ءۇيىڭ بولماي – كۇيىڭ بولماس

ۋاقىتشا باسپانا دەمەكشى, جۋىردا قازاقستاندا پاتەرلەردى جالعا الۋ قۇنى ورتاشا ەسەپپەن 7,3 پايىزعا ءوستى دەگەن اقپارات تارادى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ستاتيستيكا كوميتەتى قازىرگى ۋاقىت­تا جاڭا پاتەردىڭ ءبىر شارشى مەترى­نىڭ ورتاشا باعاسى 277 368 تەڭگە بولعانىن حابارلادى.  ياعني, ءبىر جىلدا 3,2 پايىزعا قىم­بات­تاعان. قايتالاما نارىق­تاعى جابدىقتالعان پاتەرلەر باعا­سى ورتاشا 189 127 تەڭگە بولسا, جون­دەۋدەن وتپەگەن پاتەرلەر 118 834 تەڭگە تۇرادى. ءبىر جىلدىڭ ىشىن­دە باعا ءوسىمى 2 جانە 3,1 پايىز بول­دى. ال پاتەرلەردى جالعا الۋ قۇ­نى شارىقتاپ كەتكەن. ورتاشا با­عا­سى ءبىر شارشى مەترىنە − 1 421 تەڭ­گە. ءبىر جىلدا باعا 7,3 پايىزعا وسكەن. 

ەلباسىنىڭ ءوزى باستاماشى بولعان «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا پاتەرلى بولۋ دا وڭايعا سوعىپ تۇرعان جوق. وسى جانە وزگە دە باعدارلامالاردىڭ شاپاعاتى سولعىن ەكەنىن جاستاردىڭ وزدەرى دە ايتىپ ءجۇر. ولار ۇستەمە پايىزى كوپ دەگەندى العا تارتادى. 

ماسەلەن, پاتەر قۇنى 20 ملن تەڭگە تۇراتىن بولسا, ونىڭ 20%-ى – 4 ملن تەڭگە. سوندا قالعان 16 ملن تەڭگەنى 25 جىلعا ءبولىپ تو­لەۋ كە­رەك. وعان 7 پايىزدىق ۇس­تە­مەنى قوسقان­دا اي سايىن 113 000 تەڭگەدەن شىعا­­دى. سوندا ەڭ تو­مەنگى ايلىق جال­ا­قى وسى اي سا­يىن­عى تولەيتىن سوما­­نىڭ 2 ەسەسىنە تەڭ بولۋى كەرەك, ياعني 226 000 (113 000 ح 2) تەڭگە.

وسى ءۇيدى الۋ ءۇشىن جوعارىدا مىسال كەلتىرگەن كامەلەتتىك جاسقا تولماعان 3 بالاسى بار وتباسىنىڭ ەڭ تومەنگى ورتاشا تابىسىن ەسەپتەسەك: وتباسىنىڭ ايلىق ەڭ تومەنگى ىقتيمال شىعىنى – 129 500 تەڭگە; ايلىق قوسىمشا ىقتيمال شىعىن – 100 000 تەڭگە; ءۇيدىڭ باعاسىنا باي­ل­ا­­­نىس­تى بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى جال­اقى – 226 000 تەڭگە. جالپى: 129 500 + 100 000 + 226 000 = 455 500 تەڭگە.

«455 500 تەڭگە – وسى وتباسى ءۇشىن 20 ميلليون تەڭگەنىڭ ءۇيىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەڭ تومەنگى ايلىق كىرىستىڭ مولشەرى», دەپ تۇسىندىرەدى بانك قىزمەتكەرلەرى. 

الايدا, اقيقاتىن ايتساق, ەل جاستارىنىڭ كوپشىلىگى مۇنداي سوماداعى جالاقىنى المايدى. سول سە­بەپتى دە باسپانا بۇگىنگى جاس­تار­دىڭ جان جاراسى بولىپ تۇرعانى انىق. 

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاس وتباسىلارعا ارنالعان باسپانا ماسەلەسى ءىرى قالالاردا وتكىر ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەتكە الدىمەن استانادا, الماتىدا جانە شىمكەنتتە جۇمىس ىستەيتىن جاستار ءۇشىن جىلىنا 1 مىڭ پاتەردەن كەم ەمەس قۇرىلىستى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت دەپ مالىمدەۋى كوپتەگەن جاس وتباسىنا ءۇمىت ساۋلەسىن سەپكەنى اقيقات.  

«مۇنداي باسپاناعا جۇمىس ىستەي­تىن جانە تابىسى بارلار عانا ءۇمىت ارتا الاتىنىن ەستە ۇس­تا­عان ءجون. جۇمىس, بۇل – ادام ءال-اۋقا­تىنىڭ نەگىزگى كوزى. سونى­مەن قاتار بارلىق مەنشىك فور­ماسىن­داعى كاسىپورىندار جاس قىزمەت­كەر­لەر ءۇشىن باسپانا جاعدايىن جاساۋ­عا بەلسەنە قاتىسۋى ءتيىس» دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءدال وسى ءسوزى ەل جاستارىنا زور ءۇمىت سىيلاپ, بولاشاعىنا الاڭداپ جۇرگەندەردىڭ كوڭىلىن ءبىر كوتەرىپ تاستاعانى وتىرىك ەمەس. الايدا, بىزدىڭشە, «7-20-25» باعدارلاماسىن قايتا پىسىقتاپ, اسىرەسە جاس, سونداي-اق كوپ بالالى وتباسىلارعا ءبىرىنشى كەزەكتە كوڭىل ءبولىنىپ, نەسيەنى از پايىزبەن بەرگەن دۇرىس بولار ەدى. ايتپەسە, ون جىلدان ارتىق باس­پانا كەزەگىندە تۇرسا دا, پاتەرىنە قول جەتكىزە الماي جۇرگەن كوپ بالالى وتباسى از ەمەس. كەرىسىنشە, ءبىر باسىندا بىرنەشە پاتەرى بارلار دا كوپ...

قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان كالەتاەۆ ەلىمىزدىڭ ءىرى ءۇش قالا­سىندا سالىناتىن پاتەرلەر ايىنا 10-12 مىڭ تەڭگەگە جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي بولاتىنىن, بۇل باسپانانى تۇراقتى تابىسى بار 29 جاسقا دەيىنگى جاستار الا الاتىنىن مالىمدەدى. 

سونىمەن قاتار جالدامالى پاتەرگە اتالعان قالالاردا كەمىندە 3 جىل تۇرعان جانە 29 جاسقا دەيىنگى جاستار ۇمىتكەر بولا الادى. بۇعان قوسا, جاستار مىندەتتى تۇردە زاڭدى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. پاتەر بەرگەن كەزدە ازاماتتىڭ وتباسىلىق جاعدايى, بالالارىنىڭ بار-جوعى دا ەسكەرىلەدى. ءار كورسەتكىشكە بالل بەرىلەدى.

يندۋستريا جانە ينفرا­قۇرى­لىمدىق دامۋ مينيسترلىگى قۇرى­لىس جانە تۇرعىن-ءۇي كوممۋ­نال­دىق شارۋاشىلىعى ىستەرى كومي­تەتى­نىڭ توراعاسى مارحابات جايىم­بەتوۆتىڭ مالىمەتىنشە, استانا مەن الماتىدا 350, ال شىمكەنتتە 300 پاتەر سالىنادى. ونىڭ ءبىر شار­شى مەترى 180 مىڭ تەڭگە, پاتەر اۋماعى 40 شارشى مەتر بول­ماق. قازىرگى تاڭدا ءۇش قالانىڭ اكىم­دىك­تەرىمەن جوبا پىسىقتالىپ جاتقان كورىنەدى. دەمەك, الداعى ۋاقىتتا ەل جاستارىنىڭ تۇرمىسىن تۇزەپ الۋلارىنا جاعداي جاسالادى دەگەن ءسوز. 

دەسەك تە, جوعارىدا كوپ جىلدان بەرى كەزەك كۇتىپ, ەكى كوزى ءتورت بولعاندار قاتارى از ەمەس دەدىك. ال كوممۋنالدى تۇرعىن ءۇي قورىنان جىلدا بەرىلەتىن پاتەرلەر سانى ەلوردانىڭ وزىندە كوپ ەمەس. ەندەشە مۇنداي قارقىنمەن باسپاناعا مۇقتاج, الەۋمەتتىك سۇيەنىشى از تۇر­عىنداردىڭ قاتارى الداعى ءجۇز جىلدا دا سيرەي قويماس, ءسىرا. سون­دىق­تان جەكە شارشى مەترگە يەلىك ەتۋدى كوزدەگەن كەيبىر جاستار باس­پانالى بولۋ ءۇشىن ءوز بەتىنشە قام جاساۋعا ءماجبۇر.

عانيبەت عالىمبەك ۇلى,

«Egemen Qazaqstan»