پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ ايماقتارداعى سايلاۋشىلارىمەن كەزدەسۋلەرىندە وڭىرلەردەگى وتكىر پروبلەمالار ءجيى كوتەرىلەتىندىگى زاڭدىلىق. كەي جاعدايلاردا قۇزىرلى ورىندار, ونىڭ ىشىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قيسىنسىز شەشىمدەرىنە قاناعاتتانباعان حالىق بىزگە تىكەلەي ارىز جازادى.
ماسەلەن, بىلتىر جازدا اتىراۋ وبلىسىندا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وبلىستىق فيليالىندا وتكىزگەن كەزدەسۋىمىزگە كەلگەن اۋىلدىق تۇرعىندار باقتاشى باعاتىن مال جولدى كەسىپ وتكەنى ءۇشىن وزدەرىنىڭ جاۋاپقا تارتىلىپ, ايىپ ارقالاپ جاتاتىنىنا ارىزداندى. ورىستە جۇرگەن مال كولىك جولىن كەسىپ, جول-كولىك وقيعاسىن تۋدىرسا, ۇيدە جاتقان يەسى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى ەكەن. وندا تەك ايىپپۇل تولەتتىرىپ قانا قويماي, كولىككە كەلگەن شىعىن دا وندىرىلەتىن كورىنەدى. ال ول از اقشا ەمەس, الدى بەس ميلليون, سوڭى سەگىز ميلليون تەڭگەگە دەيىن جەتەتىن كەزدەر بولادى. باعىپ وتىرعان ون شاقتى قوي, ەشكى, ەكى-ءۇش ءىرى قاراسى جانە ساماننان سوعىلعان ءۇيى عانا بار اۋىل ادامىنا بۇل ۇلكەن سالماق قوي. وسىنى ايتقان تۇرعىندار بىزدەن بۇل شارانىڭ زاڭدىلىعىن انىقتاپ بەرۋدى سۇراعان ەدى.
ءبىز ايماقتان كەلە سالىسىمەن قولدانىستاعى زاڭداردى قاراپ, قوسىمشا مالىمەتتەردى جيناقتاپ, بۇل ماسەلەنى جان-جاقتى سارالاپ, زەرتتەدىك. وسى جۇرگىزگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قۇزىرلى ورگاندار مال يەلەرىن زاڭسىز جازالاپ كەلگەندىگىنە كوز جەتكىزدىك.
قازاقستاننىڭ اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىندە جول-كولىك وقيعالارى بويىنشا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتى كوزدەيتىن باپتار بار. سولاردىڭ ىشىندەگى 615-620-باپتاردا جول بويىندا, مالدى قاعىپ كەتكەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن. بىراق بۇل باپتىڭ نەگىزىندە ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن سوتتار مال يەلەرىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىپ كەلگەن. مۇنداي شەشىمدەر زاڭسىز بولعان. سەبەبى «جول ءجۇرىسى تۋرالى» زاڭنىڭ 1-بابى 15-تارماعىنىڭ, «جولدا ءجۇرۋ ەرەجەسىنىڭ» 2-تاراۋىنىڭ 2-بولىگى 26) جانە 31) تارماقتارىنىڭ جانە اقبتك-ءنىڭ 615-بابىندا كورسەتىلگەن ەسكەرتپەنىڭ مازمۇنى مەن ماعىناسى بويىنشا, ءۇي جانۋارلارىنىڭ يەلەرى, ەگەر دە جولدا ات اربا كولىگىن باسقارماسا, ءمىنىس مالىن نەمەسە تابىندى ايداماسا, جول ءجۇرىسىنىڭ وزگە دە قاتىسۋشىلار ساناتىنا جاتپايدى. دەمەك, مۇنداي ازاماتتار قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ سۋبەكتىلەرى بولىپ تابىلمايدى. ال ءوز كەزەگىندە ولاردى اقبتك-ءتىڭ 615-620-باپتارى بويىنشا جاۋاپتىلىققا تارتۋعا قۇقىقتىق مۇمكىندىكتى شەكتەيدى. ياعني, اتالعان كودەكستە ۇيدە جاتقان مال يەسى جاۋاپقا تارتىلۋ كەرەك دەگەن تالاپ جوق. اۋىلدا مالدى اقشاسىن تولەپ, باقتاشىعا باعۋعا بەرەدى. ول تاڭەرتەڭ الىپ كەتىپ, اۋىلعا كەشكە ءبىر-اق اكەلەدى. ال جول-كولىك وقيعاسىنا مال يەسىنىڭ ەشقانداي قاتىسى جوق. الايدا, بۇل ەسكەرىلمەي, مال يەسى جاۋاپقا تارتىلىپ, ماشيناعا كەلگەن شىعىن سولاردان ءوندىرىلىپ كەلگەن.
سوندىقتان مال يەلەرىنە قولدانىلىپ كەلگەن شارانىڭ زاڭعا قايشى ەكەنىن دايەكتەپ جازىپ, زاڭدىلىقتى قاداعالايتىن ورگان – باس پروكۋراتۋراعا جىبەردىك. بۇل قۇزىرلى ورگان 2 ايعا جۋىق اتالعان فاكتىلەر بويىنشا جانجاقتى تالداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, سونىڭ قورىتىندىسى نەگىزىندە ءبىزدىڭ ۋاجدەرىمىزدىڭ ءبارىن قولداپ, جوعارعى سوتقا كاسساتسيالىق نارازىلىق جاسادى. بۇگىندە سونىڭ ناتيجەسىندە اكىمشىلىك سوتتىڭ پراكتيكاسى تۇبەگەيلى وزگەرىپ وتىر. نەگىزىندە بۇعان دەيىنگى ەكى جىل ىشىندە 500-گە جۋىق ادام تەك وسى ماسەلە بويىنشا اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتىلىپ, ايىپپۇل ارقالاعان ەكەن. بۇل – وسىنشا ادام ابىگەرگە ءتۇسىپ, ءبىرشاما شىعىنعا ۇشىراعان دەگەن ءسوز.
بۇگىندە باس پروكۋراتۋرا تاراپىنان ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن بىرگە بارلىق وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالىق پروكۋرورلارعا مۇنداي زاڭسىزدىققا جول بەرمەۋ جونىندە تاپسىرما بەرىلدى. ياعني, ەندىگى جەردە مۇنداي جول-كولىك وقيعالارى بويىنشا مال يەسىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتپاۋ تۋرالى ناقتى نۇسقاۋ بەرىلىپ وتىر. بۇل ءۇي جانۋارلارىنا قاتىستى جول-كولىك وقيعاسى بويىنشا كوپتەگەن ادامداردىڭ جازىقسىز جاۋاپتى بولۋىنا توسقاۋىل قويىلادى دەگەن ءسوز.
شىنتۋايتىنا كەلگەندە, جولدا ءجۇرۋ ەرەجەسىندە مال يەلەرىنىڭ مىندەتىنە ءۇي جانۋارلارى جولعا شىعىپ كەتەتىن جاعدايدى جوققا شىعارمايتىن كەزدە, ولاردى قاراۋسىز قالدىرۋعا بولمايدى دەگەن نورمالار بار. بىراق اكىمشىلىك كودەكستە وسى نورمالار بۇزىلعان جاعدايدا ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قاراستىرىلماعان. قاتەلىك, ءىستى قاراۋ بارىسىندا اتالعان كودەكستەگى تالاپتارعا قاراماي, تەك ەرەجەلەردى عانا نەگىزگە الۋدان تۋىنداعان. بۇل – بىلىكسىزدىكتىڭ بىردەن-ءبىر كورىنىسى. وسىنىڭ سالدارىنان ادام قۇقى تاپتالىپ وتىر. مۇنداي جاعداي كوبىنە ازاماتتاردىڭ ادىلدىككە, مەملەكەت ساياساتىنا دەگەن سەنىمىنىڭ جوعالۋىنا اكەلىپ جاتادى. ەڭ قيىنى دا وسى.
مانسۇرحان ماحامبەتوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى