ءاز-ناۋرىز مەرەكەسى تويلاندى

ەكسپو اۋما­عىندا ۇيىمداستىرىلعان ناۋرىز مەيرامىنا وراي الاڭدا 17 كيىز ءۇي تىگىلىپ, التىباقاندار قۇرىلدى. قازاقتىڭ ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىن, تەاترلاندىرىلعان كورىنىستەردى, ايتىس­تى, قازاق ەستراداسىنىڭ جۇلدىزدارى قويعان كونتسەرتتى تاماشالاۋ ءۇشىن قالا تۇرعىندارى تاڭەرتەڭنەن باستاپ كەشەن اۋماعىنا قاراي اعىلا باستادى. ۇلتتىق مەرەكەنى تويلاۋعا كەلگەن كوپشىلىكتى باتىرلاردىڭ ساۋىت-سايمانىن اسىنعان بويشاڭ جىگىتتەر مەن ۇلتتىق كيىم كيگەن ارۋلار قارسى الدى. كەشەنگە اعىلعان قالا تۇرعىندارى ءار جەردە قۇرىلعان سايىس الاڭدارىنا جينالىپ, ۇلتتىق ويىنداردى تاماشالادى. ونىڭ ىشىندە جىگىتتەر قاۋىمى كۇرەسىپ, گىر تاسىن كوتەرىپ, قول كۇرەستىرىپ ءوزارا باق سىناسسا, بالالار اسىق ويناپ, بوزبالا مەن بويجەتكەندەر التىباقان ماڭىندا باس قوستى. ەتنواۋىلدا ۇيىمداستىرىلعان قازاقتىڭ ۇلتتىق ويىندارىن قىزىقتاپ ءماز-مەيرام بولعانداردىڭ دا قاتارى قالىڭ. جيىلعان حالىق ناۋرىز كوجە مەن ىستىق باۋىرساقتان جانە وزگە دە ۇلتتىق تاعامداردان ءدام تاتىپ, مارە-سارە كۇيدە بولدى.

ۇلىق مەرەكەنى حالىقپەن بىرگە تويلاۋعا كەلگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاندىقتاردى ناۋرىز مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ, ەلىمىزگە باق-بەرەكە تىلەدى. 

جينالعان كوپشىلىك بىرگە كەلگەن تۇڭ­عىش پرەزيدەنت پەن مەملەكەت باسشىسىن قاۋمالاي قورشاپ, جاپپاي سۋرەتكە ءتۇسىپ, قۇتتىقتاۋلارىن جەتكىزدى.

ناۋرىز تويىندا ەلوردادا نەكەلەرىن قيعان 9 جۇپتىڭ ەرەكشە جولى بولدى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. شاڭىراق كوتەرگەن ەل­ور­دالىق جاستارعا نۇرسۇلتان نازارباەۆ اق باتاسىن بەردى. ەلباسى جاس وتباسىلاردى ەستە قالارلىق ماڭىزدى كۇندەرىمەن قۇت­تىقتاپ, ولارعا باقىتتى ۇزاق ءومىر تىلەدى.

– سەندەرگە باقىت تىلەيمىن! ماحابباتتارىڭ ەش ۋاقىتتا سونبەسىن. الدارىڭ اشىق بولسىن. بالالى-شاعالى, ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بولىڭدار! اتا-انالارىڭا قۋانىش اكەلىڭدەر. ەلدىڭ ازاماتى بولىڭدار! – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ناۋرىز تويى مەن ەل ەسىندە قالاتىن تاريحي ساتتەردە وتباسىن قۇرعان جاستاردىڭ قۋانىشتارىندا شەك جوق.

مەرەكەنى تويلاۋعا كەلگەن كوپ­شىلىكتىڭ ىشىندە پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن ۇكىمەت مۇشەلەرى دە بار. ايتۋلى شارادا پرەمەر-مينيستر اسقار مامين, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىلىعى, سونداي-اق استانا قالاسىنىڭ اكىمى باقىت سۇلتانوۆ بولدى. 

مەرەكەگە كەلگەن پرەمەر-ءمينيستر­دىڭ ورىنباسارى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا ناۋرىز مەيرامىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, بۇل كۇنى ادامدار اراسىنداعى وكپە-رەنىشتىڭ كەشىرىلىپ, تاتۋلىق پەن باق-بەرەكە ورنايتىن جاڭا كۇن تۋاتىنىن ايتتى. 

– ناۋرىز – بۇل جاڭارۋ مەيرامى. بارشاعا ءمالىم ەلىمىزدە ايتۋلى وقيعالار ورىن الۋدا. ەلباسى باستاعان سترا­تەگيا ءارى قاراي جالعاسىن تابا بەر­مەك. مەملەكەت باسىمدىق بەرگەن سالا­لاردىڭ بارلىعى جوس­پارلى كەزەڭ بويىن­شا جۇزەگە اسادى. ۇلت­تىق مەرەكەمىز قار­ساڭىندا ىرىس ارتىپ, تولايىم تابىس­تارعا جەتە بەرەيىك, – دەدى ول.

كوپشىلىكتى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىمەن پرە­زيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولى­مى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى ايدا بالاەۆا دا قۇتتىق­تادى.

– بيىلعى ناۋرىز مەيرامى ەرەكشە. اۋا رايى دا مەيىرىن توگىپ, حالىق كوتە­رىڭكى كوڭىل كۇيدە ءجۇر. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى قارساڭىندا ەلىمىزدە ايتۋلى وقيعالار بولۋدا. بۇگىن قازاقستاننىڭ ءاربىر تۇرعىنى بولاشاعىن ەلوردامەن باي­لانىستىرعىسى كەلەدى. استانانىڭ ىرگە­تاسىن قالاۋدا ەلباسىنىڭ سىڭىرگەن ەڭ­بەگى زور. ول كىسىنىڭ حالقىنا دەگەن ماحاب­باتىنان, ىستىق ىقىلاسىنان تۋعان اس­تانا – بۇگىندە الەمگە اتى ءمالىم شاھار. سوندىقتان مەنىڭ ويىم­شا, وعان ەلبا­سىنىڭ ەسىمىن بەرۋ زاڭدىلىق, – دەدى ول.

قازاقستاندىقتاردى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىمەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى بەردىبەك ساپارباەۆ تا قۇتتىقتادى. «ناۋرىز مەرەكەسىمەن قۇت­تىقتايمىن! ەڭ باستىسى, ەلىمىزدە تىنىش­تىق بولسىن! بارلىق وتباسىنا باقىت تىلەيمىن. بيىل ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى مە­رەكەسىن قازاق ەلى اۋقىمدى وزگەرىس­تەرمەن قارسى الىپ وتىر. ەلدىڭ ورداسى اتانعان استاناعا ەلباسىنىڭ ەسىمىن بەرۋ لايىقتى ءارى دۇرىس شەشىم. ەلباسىنىڭ ەڭبەگىن لايىقتى باعالاۋ كەرەك, قيىن كەزەڭدە, ياعني 90-شى جىلدارى جاڭا استانانى قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ, مۇنداي زور جاۋاپكەرشىلىك الۋ əركىمنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. ول ءۇشىن ۇلكەن جۇرەك پەن تاباندىلىق, سەنىمدىلىك بولۋ كەرەك. جاستار ءوز وتانىن, ۇلتىن, مەملەكەتىن ءسۇيىپ ءوسۋى كەرەك جəنە ەلگە ەڭبەك ەتكەن ادامداردى دا ەش ۋاقىت­تا ۇمىتپاۋىمىز قاجەت. «تاريحسىز بولا­شاق بولمايدى» دەپ ايتامىز عوي, وسى ورايدا 20 ناۋرىز كۇنى ماڭىزدى شەشىم قابىلداندى دەپ ويلايمىن, – دەدى بەردىبەك ساپارباەۆ. 

استانا قالاسى مادەنيەت جانە سپورت باس­قارماسىنىڭ باسشىسى بولات ما­جاعۇلوۆ تا يگى تىلەگىن جەتكىزىپ, ەلوردانىڭ جاڭا اتاۋىن قالاي قابىلداعانىن ايتتى. «بارشا قازاق ەلىن ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىمەن قۇتتىقتايمىن. بۇل جىل بىزگە تەك تابىس اكەلسىن. ەلىمىزدە ايتۋلى وزگەرىستەر بولدى. قالاي بولعاندا دا, حالىق بىرىگىپ, ەل-جۇرت بولىپ جاڭا پرەزيدەنتتى قولداپ, ەلباسىمىزدى ۇلىقتاپ, ناۋرىز مەرەكەسىن اتاپ ءوتىپ جاتىرمىز. ءوز باسىم استانا اتاۋىن وزگەرتۋدى قولدايمىن. بۇل ەلباسىنىڭ باستاعان باستاماسى, ول كىسىنىڭ ەڭبەگى زور. بۇگىنگى استانا, بۇگىنگى نۇر-سۇلتان قالاسى بۇكىل قازاقستاننىڭ برەندى», – دەدى ول.

بەلگيا كورولدىگىنىڭ قازاقستان­داعى ەلشىسى الەكسي دە كرومبريۋگحە ناۋرىز عاجايىپ مەرەكە ەكەنىن ايتادى. «حالىقتىڭ بارلىق سالت-ءداستۇرىن, ۇلتتىق كيىمدەرىن تاماشالاپ جۇرگەننىڭ ءوزى ادەمى. بۇل ەندى سۋىق قىستان كەيىنگى جۇرتتىڭ جادىراۋى عوي. ونىڭ ۇستى­نە قالالارىڭىزدىڭ اتى دا جاڭارىپ جاتىر. مەن دە ەلىمە ەندى استانادان ەمەس, نۇر-سۇلتاننان حابار بەرەمىن», دەدى ەلشى. 

ەتنواۋىلعا جينالعان قالا تۇرعىن­دارىنىڭ دا كوڭىلى شات-شادىمان. ءبىر-بىرىمەن كورىسكەن جۇرت قازاقتىڭ جاڭا جىلىندا اقجارما تىلەكتەرىن جاۋدىرىپ جاتتى. قالا تۇرعىنى ايتوۆا جانات: 

– بيىل ءبىز ءۇشىن ەرەكشە جاڭا جىل بولعالى تۇر. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاجىن كيگەننەن بەرى ءتاي-ءتاي باسقان جاس بالانى جەتەكتەپ, جەتىستىكتەرگە جەتەلەگەندەي, مەملەكەتىمىزدى بيىك بەلەسكە جەتكىزگەن ەلباسىمىز پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن توقتاتتى. ول كىسىنىڭ ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. الەمگە قازاق حالقىن تانىتىپ, حالىقتىڭ جاعدايى جاقساردى. وسى ورايدا استاناعا ەلباسىنىڭ اتاۋىن بەرۋدى وڭ شەشىم دەپ قابىلدادىق. جاڭا پرەزيدەنتتىڭ كەلۋىنەن حالىق جاق­سىلىققا باستايتىن وزگەرىستەر كۇتەدى. حالقىمىز ءوسىپ-وركەندەپ, الەۋمەتتىك تۇرعى­دا ىزگى باستامالار قولعا الىنادى دەگەن سەنىم بار. ناۋرىزبەن كەلگەن وزگە­رىستەر وڭىنان بولعاي, دەدى.

كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلىپ, جان-دۇنيەنى تىرىلتكەن, شارۋانىڭ ءبىر مالى ەكەۋ بولىپ, ارقا-باسى كەڭىپ, اققا اۋزى تيگەن, قىتىمىر قىستىڭ ىزعارىنان قۇتىلىپ, الداعى شۋاقتى كۇندەردەن ۇمىتتەندىرگەن ناۋرىز مەرەكەسى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ زور ىقىلاسپەن تويلاناتىن ناعىز حالىقتىق سيپاتتاعى سالتاناتىنا اينالدى. بۇل مەرەكە حالقىمىزدىڭ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەڭ نەگىزگى تامىرىنىڭ ءبىرى سانالادى.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ جارلىعىمەن 2010 جىلدان بەرى قازاقستاندا ناۋرىز مەيرامى ءۇش كۇن – 21-23 ناۋرىز ارا­لىعىندا تويلانىپ كەلەدى. 

ەركەجان ايتقازى,

«Egemen Qazaqstan»