كەشە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن قىزمەتتىك بورىشىن اتقارۋ كەزىندە ەرەن ەرلىك پەن قايتپاس قايسارلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن «وحوتزووپروم» مەكەمەسىنىڭ ينسپەكتورلارى ەرلان نۇرعاليەۆ (قايتىس بولعاننان كەيىن) پەن پەتر نيتسىك ءىىى دارەجەلى «بارىس» وردەنىمەن ناگرادتالدى.
ۇلى دالا ءتوسىن ىقىلىم زاماننان مەكەن ەتكەن اقبوكەن بالاسى قازاق ءۇشىن كوزايىمعا اينالعان, اياۋلى اڭ بولاتىن. سول كيەلى جانۋاردى قورعايمىن دەپ ءجۇرىپ قاندىقول براكونەرلەردىڭ قولىنان جازىم بولعان قورىقشى ەرلان نۇرعاليەۆتىڭ قازاسى قازاق قوعامىنىڭ قابىرعاسىن قايىستىرىپ كەتكەنى راس ەدى. اقبوكەندەردى ءبىر تۇتام ءمۇيىزى مەن ءبىر جاپىراق ەتىنە بولا اياۋسىز قىرعان قاراقشىلار وزدەرىنىڭ بۇل قاسكوي ىسىنە قارسى تۇرعان ادامدى دا سوققىعا جىعىپ, ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا اجال قۇشتىردى. البەتتە, بۇل قاندى وقيعا قازاقستاندىقتاردىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىردى. جۇرت جازىقتىلاردىڭ تەزىرەك قولعا ءتۇسىپ, قاتاڭ جازالانۋىن جاتپاي-تۇرماي تالاپ ەتتى.
قوعامدى دۇرلىكتىرگەن قاندى وقيعا قالاي ءوربىپ ەدى؟ ارادا ءبىرشاما ۋاقىت وتسە دە سول كۇندەرگە تاعى ءبىر مارتە كوز جۇگىرتىپ كورەلىكشى...
جاڭا جىلدىڭ 13 قاڭتار كۇنى «وحوتزووپروم» مەكەمەسىنىڭ ينسپەكتورلارى ەرلان نۇرعاليەۆ پەن پەتر نيتسىك نۇرا اۋدانىنىڭ تەڭىز كولى الابىنداعى اقبوكەندەر مەكەن ەتكەن اۋماققا ادەتتەگىدەي شولۋ جاساپ جۇرگەن ەدى. سوڭعى كەزدەرى «انا جەردە, مىنا جەردە براكونەرلەر بوي كورسەتىپ, كيىككە مازا بەرمەي ءجۇر» دەگەن سىڭايداعى اقپار شىعا باستاعان. سودان دا بولار, ينسپەكتورلار بەس قارۋىن تۇگەل اسىنىپ, نە نارسەگە بولسا دا تاس-ءتۇيىن دايىن جۇرەتىن...
قورىقشىلار توبەدەن اينالاعا ءدۇربى سالىپ بولعاننان كەيىن, ەتەككە تۇسكەن. تۋرا الدارىنان قالىڭ قاردى ءتىلىپ وتكەن اۆتوكولىكتىڭ ءىزىن الدىمەن بايقاعان ەرلان ەدى. جول تالعامايتىن دجيپ كولىگىنىڭ جاڭا عانا ءجۇرىپ وتكەن ءىزى ەكەن. مۇنىڭ تەگىن ەمەستىگىن اڭعارعان ينسپەكتورلار ىزگە ءتۇسىپ ەندى جۇرە بەرگەندەرىندە, قار ۇستىندەگى قان تامشىلارى دا كوزگە وتتاي باسىلىپ ەدى.
ءبىر سۇمدىقتىڭ بولعانىن ىشتەي سەزگەن ينسپەكتورلار ىزگە ءتۇسىپ جونەي بەرگەندە, بەي-بەرەكەت اتىلعان مىلتىق داۋىسى ەستىلەدى. كوپ ۇزاماي ولار قانعا بوككەن بەس كيىكتى تاۋىپ الادى. براكونەرلەردىڭ الىسقا ۇزاي قويماعانىنا كوزدەرى جەتكەن قورىقشىلار مىلتىق داۋىسى شىققان ماڭدى بەتكە الىپ قۇستاي ۇشقان. ءبىر مەزەتتە ولار قالىڭ قاردى بوراتا جۇيتكىپ بارا جاتقان داعاراداي ءدجيپتى كورىپ, سوڭىنا تۇسەدى. يسپەكتورلار مىنگەن كولىك شەتەلدىك دجيپ سياقتى جىلدام ءارى قۋاتتى بولماسا دا, جەر ىڭعايىن جاقسى بىلەتىن قورىقشىلار كۇدىكتىلەردىڭ الدىن وراي بەرگەن. ءسويتىپ قۇرىق تاستام جەرگە جەتكەندە ينسپەكتورلار اسپانعا وق اتىپ, قاشقىندارعا «توقتا» دەگەن بەلگى بەرەدى. وعان قارايتىن براكونەر بار ما؟! ءبىر كەزدە ولار مىنگەن «تويوتا لەند كرۋزەر» كولىگى ويپاڭداۋ جەرگە كەلگەندە قالىڭ قارعا بەلشەدەن باتىپ, تۇرىپ قالادى. ءدجيپتىڭ ىشىنەن اتىپ شىققان براكونەرلەردىڭ ءتۇسى سۋىق, نيەتتەرى بۇزىق ەدى. جارالانعان جىرتقىشتاي تىعىرىققا تىرەلگەن ولار ەندى قۇتىلماسىن ءبىلىپ, بىردەن قورىقشىلارعا باس سالعان.
– مەن جاقىنداپ كەلىپ ءجون سۇراماق بولعانىمدا, بىرەۋى ماعان مىلتىق كەزەدى, – دەيدى وقيعانىڭ ءتىرى كۋاسى پەتر نيتسىك. – ەكەۋىمىز الىسا كەتتىك. سول كەزدە ءدجيپتىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ەكىنشىسىنىڭ ماشينادان سەكىرىپ تۇسكەنىن كوزىمنىڭ قيىعىمەن بايقاپ ۇلگەردىم. بۇل كەزدە مەن الگى ۇستاسا كەتكەن براكونەردى جىعىپ العان بولاتىنمىن. سودان تۋرا قاراقۇسىمنان تيگەن اۋىر سوققىدان ەسەڭگىرەپ ءتۇستىم. ەسىمدى شالا-پۇلا جيىپ, ورنىمنان تۇرا بەرگەندە بىرەۋى بەتىمنەن مىلتىقتىڭ دۇمىمەن وڭدىرماي ۇرىپ جىبەردى. ودان ارعىسى ەسىمدە جوق...
بۇل كەزدە ەرلان دا كۇشى جاعىنان دا, سانى جاعىنان دا باسىم بۇزاقىلارمەن اياۋسىز ايقاسقا تۇسكەن بولاتىن. بىراق جابىلا كەتكەن قاسكويلەر قانشا جەردەن سپورتشى بولسا دا قورىقشىنىڭ قۇلاشىن جازدىرمادى. ەرلان دا ارىپتەسى پەتر سياقتى تۋرا قاراقۇستان تيگەن اۋىر سوققىدان ەس-ءتۇسسىز ەتپەتىنەن قۇلاپ تۇسكەن بولاتىن...
پەتر نيتسىك ەسىن جيىپ ورنىنان تۇرعان كەزدە جانىندا قيمىلسىز جاتقان ەرلاندى كورەدى. اۋدارىپ بەتىنە ۇڭىلگەندە تەك ىڭىرسىعان ءۇنىن عانا ەستيدى. اۋزى-مۇرنىنان اققان قارا قان مۇز بوپ قاتىپ قالعان ەكەن. براكونەرلەر بولسا بۇل كەزدە ءىز سۋىتىپ ۇلگەرىپتى. ايدالادا ەكەۋىنەن باسقا ءتىرى جان جوق. پەتر ارەڭ دەگەندە راتسياسىن تاۋىپ الىپ, وزدەرىنە شابۋىل جاسالعانى تۋرالى ورتالىققا حابار بەرەدى. ەكى اياقتى قورقاۋلار جاي كەتپەگەن ەكەن: قىزمەت كولىگىنىڭ كىلتىن الىپ, GPS قۇرالىنىڭ سىمىن ءۇزىپ كەتكەن. سول سەبەپتى دە ينسپەكتور وزدەرىن ىزدەگەندەرگە ناقتى قاي جەردە جاتقاندارىن تاپ باسىپ ايتا الماعان. بۇل كەزدە بوران دا كۇشەيە ءتۇسىپ, كۇن رايى كۇرت بۇزىلعان ەدى...
جارالى قورىقشىلاردى ەكىنشى كولىكتەگى ينسپەكتورلار كەشكى ساعات 21.00-ءدىڭ شاماسىندا ارەڭ دەگەندە تاۋىپ الادى. بۇل كەزدە قانسىراعان ەرلان اۋىر كۇيدە جاتقان ەدى. ەكى قورىقشىنى كولىككە سالىپ العان قۇتقارۋشىلار جولداعى بارشىنعا, ودان كەيىن قورعالجىنعا سوعادى. ول جەرلەردەگى اۋرۋحانالاردا جانساقتاۋ ءبولىمى بولماعاندىقتان, نە دە بولسا جەتىپ الايىق دەپ استانانى بەتكە العان. اقىرى, ءولدىم-تالدىم دەگەندە ەكى ينسپەكتور استانا قالاسىنداعى №1 قالالىق اۋرۋحاناعا جەتكىزىلەدى. دارىگەرلەر پەتر نيتسىكتىڭ جاعى سىنىپ, پىشاق جاراقاتىن العانىن انىقتايدى. ال ەرلان نۇرعاليەۆ بولسا, باستان العان اۋىر سوققىدان وڭالا الماي, ەسىنەن تانعان. اق حالاتتى ابزال جاندار ەرلاننىڭ ءومىرىن امان ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساعانىمەن, اجداھا اجالعا قارسى تۇرا المادى.
ەرلان نۇرعاليەۆتىڭ كىر جۋىپ, كىندىك كەسكەن جەرى اقمولا وبلىسىنداعى قورعالجىن اۋدانىنىڭ ورتالىعى ەدى. وسى جەردە ول 1966 جىلدىڭ 30 قاڭتارىندا دۇنيەگە كەلدى. ۇيدەگى جەتى بالانىڭ ءتورتىنشىسى بولاتىن. قورعالجىنداعى مەكتەپتىڭ 6-سىنىبىندا وقىپ جۇرگەن كەزىندە, اتا-اناسى جۇمىس بابىمەن نۇرا اۋدانىنداعى بارشىن اۋىلىنا قونىس اۋداردى دا, وتباسى وسى جەردە تۇراقتاپ قالادى.
ەرلان جاسىنان العىر, وجەت, كىسى بالاسىنا جاقسىلىق جاساۋعا ۇمتىلىپ تۇراتىن قايىرىمدى بولىپ وسكەن ەكەن. سپورتقا جاقىن بولىپتى. سودان دا بولار, ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن قاراعاندىداعى سول كەزدەگى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ دەنە تاربيەسى جانە العاشقى اسكەري ماماندىق فاكۋلتەتىندە وقىعان. ستۋدەنت كەزىندە كۇرەسپەن اينالىسىپ, بۇل سالادا ءبىرشاما جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپتى.
ەڭبەك جولىن تۋعان اۋىلىنداعى مەكتەپتە مۇعالىمدىكتەن باستاعانىمەن, ەرلان نۇرعاليەۆ ءوزىنىڭ الداعى ءومىرىن ىشكى ىستەر ورگاندارىمەن بايلانىستىرعان. وسى قىزمەتتە ءجۇرىپ ول ءوزىنىڭ ادامگەرشىلىك بيىك قاسيەتتەرىمەن, ماماندىعىنا دەگەن ادالدىعىمەن جەرلەستەرىنىڭ الدىندا ابىروي-بەدەلگە يە بولادى.
«ەرلىك ىستەرى كوپ بولدى. بارشىنداعى اۋداندىق پوليتسيا بولىمىندە ينسپەكتور, كەيىن باستىعى بولىپ قىزمەت ىستەدى. ەڭ باستىسى, ءوز جۇمىسىنا ادال بولىپ, جان-تانىمەن بەرىلىپ ىستەيتىن. جۇمىس دەسە, قانداي قاۋىپتەن بولسا دا تارتىنبايتىن», دەيدى ول تۋرالى مارقۇمنىڭ اكەسى, جاسى سەكسەننەن اسقان بالعابەك نۇرعاليەۆ اقساقال.
قوعامدى ءدۇر سىلكىندىرگەن بۇل قاندى وقيعانىڭ جاي-جاپسارى قۇزىرلى ورگانداردىڭ تىكەلەي نازارىندا بولعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. وقيعا بولعان جەردەن ءىزىن سۋىتىپ ۇلگەرگەن كۇدىكتىلەردىڭ ءبارى دە ارادا اپتا وتپەي جاتىپ قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ قولىنا ءتۇستى. ەندى, مارقۇم ەرلان نۇرعاليەۆتىڭ وتباسى, تۋعان-تۋىستارى عانا ەمەس, تۇتاس قوعام وسى قىلمىسقا قاتىسى بار كۇدىكتىلەردىڭ زاڭ الدىندا ءادىل جازاسىن الۋىن تىلەيدى.
مارقۇم ەرلان نۇرعاليەۆتىڭ ارىپتەسى پەتر نيتسىك تا ەلباسى جارلىعى بويىنشا ءىىى دارەجەلى «بارىس» وردەنىن وڭىرىنە تاقتى. باتىر قازاقتىڭ قاندىكويلەك جولداسى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تۋماسى بولسا دا, قاراعاندىعا جاسىنان باۋىر باسقان جاننىڭ ءبىرى. كەنشىلەر استاناسىنداعى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتى ينجەنەر-مەحانيك ماماندىعى بويىنشا تامامداعان. 2014 جىلى «وحوتزووپروم» مەكەمەسىنە جۇمىسقا تۇرعانعا دەيىن سۋدان قۇتقارۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەگەن. قاراعاندى قالالىق سۋدان قۇتقارۋ ستانساسىندا باستىق, ودان كەيىن قىزمەتى جوعارىلاپ, قاراعاندى وبلىستىق سۋدان قۇتقارۋ قىزمەتى باسقارماسى باستىعىنىڭ وپەراتيۆتىك جۇمىس جونىندەگى ورىنباسارى بولىپ ەڭبەك ەتىپتى.
قازىرگى ۋاقىتتا قاراعاندىداعى اۋرۋحانالاردىڭ بىرىندە ەم الىپ جاتقان پەتر نيتسىكتىڭ زايىبى جانە ۇلى مەن قىزى بار. بالالارى قالاداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى. وتباسى مايقۇدىق ەلدى مەكەنىندە تۇرادى. پەتر الەكسەەۆيچتىڭ ءوزى جاسى الپىسقا تاياپ قالسا دا قارقارالىداعى كوللەدجدە «ەكولوگ» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الىپ ءجۇر ەكەن. ء«ساتىن سالسا, بيىل ديپلوم قولىما تيەدى», دەيدى وردەندى قورىقشى. قۇرالايدىڭ تۇقىمىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتايمىن دەپ ءجۇرىپ شۇبەرەككە تۇيگەن جاننان ايىرىلعان ەرلان نۇرعاليەۆ سىندى ەرجۇرەك حالىق جادىندا ماڭگى قالا بەرەرى ءسوزسىز. ءيا, ول بارشىننىڭ عانا ەمەس, بارشا قازاقتىڭ باتىر ۇلى!
قايرات ءابىلدا,
«Egemen Qazaqstan»
قاراعاندى وبلىسى