قازاقستاننىڭ دانا كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 19 ناۋرىزدان باستاپ مەملەكەت باسشىسى قىزمەتىن توقتاتتى. بۇدان كەيىن ول قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مەن «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسى قىزمەتىن عانا جالعاستىرادى.
سوڭعى جىلدارى ءوز وكىلەتتىلىكتەرىنىڭ بىرقاتارىن اتقارۋشى جانە زاڭ شىعارۋشى بيلىككە تاپسىرعان نازارباەۆتىڭ قىزمەتتەن كەتۋى مۇمكىن ەكەندىگى ءجيى ايتىلعانىمەن, ساراپشىلار بۇل پروتسەسس ءبىراز ۋاقىتقا سوزىلادى دەپ بولجاعان ەدى. سول سەبەپتى ونىڭ ءوز وكىلەتتىلىگىنەن باس تارتۋ تۋرالى شەشىمى ءبىر جاعىنان ماسەلەنى ءجىتى باقىلاپ وتىرعان ماماندارعا دا سيۋرپريز بولدى. مەملەكەت قۇرۋشى ليدەرلەردىڭ وزدەرىنەن كەيىنگى كەزەڭ قالاي بولاتىنى, وتپەلى ساتتە تۋىنداۋى مۇمكىن ماسەلەلەردى قالاي شەشە الاتىنى دەگەن ماسەلەلەر بۇل ايماقتا ارقاشان كۇردەلى بولىپ كەلگەن-ءدى. قىزمەتىنەن كەتۋى ارقىلى وزىنەن كەيىنگى بيلىك ترانزيتىندەگى وتپەلى كەزەڭدى جانە جاڭا بۋىننىڭ قازاقستاندى باسقارۋ تىزگىنىن قولىنا الۋىن دانا كوشباسشى ءوز كوزىمەن كورۋگە مۇمكىندىك الىپ وتىر.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قىرعي-قاباق سوعىس» اياقتالىپ, كسرو تاراعان سوڭ تاۋەلسىزدىك العان مەملەكەتتەردىڭ اراسىنان قازاقستاندى وراسان زور تابىستارعا قول جەتكىزگەن ەلگە اينالدىردى. ءتىپتى, نازارباەۆتىڭ باسقارۋىمەن قازاقستان تەك ورتا ازيادا عانا ەمەس, دۇنيە جۇزىندە جاقسى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا كىرگەنىنە كۇمان جوق. كەڭەس وداعى تاراعان سوڭ پايدا بولعان حاوستان ەلىن ءساتتى قۇتقارا بىلگەن نازارباەۆ بۇگىندە قازاقستاندى الەمنىڭ قۋاتتى ەكونوميكاسى بار ەلۋ مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىپ وتىر. ون سەگىز ميلليون حالقى بار وسىناۋ مەملەكەتتىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى نازارباەۆ پەن قازاقستان ءۇشىن وتە ماڭىزدى. جان باسىنا شاققانداعى ۇلتتىق تابىس تۇرعىسىنان تۇركيانى دا باسىپ وزعان قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋدىڭ ناتيجەسىندە ەلگە جىل سايىن كولەمدى شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋى تاڭ قالارلىق جاعداي ەمەس, ءارى بۇدان كەيىن دە ەلگە شەتەل ينۆەستيتسياسىنىڭ كەلۋى توقتاي قويماس.
ۇلتتىق-ۋنيتارلى مەملەكەت قۇرۋ كەزەڭىن 130 دان استام ەتنوستان تۇراتىن قوعاممەن بىرگە تابىستى تۇردە وتكىزۋ ءارى ەلدەگى قازاق ۇلتىنىڭ سانىن جەتپىس پايىزعا جۋىق مولشەرگە شىعارا ءبىلۋى نازارباەۆتىڭ ەڭ ۇلكەن جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى. كەڭەس وداعى ءتارىزدى پوليەتنوستى قوعامنان شىعىپ ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋ, ۇلتتى ۇيىستىرۋ وڭاي-وسپاق ءىس ەمەس. قازاقستان بۇل تۇرعىدان قاراستىرار بولسا شاعىن كەڭەس وداعىن ەسكە تۇسىرەتىن ەدى. كەڭەس وداعى ءتارىزدى ول دا بولشەكتەنىپ كەتۋى ىقتيمال بولاتىن. ءتىپتى باتىستىڭ بىرقاتار ساراپشىلارىنىڭ بولجامى بويىنشا وسى ەرەكشەلىكتىڭ سالدارىنان ەلدە تۇراقسىزدىق پايدا بولىپ, ۇلتارالىق قاقتىعىستار شىعىپ, قانتوگىستەر بولۋى, مەملەكەتتىڭ ىدىراپ كەتۋى مۇمكىن ەدى, الايدا نازارباەۆتىڭ كورەگەندىگى مەن قايرەتكەرلىگى مۇنداي بولجامداردىڭ تاس-تالقانىن شىعاردى. ەلدە بىردە-ءبىر ەتنيكالىق قاقتىعىس بولعان جوق, كەرىسىنشە پوليەتنوستان قۇرالعان قوعامنان ۇلتتىق-ۋنيتارلى مەملەكەت جۇيەسى پايدا بولدى.
سىرتقى ساياسات بولسا نازارباەۆتىڭ ەڭ ۇلكەن تابىستارعا قول جەتكىزگەن كەلەسى ءبىر سالاسى ەدى. حالىقارالىق تەپە-تەڭدىكتىڭ ساقتالۋىن ەسكەرە وتىرىپ ءبىر جاعىنان رەسەيمەن وداقتاس رەتىندە ارەكەت جاساۋى, ەكىنشى جاعىنان الەمنىڭ وزگە دە ساياسي ورتالىقتارىمەن قازاقستاننىڭ مۇددەسى تۇرعىسىنان جاقسى بايلانىستار قۇرا بىلگەنى نازارباەۆتى دا, قازاقستاندى دا پوستكەڭەستىڭ ەلدەردە عانا ەمەس, دۇنيەجۇزىندە بەدەلدى مەملەكەتكە اينالدىردى. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ قۇرۋشى مۇشەسى بولعان قازاقستان ەكىنشى جاعىنان يران جانە يزرايلمەن دە جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتقان مەملەكەت. تۇركيامەن بايلانىستارعا ايىرىقشا ءمان بەرگەن نازارباەۆ رەسەي ۇشاعىنىڭ اتىپ تۇسىرىلۋىنەن كەيىنگى داعدارىس كەزىندە دانالىعىن تاعى دا كورسەتتى. نازارباەۆتىڭ سالماقتى, كورەگەن ءھام مەملەكەت مۇددەلەرىن الدىڭعى قاتارعا قوياتىن وسىناۋ سىرتقى ساياسات ۇستانىمى ەلىن ۋكراينا مىسالىندا كورىنىس بەرگەن قاندى قاقتىعىستەر مەن بولشەكتەنۋ قاۋپىنەن قۇتقاردى.
قازاقستان جايلى ءسوز ەتكەندە كوڭىلدى الاڭداتاتىن ەڭ ۇلكەن ماسەلە نازارباەۆتان كەيىن ەلدە نە بولادى دەگەن سۇراق توڭىرەگىندە تۋىندايتىن. ادەتتە, مۇنداي مەملەكەت قۇرۋشى ليدەرلەردىڭ بارلىق جاعدايدى باقىلاۋىندا ۇستاي الاتىن حاريزماتيك تۇلعاسى ساياسي ساحنادان كەتكەن سوڭ كوپتەگەن ەلدەردە كۇردەلى ماسەلەلەر تۋىنداپ جاتاتىنى بار. مۇنداي جاعدايلار قازاقستاندا دا قالىپتاسىپ, ەل ءىشى ب ۇلىنشىلىككە ۇرىنار ما ەكەن دەگەن ساۋال ايماقتى باقىلاپ وتىرعان ءاربىر زەرتتەۋشىنىڭ كوكەيىندە جۇرەتىن. ال, دانا كوشباسشى بولسا 19 ناۋرىزدا قىزمەتىنەن كەتۋ ارقىلى بۇل ساۋالدارعا بىردەن جاۋاپ بەردى. قازاقستاندا بيلىك ءترانزيتى كەزەڭى شيەلەنىسكە تولى بولمايدى; ويتكەنى وتپەلى كەزەڭ دانا كوشباسشىنىڭ كوزى تىرىسىندە ءارى ەلدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمى اياسىندا بەيبىت تۇردە وتەدى.
دانا كوشباسشى ءوز وكىلەتتىلىگىن توقتاتاتىنى جايلى مالىمدەمە جاساعان ساتىندە اتاپ وتكەنىندەي, قازاقستاننىڭ كەلەر بۋىنىنا دا زور سەنىم ارتاتىنىن بايقاتتى. «مەن كەتسەم ەلىمنىڭ ءحالى نە بولادى؟» دەگەن ساۋالدىڭ ورنىنا جاڭا بۋىن ءوسىرىپ, ەلدى سولاردىڭ باسقارۋىنا قالدىرۋ ءتارىزدى ەرەكشە ءداستۇر باستادى. وسىلايشا ءوزى ىرگەسىن قالاعان ءارى ەلدىڭ استاناسى, بايتاعى ماعىناسىن بەرەتىن اتاۋعا يە استانا (وسمان يمپەرياسى كەزىندە ىستامبۋل قالاسىن دا ءجيى-ءجيى اسيتانە دەپ اتايتىن) قالاسىنىڭ اتى نۇرسۇلتان بولىپ وزگەردى. الەمدە ساناۋلى عانا ەل مەملەكەت قۇرۋشى ليدەردىڭ اتىمەن ۇندەسىپ جاتادى. ماسەلەن, بۇگىنگى گەرمانياى بيسمارك گەرمانياسى, كايزەر گەرمانياسى دەپ اتاعان دا كەزدەر بولعان. مەملەكەت قۇرۋشى تۇلعانىڭ ەسىمىمەن بىتە قايناسقان اتاۋى بار ەلدەردىڭ ەڭ جارقىن مىسالى رەتىندە تۇركيا مەن اتاتۇرىكتى اتاۋعا بولادى. دانا كوشباسشى نازارباەۆ پەن قازاقستان ەسىمدەرى دە بولاشاقتا قاتار اتالاتىن بولادى. بۇدان كەيىن تۇركى دۇنيەسىنىڭ اقساقالى رەتىندە عۇمىرىن جالعاستىراتىن نازارباەۆتىڭ اقىل-كەڭەسى مەن تاجىريبەلەرىن تۇركيانىڭ دا ەسكەرۋى وتە پايدالى دەپ ويلايمىن.
حاسان ءۇنال, عىلىم دوكتورى,
مالتەپە ۋنيۆەرسيتەتى, ساياسي عىلىمدار جانە حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتى, تۇركيا