KASE تاراتقان رەسمي اقپارات بويىنشا, ولاردىڭ ەل نارىعىنا كەلۋىنە قازاقستاندىق «فريدوم فينانس» كومپانياسى ىقپال ەتكەن. «فريدوم فينانس» ءباسپاسوز قىزمەتىنە حابارلاسىپ بىرقاتار جايتتاردى انىقتادىق. اتاپ ايتقاندا, ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن Ford Motor Company, The Coca-Cola Company, Nike, Tiffany & Co., Exxon Mobil Corporation, Tesla, Intel Corporation, Pfizer, PLLC Yandex N.V جانە رەسەيلىك «لۋكويل» وزدەرىنىڭ باعالى قاعازدارىن KASE ارقىلى اشىق ساۋداعا شىعارادى. بۇل دەگەنىڭىز ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ اتالعان كومپانيالاردىڭ اكتسيونەرى بولۋعا مۇمكىندىگى بار دەگەن ءسوز. «فريدوم فينانس» كومپانياسىنا الەمدىك برەند كومپانيالاردى تاڭداۋ وڭايعا ءتۇسپەپتى. ولاردىڭ تانىمالدىلىعىنا, فۋندامەنتالدى الەۋەتىنە جانە تەحنيكالىق ترەندى مەن ءوتىمدىلىگىنە باسىمدىق بەرىلگەن. بۇل كومپانيالاردىڭ قاي-قايسىسى دا ءتۇرلى سالالاردا كوشباسشى.
– كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىن ءساۋىر ايىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىنەن باستاپ «Freedom24.kz» سايتى ارقىلى ساتىپ الۋعا بولادى, – دەيدى كومپانيانىڭ وكىلدەرى.
ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, العاشقى ءۇش ايدا اكتسيا ساتىپ الۋعا ىقىلاس بىلدىرگەندەر بروكەرلىك جانە بانكتىك كوميسسيا شىعىندارىنسىز, نارىقتىق كۇنىمەن عانا ساتىپ الادى ەكەن. مۇنداي شەشىم شەتەلدىك كومپانيالاردى قازاق نارىعىنا شىعۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن قابىلدانعان. ساتىپ الىنعان اكتسيالار «باعالى قاعازدار نارىعى تۋرالى» زاڭعا سايكەس دەپوزيتارلى ورتالىقتىڭ بروكەرلىك ەسەپشوتىندا ساقتالادى.
شەتەلدىك برەند كومپانيالاردىڭ ءبىزدىڭ نارىققا كەلۋى وتكەن جىلدان باستالعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. «FinEx FFIN Kazakhstan Equity ETF» كومپانياسىنىڭ اكتسياسى KASE-ءنىڭ رەسمي تىزىمىنە ورنالاستىرعان بولاتىن.
– الىپ كومپانيالاردىڭ اكتسياسى 3 مىڭ تەڭگەدەن باستاپ 1 ملن تەڭگەگە دەيىن ساتىلادى, – دەلىنگەن فريدوم فينانس» كومپانياسىنىڭ ءباسپاسوز ءبولىمى تاراتقان اقپاراتتا.
قازاقستاندىق ساراپشىلار شەتەلدىك الپاۋىت كومپانيالاردىڭ قازاقستاندىق نارىققا كەلۋى كۇتىلگەن جاعداي دەپ وتىر. سەبەبى تابىس دەكلاراتسياسى ءناتيجەسىندەگى ەكونوميكادا پايدا بولاتىن ارتىق اقشانى يگەرۋگە ولار دا نيەتتى. 2019 جىلدىڭ سوڭىنا تابىس پەن م ۇلىكتى زاڭداستىرۋدان تۇسكەن قارجىنى ولار كورىپ-ءبىلىپ وتىر. سول سەبەپتى مۇمكىندىكتى ۋىستان شىعارىپ العىسى كەلمەيدى.
قارجىگەر ءىلياس يساەۆ ۇكىمەت پەن حالىق بۇل ءمۇمكىندىكتى دۇرىس پايدالانا الماسا, تابىس تاعى دا شەتەلدىكتەردىڭ قانجىعاسىنا كەتەتىنىن ايتادى. سەبەبى ەكونوميكاداعى اقشا ماسساسىن ايىقتىرۋ ارقىلى عانا ينفلياتسيانى تومەندەتىپ وتىرعانىمىز بەلگىلى. ەندى ونداي جاعداي ينفلياتسيانى تۇراقتاندىرا المايدى. ءوندىرىستى كوتەرۋ ارقىلى عانا ەكونوميكانىڭ كۇرەتامىرىنا قان جۇگىرتىپ, ينفلياتسيانى تۇراقتاندىرۋعا مۇمكىندىك بار.
بىزگە پىكىر بىلدىرگەن مامانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى اتاعى جەر جارعان كومپانيالاردىڭ ەل نارىعىنا كەلۋگە دايىن تۇرعانىنا سەنبەيتىنىن ايتتى. مىسالى, كاسىپكەر سايلاۋ توتىقوۆ ولارعا قازاق نارىعىنا شىعۋ ءۇشىن اكتسيالارىن قازاقستاننىڭ قور بيرجاسىنا ورنالاستىرۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەنىن ايتادى. الپاۋىت كومپانيالار الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنەن-اق قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ اكتسياسىن ساتىپ الادى نەمەسە ساتىلىمعا شىعارا الادى.
قور بيرجاسىنىڭ جەتەكشى ماماندارى بۇل اكتسيالار باعالى قاعاز نارىعىنداعى ويىنشىلارعا عانا قىزىق بولۋى مۇمكىن دەگەن پىكىردە. مىسالى, Apple كورپوراتسياسىنىڭ جاريا بولعان باعالى قاعازدارىنىڭ سانى 12,5 ميلليارد دانا. Starbucks Corporation-نىڭ 2,5 ميلليارد قاراپايىم اكتسياسى مەن 7,5 ملن دانا ايرىقشا اكتسيالارىن ساۋدالايدى. سونداي-اق كاSە الاڭىنا Microsoft 24 ميلليارد, Facebook 5 ميلليارد دانا باعالى قاعاز شىعارعانى بەلگىلى بولدى. ايگىلى كومپانيالارعا تيەسىلى باعالى قاعازداردىڭ قاي كۇننەن باستاپ ساۋداعا قويىلاتىنى بەيمالىم. سونداي-اق ونىڭ قاي ۆاليۋتامەن ساتىلاتىنى دا قاراستىرىلىپ جاتقان كورىنەدى. قازاقستان قور بيرجاسىنىڭ ماماندارى بۇل وتە قىزىق ءارى تارتىمدى اكتسيالار ەكەنىن ايتادى.
– ءىرى كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىن جەكەلەپ ساتىپ الاتىن ويىنشىلار ءۇشىن بۇل ءتيىمدى, – دەيدى قارجىگەرلەر. قازاقستان قور بيرجاسى باسقارما ءتورايىمىنىڭ ورىنباسارى ناتاليا حوروشەۆسكايا وتكەن اپتادا جۋرناليستەرمەن كەزدەسۋدە.
– اكتسيالاردىڭ ازعانتاي بولىگىن عانا ساتىپ الىپ, پايدا تاباتىن بروكەرلەر ءۇشىن ءتيىمدى. ولاردىڭ قارجى اينالىمىنا وڭ اسەرى بولادى. شەتەلگە بارىپ ينۆەستيتسيا سالعاننان گورى, ەلىمىزگە ءوزى كەلگەن اكتسيالاردى ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى تۋدى. ەندى ويىنشىلاردى ساۋدا الاڭىندا كۇتەمىز, – دەدى ول.
دەگەنمەن, شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىن 100 پايىز اكەلەدى دەگەن ۋادەنى كاSە دە, «فريدوم فينانس» كومپانياسى دا ايتىپ وتىرعان جوق. ءبىزدىڭ نارىققا قانشا پايىزدىق اكتسيامەن كەلەتىنى ولاردىڭ اكتسيونەرلەرىنە عانا بەلگىلى.
– قازاقستاندا باسى ارتىق قارجىسىن قانداي تەتىككە سالارىن بىلمەي جۇرگەن قالتالىلار جەتەدى. بۇل قازاقستاندىق ينۆەستورلاردىڭ الەمدىك نارىققا شىعۋىنا ۇلكەن مۇمكىندىك. بىزگە كەلگەلى وتىرعان كومپانيالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى IT سالاسىنان ەكەنى بەلگىلى. ماسكەۋ نەمەسە ۋكراينا IT حابىندا قازاقستاندىق ماماندار وتىر. سوندىقتان ولاردىڭ ءمۇمكىندىكتەرىن, الەۋەتتەرىن پايدالانۋعا تىرىسايىق, – دەيدى ساراپشى جاراس احمەتوۆ.
الماتى