باس باسىلىمنىڭ عاسىرلىق تويى اباي ەلىنەن باستالدى

ەكى كۇنگە سوزىلعان مەرەي­تويلىق شارا اياسىندا استانا­دان ارنايى كەلگەن  «Egemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گا­زەتى» اق باسقارما توراعا­­سى دار­حان قىدىرالى, اكادەميك عا­ري­فوللا ەسىم, قازاق­تىڭ ايتۋ­­لى اقىندارى – نەسىپ­بەك ايت­ ۇلى, تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم­ ۇلى, قوعام قايراتكەرى ءتۇسىپ­حان تۇسىپبەكوۆ, گازەتتىڭ اردا­گەرى وڭداسىن ەلۋباي باس­تاعان, «شىعىس اقپارات» اق باس­قارما توراعاسى سەرىك جەڭىسوۆ, وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارما­سى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايدار سادىرباەۆ, سە­مەي­لىك جاس جۋرناليستەر قوس­تاعان توپ شەجىرە­لى شىڭ­عىستاۋدى بەتكە الىپ, ۇلى اباي مەن شاكارىم كەسەنە­لەرى­نە ءتاۋ ەتىپ, ۇلتتىڭ تەمىرقازى­عى­نا اينالعان تۇلعالار رۋحىنا قۇران باعىشتادى. كەسەنە با­سىن­دا قوناقتاردى قارسى ال­عان ابايلىق اقىن تولە­گەن جان­عاليەۆتىڭ ەلباسى­نىڭ تى­كە­لەي قامقورلىعىمەن تۇرعى­زىل­عان عيبادات ورنى­­نىڭ قالاي سالىنعاندىعى, اباي, شاكارىم ۇرپاقتارى, ولار­دىڭ تارتقان قاسىرەتى جونىندەگى تۇشىم­دى, عيبراتتى اڭگىمەلەرى زيارات ەتۋشى قاۋىمدى ءبىر ءسات وي­لان­تىپ تاستاعانى راس. بۇدان كەيىن قوناقتار اباي اۋدانى­نىڭ ورتالىعى – قاراۋىل اۋى­لىن­داعى 2018 جىلى قاي­تادان جاڭاشا كەيىپتە سومدالىپ, اشىلعان اقىن ەسكەرت­كىشى­­نە گۇل شوقتارىن قويدى. ەسكەرت­كىش باسىندا ءسوز العان باسىلىم باسشىسى د.قىدىرالى: «پرە­زي­دەنتىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆ «اباي ءسوزى – قازاقتىڭ بوي­تۇمارى. اباي مۇراسى – قازاق­تىڭ ەڭ قاسيەتتى قازىناسى» دەپ بەكەرگە ايتپاسا كەرەك. ەلى­­مىزدەگى كەز كەلگەن دۇنيە, ما­ڭىزدى, اۋقىمدى شارالار ابايدان, ابايعا تاعزىم ەتۋدەن باستالۋى كەرەك. بۇل ءىس يگى داس­تۇرگە اينالۋى قاجەت. «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ عاسىر­لىق مەرەيتويىن اباي ەلى­نەن باس­­تاپ جاتقانىمىزدىڭ سەبەبى دە – وسى», دەدى. جەرگىلىكتى اقسا­قال­­­داردىڭ ايتۋىنشا, مەم­لە­كەت باسشىسى اباي ەلىنە 5 مار­تە ات باسىن تىرە­گەن ەكەن. 1991 جى­لى جەلتوقسان ايىندا جال­پى­حالىق­تىق پرەزي­دەنت سايلاۋىندا جەڭىسكە جەتكەننەن كەيىنگى انت بەرۋ سالتاناتىنا قاسيەتتى اباي جەرىنەن بەلگىلى حالىق اقىنى شاكىر ابەنوۆ الماتىعا ارنايى شاقىرىلىپ, كۇللى قازاق ەلىنىڭ اتىنان باتا بەرگەنى دە جۇرتشىلىق ەسىندە.

وسىنداي قۇت قونىپ, قاسيەت دارىعان ولكە بۇگىندە ءوسىپ-وركەندەپ, دامىپ كەلە جاتقانىن اباي اۋدانىنىڭ اكىمى جارقىنبەك بايسابىروۆ ءوز سوزىندە اتاپ ءوتىپ: «بىلتىرعى ەل بولىپ, جۇرت بولىپ جۇ­مىلا جاساعان جۇمىسىمىز – اۋدان ورتالىعىنا اباي اتامىزدىڭ ەڭسەلى, تۇپ­نۇسقاعا جاقىن كەلەتىن ەسكەرتكىشىن ورناتۋىمىز. ەسكەرتكىشتى ابايلىق تالانتتى جاس ءمۇسىنشى نۇربول قاليەۆ جاساپ شىقتى. ەسكەرتكىش اشىلعاننان كەيىن سول اۋماقتى اباتتاندىرىپ, سۋبۇرقاق ورناتتىق. بىلتىر اۋدانىمىزدا تۇڭعىش رەت بالالارعا ارنالعان 50 ورىندىق باسسەين اشىلدى. ۇلىلار مەكەنىندە وسىنداي يگىلىكتى جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتىر. عاسىرلىق تاعىلىمدى تاريحى بار «ەگەمەننىڭ» مەرەيتويى اباي ەلىنەن باستاپ جاتقاندارىڭىز ءبىز ءۇشىن مارتەبە, زور قۇرمەت» دەپ العىسىن جەت­كىزدى.

«WORLD OF EGEMEN KAZAKHSTAN» ونلاين بۇرىشى اشىلدى

شىڭعىستاۋدان باستاۋ العان شارالار لەگى ەكىنشى كۇنى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ تابانى تيگەن, ايالى الاقانىنىڭ تابى قال­عان, الاش وردانىڭ استاناسى بولعان سەمەي قالاسىندا جالعاستى. قالاداعى شا­كارىم اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ اكىمشىلىك عيماراتىندا باسىلىمنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي «WORLD OF EGEMEN KAZAKHSTAN» اق­پاراتتىق-ينتەللەكتۋالدىق ونلاين بۇرىشى اشىلدى. ەندى وقۋ ورنىنىڭ ستۋ­دەنتتەرى مەن ۇستازدارى جوعارى تەحنولوگيالار كومەگىمەن گازەتتە, باسىلىمنىڭ سايتىندا جاريالانعان دۇنيەلەردى وقي الادى. ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى مەيىر ەس­كەن­دىروۆتىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىت­تا سەمەي قالاسىنىڭ ءار اۋدانىندا ورنا­لاسقان ۋنيۆەرسيتەت فيليالدارىندا وسىن­داي سمارت بۇرىشتار ورناتىلادى. «ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقا­لاسىنا وراي سەمەيدە كوپتەگەن يگى ىستەر اتقارىلۋدا. ەندى ءبىزدىڭ ۋني­ۆەر­سيتەتتە رەسپۋبليكالىق «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ تاريحى زەرتتەلىپ, ستۋ­دەنتتەرىنە تەرەڭ باعدارلى جۇمىستار جۇك­تەلمەك. سونىڭ ءبىرى گازەتتىڭ 100 جىل­دىعىنا وراي اشىلعان – «WORLD OF EGEMEN KAZAKHSTAN» ونلاين-سمارت بۇرىشى» دەيدى ول.

ۋنيۆەرسيتەت ىشىنەن اشىلعان «اكمە» حالىقارالىق كلۋبىنىڭ بۇل جولعى وتىرىسى «Egemen Qazaqstannyń» 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالدى. دوڭگەلەك ۇستەلگە ابايتانۋشى عالىم عاريفوللا ەسىم, شاكارىم ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ پروفەسسورى اراپ ەس­پەن­بەتوۆ, «ەگەمەننىڭ» ارداگەرلەرى وڭدا­سىن ەلۋباي مەن داۋلەت سەيسەن ۇلى, سەمەي­لىك زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ستۋدەنتتەر قاتىسىپ, گازەت جايىنداعى ويلارىن ورتاعا سالدى. وتىرىستىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان «Egemen Qazaqstan» رەس­پۋبليكالىق گازەتى» اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى باسىلىمنىڭ 100 جىلدىعى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتاپ وتىلەتىنىن, ۇكىمەت قاۋلىسى شى­عىپ, ارنايى جوسپار بەكىتىلگەنىن جەت­كىز­دى. ەل گازەتى «ەگەمەندە» سماعۇل سادۋاقاسوۆ, جۇسىپبەك اي­ماۋىت ۇلى, مۇحتار اۋەزوۆ, بەيىمبەت ماي­لين, ساكەن سەيفۋللين, تۇرار رىس­قۇلوۆ سىندى الاش ارداقتىلارى باس­شىلىق قىزمەت اتقارعانىن تىلگە تيەك ەتتى. «سوندىقتان دا ءبىز ەلىمىزدىڭ 100 جىل­دىق جىلناماسى – «ەگەمەننىڭ» عاسىر­لىق تويىن اباي ەلىنەن, سەمەي قالا­سىنان باستاپ وتىرمىز. ابايعا, شاكا­رىمگە, مۇحتارعا تاعزىم ەتىپ كەلىپ وتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا ورىن­بورعا بارۋ جوسپارىمىزدا بار», دەدى د.قىدىرالى.

«ەگەمەن» جايىنداعى ەل لەبىزى

تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلى, اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى:

− ءار نارسەنىڭ ءادىلىن, اقيقاتىن ايتۋعا ءتيىسپىز. اتال­عان باسىلىم عاسىرلار بويى «مىڭ ءولىپ, مىڭ­ تىرىلگەن» حالقىمىزدىڭ وتكەن عاسىرداعى كوم­مۋ­نيستىك جۇيەدەن كورگەن وراسان زوبالاڭدارىنىڭ دا, قىزىلپاتشالىق ورىس يمپەرياسى تاراپىنان تارت­قان سۇمدىق تاقسىرەتتەرىنىڭ دە, سوتسياليستىك قو­عامداعى قۇدايسىزدىق پەن ورىستىق شوۆينيزم جويىم­پازدىعىنىڭ دا داۋىرلىك ايناسى ىسپەتتەس بولدى. ەلىمىز تاۋەل­سىزدىك العان مەزەتتەن باستاپ جاڭا ساياسي جۇيەنىڭ, دەربەس ەل رەتىندە رۋحاني جاڭعىرا وتىرىپ, ماڭگىلىك ەل بولۋ جولىنداعى جەتىستىكتەرىمىزدىڭ الەمدىك جارشىسىنا اينالدى. ارينە, بۇرىنعى «سوتسياليستىك قا­زاقستان» گازەتىنىڭ قازاق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنە قوس­قان ۇلەسىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ول – سو زا­مانداعى بەيبىت ءومىردىڭ, ونەر مەن ءبىلىمنىڭ, ەڭبەكتىڭ قولداۋشىسى دا بولا ءبىلدى. ماسەلەن, كەزىندە كوپتەگەن تالانتتى جاستاردىڭ قالامگەر بولىپ قالىپتاسۋىنا تيگىزگەن زور اسەرىن ايتپاي كەتۋگە استە بولمايدى. وت­كەن تاريحىمىزدى, ۇلتتىڭ ءوزىن-ءوزى تانۋ جولىندا جاريالانىپ جاتقان دۇنيەلەر ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. سون­داي-اق و زامانداعى «سوتسياليستىك قازاقستان» باسىلىمىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ونىڭ قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىن ۇدايى ناسيحاتتاۋمەن قاتار, مۇڭ-مۇقتاجدارىنا دا ۇنەمى سەر­گەك قاراپ, قوعامدا بولا قالعان ءار ادىلەتسىزدىككە دەر­ كەزىندە ءۇن قاتىپ وتىراتىن بەلسەندىلىگى بولاتىن. بۇگىنگى «Egemen Qazaqstan» رەداكتسياسىنىڭ ءوز قىز­مەتىندە سول ءداستۇردى دە ىقىلاس-ىجداھاتپەن شىنايى جالعاستىرىپ كەلە جاتقانىنا قۋانامىز. حالىق ءسۇيىپ وقيتىن باسىلىمعا اينالۋدىڭ – ول دا ءبىر كەپيەتتى كەپىلى. «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ وسىناۋ عاسىرلىق شەجىرەسى – ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى جايىندا جازىلا باستاعان ماڭگىلىك تاريحىنىڭ كۇردەلى «كىرىسپە ءبو­لىمى» رەتىندە جادىمىزدا ساقتالادى. وعان ەش كۇمان جوق.

اراپ ەسپەنبەتوۆ, شاكارىم ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى: 

− مەن «ەگەمەندى» 70 جىلدان بەرى وقيمىن. 4 جاسىمدا حات تانىدىم. اكەم ماعان «سق-نى» اكەل» دەيتىن. ءوزى وقي بىلمەگەننەن كەيىن مەنى ۇيرەتۋ ءۇشىن داۋىس­تاپ وقىتادى ەكەن. سول كەزدەن بەرى گازەتتى وقىپ كەلەمىن. شىن مانىندە, «ەگەمەن» حالىقتىڭ كوزى, قۇلاعى ءھام ءتىلى بولىپ كەلەدى. 200 مىڭداي وقىر­مانى بار گازەت ەلىمىزدە جوق. ءبىز باسىلىمداعى جاڭا­شىلدىقتارعا ۇنەمى كوز تىگىپ وتىرامىز. گازەت الەم­دەگى بەدەلدى باسىلىم «نيۋ-يورك تايمسپەن» مە­موراندۋمعا قول قويعاندا ايرىقشا قۋاندىق. ءحىح عاسىردىڭ ورتا كەزىنەن بەرى شىعاتىن امەريكالىق باسىلىمنىڭ تيراجى 2 ميلليونداي ەكەن. سونداعى جاڭالىقتاردى اكەلىپ ەنگىزۋ, ۇزدىك ماقالالاردى اۋدارىپ جاريالاۋ گازەت مازمۇنىن بايىتا ءتۇستى دەۋگە بولادى. مىسالى, «الەمدەگى ەڭ قاۋىپتى ۆيرۋس نە؟», «شاعىن فەرمالارداعى جوعارى تەحنولوگيا» تاقىرىپتارى قانداي! وسىنىڭ ءبارى جاي اقپارات ءۇشىن بەرىلە سالعان دۇنيە ەمەس, ءوز ەلىمىز دە پايدالانسىن, قولدانسىن, بىزگە دە ەنسىن دەگەن ىزگى نيەتتەن تۋعان قادام. سوندىقتان قاي كەزدە دە «ەگەمەننىڭ» ورنى بولەك. باسىلىم قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ قالىپتاسۋىنا دا زور ىقپالىن تيگىزىپ جاتىر. «ەگەمەننىڭ» 100 جىلدىعى − ەسەيگەن قازاق ءباسپاسوزىنىڭ 100 جىلدىعى.  

ءتۇسىپحان تۇسىپبەكوۆ, قوعام قايراتكەرى:

− «ەگەمەن» ەلدىڭ گازەتىنە اينالدى. سوڭعى جىلدارى گازەت بەتىندە سان الۋان تاقىرىپتى قامتىعان سىني ماقالالار ءجيى جارىق كورىپ, يگىلىگىن ەل كورىپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە حالىق باسىلىمعا ءبىر تابان جا­قىن­دادى. «ەگەمەننىڭ» نازارىنا ىلىككەن تاقىرىپ ەش ۋا­قىتتا ەلەۋسىز, ەسكەرۋسىز قالمايدى. باسىلىمنىڭ اسى­رەسە ايماقتارداعى الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, شالعاي اۋىلدارداعى جۇرتتىڭ مۇڭ-مۇق­تاجىن جۇيەلى تۇردە كوتەرىپ وتىرۋى ءبىزدى ايرىقشا قۋان­تادى. ماسەلەن, «ەگەمەندە» شەكارالىق ايماقتار ماسەلەسى ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت كوتەرىلدى. ونىڭ ناتي­جەسىنىڭ قالاي بولعانىن كوزى قاراقتى وقىرمان بىلسە كەرەك. عاسىرلىق تويىن اتاپ ءوتىپ جاتقان باسىلىم وسى باعىتىنان استە تايمايتىنىنا كامىل سەنەمىز.

راۋشان قابجانقىزى,

ازامات قاسىم, 

«Egemen Qazaqstan»

شىعىس قازاقستان وبلىسى