كەشىرىڭىز, ءسىزدىڭ مازاڭىزدى الدىم اۋ دەيمىن, ءبىر جەرىڭىز اۋىرىپ تۇر ما؟ ءتۇرىڭىز اۋىرىپ تۇرعانعا ۇقسايدى, – دەدى كەمپىر اقىرىن.

ەشتەڭە ەتپەيدى, باسىم اۋىرىپ...

ا-ا؟

قازىر قويادى دەيمىن, – دەگەن ءباتيما قالتاسىن قارمانىپ ءدارىسىن ىزدەپ جاتتى. سوڭعى كەزدەرى قيت ەتسە قان قىسىمى كوتەرىلەتىن بولعان.

بۇگىندىككە كۇندەگىسىنەن كوپ سويلەگەن كەمپىر تىنشىپ, قايتادان تەرىس قاراپ جاتتى.

(جالعاسى 1)