زاڭ جوباسى 2019-2023 جىلدارعا ارنالعان ناقتىلانعان ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر نەگىزىندە ازىرلەندى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى-ەلباسىنىڭ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVIII سەزىندە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىندا ايتقان تاپسىرمالارىن, پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ شارالارى تۋرالى» جارلىعىن, پرەزيدەنتتىڭ بيۋدجەت سالاسىنداعى ايلىعى تومەن قىزمەتشىلەر مەن اتقارۋشى ورگانداردىڭ تومەنگى ساناتتاعى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋدى 1 شىلدەدەن 1 ماۋسىمعا اۋىستىرۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان.
الەمدەگى قازىرگى جاعدايدى, سىرتقى نارىقتارداعى كورسەتكىشتەردى جانە 2018 جىلعى ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2019-2023 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك – ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى اياسىندا 2019 جىلعا ارنالعان ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ بولجامى ناقتىلاندى.
وسىلايشا, بازالىق ستسەناريدە 2019 جىلى مۇناي باعاسى باررەلىنە 55 اقش دوللارى دەڭگەيىندە ساقتالدى.
2019 جىلى نومينالدى جالپى ىشكى ءونىم 64 335,0 ملرد تەڭگە كولەمىندە باعالانادى, ول 2018 جىلعى قاراشادا ماقۇلدانعان كورسەتكىشتەن 323,5 ملرد تەڭگەگە ارتىق. جان باسىنا شاققانداعى جالپى ىشكى ءونىم 9 409,2 اقش دوللارىن قۇرايدى. جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ناقتى ءوسىمى 3,8 % دەڭگەيىندە ساقتالدى.
ۇلتتىق بانك جىلدىق ينفلياتسيانىڭ بۇرىن جوسپارلانعان 4-6% شەگىندەگى ماقساتتى ءدالىزىن ساقتاپ قالدى.
2019 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولجامى (ترانسفەرتتەر ءتۇسىمىن ەسەپتەمەگەندە) 200,4 ميلليارد تەڭگەگە ۇلعايىپ, 6 986,3 ملرد.تەڭگە سوماسىندا بەلگىلەندى.
2019 جىلعا ارنالعان ترانسفەرتتەردىڭ تۇسىمدەرى 621,0 ملرد تەڭگەگە ۇلعايىپ, جالپى سوماسى 3 466,1 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
2019 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۇزەتىلىپ, 1 168,8 ملرد تەڭگەگە ۇلعايدى جانە بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 11 895,1 ملرد تەڭگە سوماسىندا كوزدەلىپ وتىر.
كورسەتىلگەن ۇلعايتۋلاردى, سونداي-اق قاراجاتتى قايتا ءبولۋدى ەسكەرە وتىرىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى:
- جاڭا الەۋمەتتىك «الەۋمەتتىك قامقورلىق» شارالارىنا 444,3 ملرد تەڭگە سوماسىندا;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ جونىندەگى كەيبىر شارالار تۋرالى» تىكەلەي ينۆەستيتسيالار قورىن قۇرۋعا ارنالعان جارلىعىن ىسكە اسىرۋعا 370,0 ملرد تەڭگە سوماسىندا;
- «جاستار جىلى» اياسىنداعى شارالارعا 24,6 ملرد تەڭگە سوماسىندا;
- وڭىرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جونىندەگى شارالارعا;
- ەلىمىزدىڭ بۇرىن قابىلداعان مىندەتتەمەلەرىنە جىبەرىلەتىن بولدى.
2019 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تاپشىلىعى 347,6 ملرد تەڭگەگە ۇلعايىپ, 1 326,6 ملرد تەڭگەنى نەمەسە جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 2,1% - ىن قۇرادى.
قوسىمشا بايانداما جاساعان قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى ولگا پەرەپەچينا بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. «جاڭا الەۋمەتتىك باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تاعى دا كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتى ۇلعايتىپ, ۇلتتىق قور قارجىسىن پايدالانۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز. تيىسىنشە, كەلەسى جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارىن تۇراقتى نەگىزدە تالاپ ەتەتىن سالا رەتىندە الەۋمەتتىك سالانى قارجىلاندىرۋ قالاي جوسپارلانادى دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. بولاشاقتاعى بۇل شىعىنداردى قارجىلاندىرۋ كوزدەرى بۇگىندە ءالى ناقتى انىقتالعان جوق», - دەدى و. پەرپەچينا. سەناتور سونداي-اق اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىرىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋعا باعىتتالعان «اۋىل – ەل بەسىگى» جاڭا ارنايى جوباسىن ىسكە اسىرۋعا توقتالدى. بۇل جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى كەلەشەگى بار اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ الەۋمەتتىك, ينجەنەرلىك جانە جول ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ بولىپ تابىلادى. الايدا, اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءارتۇرلى باعدارلامالىق قۇجاتتاردا: ايماقتاردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى, 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جانە باسقالاردىڭ اياسىندا بەلگىلەنگەن. «وكىنىشكە وراي, بۇگىنگى تاڭدا ۇكىمەت الەۋمەتتىك يگىلىكتەر مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ تىزبەسى مەن قول جەتىمدىلىگىنىڭ ناقتى كورسەتكىشتەرىن قامتيتىن ءتۇرلى ەلدى مەكەندەرگە ارنالعان وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسىن ازىرلەۋدى اياقتاعان جوق. وسىعان بايلانىستى, ينفراقۇرىلىمدىق جانە الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇيەسىز قارجىلاندىرۋدى بولدىرماۋ ءۇشىن وسىنداي بارلىق باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ باسىمدىلىعىن ىرىكتەۋ جونىندەگى ناقتى دالەلدەردى انىقتاۋ, سونداي-اق ولاردى ىسكە اسىرۋ كەزەڭدەرى مەن تەتىكتەرىن قاراستىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز», - دەپ اتاپ ءوتتى و. پەرپەچينا.
سەنات توراعاسى د. نازارباەۆا و.پەرەپەچينانىڭ سوزىنە قولداۋ ءبىلدىرىپ, الەۋمەتتىك شىعىنداردى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنە جانە اۋىلدى دامىتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ۇيلەستىرىلمەۋىنە بايلانىستى ماسەلەلەردىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتى ۇكىمەتپەن جانە سالالىق مينيسترلىكپەن بىرلەسىپ وسى ماسەلەنى پىسىقتايدى دەپ ويلايمىن, كەيىن ءبىز سەناتتىڭ وتىرىسىندا تىڭدايتىن بولامىز», - دەدى پارلامەنت جوعارعى پالاتاسىنىڭ توراعاسى.
سەنات كوميتەتىنىڭ توراعاسى و.پەرەپەچينا قوسىمشا باياندامانى اياقتاي كەلىپ, بيىلعى جىلدىڭ 20 ناۋرىزىندا وتكەن پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدانعانىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى تۇزەتۋدى تالاپ ەتەتىن بىرقاتار تاپسىرمالار بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. ولاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 38,8 ملرد تەڭگە قاجەت بولادى, ول ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ ەسەبىنەن ونىڭ نومينالدى ءمانىن ارتتىرىپ ءارى جالپى ىشكى ونىمگە قاتىستى مولشەرىن 2,1% دەڭگەيىندە ساقتاي وتىرىپ قاراستىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. زاڭ جوباسى ماجىلىسكە جىبەرىلدى.
بيۋدجەتكە تۇزەتۋلەردى تالقىلاۋ بارىسىندا قىزۋ پىكىرسايىس تۋىندادى. دەپۋتاتتار وزدەرىنىڭ سىن ەسكەرتپەلەرى مەن ۇسىنىستارىن ايتتى. سەناتور ەدىل مامىتبەكوۆ بيۋدجەتتىك باعدارلامالار باسشىلارىنىڭ بيۋدجەتتىك قاراجاتتى ساپاسىز جوسپارلاۋ مەن ءتيىمسىز پايدالانعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك شاراسىن كۇشەيتۋدى جانە تارتىپتىك جازانى اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتۋ جازاسىمەن كۇشەيتۋدى ۇسىندى. «بۇل «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل رەتتە, جازا ناقتى بولۋى كەرەك جانە ەسكىرۋ مەرزىمىنە قاراماستان باسقا جۇمىس ورنىنا اۋىستىرىلۋى نەمەسە بيۋدجەتتىك باعدارلاما باسشىسىنىڭ جۇمىستان بوساتىلۋى ءتيىس», - دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.
ول ۇلتتىق بانك زاڭنامالىق تۇرعىدا ەكونوميكالىق ءوسىم ءۇشىن جاۋاپ بەرمەيتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, ۇلتتىق بانك جىل سايىن ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن بەلگىلەيدى. ە.مامىتبەكوۆتىڭ پىكىرىنشە, جالپى ىشكى ءونىم ءوسىمى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ورتاق بولۋى ءتيىس.
سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى» زاڭعا وزگەرىس ەنگىزدى.
2019 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ۇلتتىق قوردان بەرىلەتىن كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت مولشەرى 2 700 ملرد تەڭگە سوماسىندا بەلگىلەندى.
2019 جىلى كەپىلدىك بەرىلگەن ترانسفەرت ەسەبىنەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ 23 پايىزى قارجىلاندىرىلادى, ول ۇلتتىق قورداعى قارجىنىڭ تومەندەتىلمەيتىن قالدىعى بويىنشا ءتيىستى قارجى جىلىنىڭ سوڭىنداعى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ بولجامدى مانىنەن 30%-ى مولشەرىندە شارتتاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلاردىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارى جاريا ەتىلدى. ۆلاديمير ۆولكوۆ بەساعاش اۋىلىنداعى كولىك جول ايرىعىنان تالعار قالاسىنا دەيىنگى كۇرە جولدى ەلدى مەكەندەردە 7 جەر ءۇستى جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلىن سالۋ ارقىلى قايتا جاڭارتۋدى جانە كەڭەيتۋدى 2020-2024 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا; ميحايل بورتنيكتىڭ بەينەۋ كەنتىندە تەمىرجول ۆوكزالىنىڭ قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋ تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.