بولاشاق – ءبىلىمدى جاستاردىڭ قولىندا. جاستار جىلىنىڭ سالتاناتى اشىلۋى تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارىنىڭ الداعى باعىت-باعدارىنا ۇلكەن ءبىر سەرپىن بەرگەندەي. جارقىن بولاشاققا ۇمتىلعان تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى ءۇشىن وتكەن تاريحتى ءبىلۋ, قۇرمەتتەۋ, ناسيحاتتاۋ قاسيەتتى بورىش بولىپ سانالادى.
جاستارعا قولداۋ ءبىلدىرۋدى مەملەكەتتىك ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەندىگىن تۇراقتى نازارعا الىپ وتىراتىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىنداعى باعىتتاردى جۇزەگە اسىرۋدا جاس عالىمدارعا جۇكتەلەتىن جاۋاپكەرشىلىك جوعارى. پرەزيدەنت ماقالاسىندا ايتىلعانداي, تاريحىمىزدى ءبىلۋ ارقىلى ءبىز ءوز ءتۇپ-تامىرىمىزدى تانيمىز, وتكەن كۇندەردەگى كۇرمەۋى قيىن ماسەلەلەردىڭ انىق-قانىعىنا كوز جەتكىزەمىز. اسىرەسە, ماقالادا ەجەلگى داۋىردەن قازىرگى زامانعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن بارلىق وتاندىق جانە شەتەلدىك مۇراعاتتار دۇنيەسىنە ەلەۋلى ىرگەلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ءۇشىن «ارحيۆ – 2025» جەتى جىلدىق باعدارلاماسىن جاساۋ تۋرالى ايتىلعانى بەلگىلى. وسى باعىتتا الداعى ۋاقىتتا ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى عالىمدارى مۇراعات قورلارىمەن بايلانىسىن نىعايتىپ, قازاق تاريحىنا قاتىستى قۇندى دۇنيەلەردى ساقتاپ قالۋ جونىندە بىرقاتار شارالاردى جۇزەگە اسىراتىن بولادى.
مۇراعات ءىسىن دامىتۋ, زەرتتەۋ جاس عالىمدار ءۇشىن بەرىلگەن مول مۇمكىندىك دەر ەدىم. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ, سونداي-اق شەتەلدەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان جاستار اراسىندا بىرنەشە ءتىلدى مەڭگەرگەندەردىڭ باسىم كوپشىلىگى جاس عالىمدار. جاڭا تەحنولوگياداعى جەتىستىكتەردەگى جاستاردىڭ ۇلەسى قۋانتادى. وسى تۇرعىدان العاندا اتا-بابالارىمىز تاريحىنىڭ, مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنىڭ مول قورى ساقتالعان مۇراعاتتاردى اشۋ ماسەلەسىنە جاستاردى جۇمىلدىرۋ, ولاردىڭ عىلىمداعى الەۋەتىن پايدالانۋدى ۋاقىت تالاپ ەتىپ وتىر. وتاندىق عىلىمنىڭ الدىڭعى بۋىن وكىلدەرىنەن ءتالىم العان, زاماننىڭ جاڭالىقتارىن مەڭگەرگەن جاستار ەل بولاشاعىنىڭ درايۆەرى. بۇگىندە قوعامدىق قاتىناستاردىڭ دامۋى اقپاراتتىق رەسۋرستارعا دەگەن سۇرانىستاردى ارتتىرىپ وتىرعاندىقتان, تەحنولوگيالار ءتىلىن, شەتەل ءتىلىن مەڭگەرگەن عالىمدار عاسىرلار قويناۋىندا بۇعىپ جاتقان قۇندى دەرەكتەردى جارىققا الىپ شىعۋعا دايىن.
مۇراعات قۇجاتتارى نەگىزىندە جازىلاتىن تاريحي زەرتتەۋلەردى ناسيحاتتاۋ, ونى جوعارى وقۋ ورىندارىندا, ورتا مەكتەپ باعدارلامالارىندا پايدالانۋ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ناسيحاتتاۋ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە ەل تاريحىنا قاتىستى تىڭ جوبالاردى ۇيىمداستىرۋ جاستار قاۋىمىنىڭ تۋعان ەل تاريحىنا قۇرمەتپەن قاراپ, الداعى ۋاقىتتا عىلىمعا دەگەن كوزقاراسىنا زور ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. الدا مۇراعات قورلارىنداعى تاريحي قۇجاتتارمەن تانىستىرۋ ماقساتىندا ارنايى ەكسكۋرسيالار, كوشپەلى كورمەلەر ۇيىمداستىرۋ, عىلىمي ينستيتۋتتار جۇمىسىمەن تانىستىرىپ, سانالى عۇمىرىن عىلىمعا ارناعان عالىمدارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋ, جوعارى وقۋ ورىندارى, كوللەدجدەر مەن مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان شاعىن تانىمدىق كىتاپشالار شىعارۋ, تەلەديداردان, راديودان ارنايى حابارلار جۇرگىزۋ مىندەتى تۇر. سونىمەن قاتار مۇراعات قۇجاتتارىنىڭ عالىمدارعا قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن قورداعى بار ماتەريالدار نەگىزىندە بيبليوگرافيالىق كورسەتكىشتەردىڭ ەلەكتروندى نۇسقالارىن جاساۋ دا ۋاقىت تالابىنان تۋىندايدى.
بولاشاقتا ءاربىر تاريحي دەرەكتىڭ قادىرىن ءبىلىپ, ونى الەمدىك نەگىزدە ماڭىزى بار باسقا دەرەكتەرمەن سالىستىرا قاراستىرا وتىرىپ, قازاقتىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن ءتول تاريحىن جازۋ مىندەتى تۇر. پرەزيدەنت ۇسىنىپ وتىرعان عىلىمي-تۇجىرىمدامالىق ۇستانىمدى جۇزەگە اسىرۋ ىسىندە مۋزەيدىڭ, ءارحيۆتىڭ, سونداي-اق سان قىرلى باسقا دا دەرەكتەرگە سۇيەنىپ, ەڭ باستىسى باسقا حالىقتاردىڭ جەتىستىگىمەن سالىستىرىپ, دۇنيەجۇزىلىك تاريحي دامۋدىڭ زاڭدىلىعىنا سايكەس وزىندىك ەرەكشەلىگىن كورسەتە وتىرىپ, كەڭ اۋقىمدا جالپىادامزاتتىق نەگىزدە جازىلسا, قۇبا-قۇپ. سونىمەن قاتار قازاقستان ەلىن الەمدىك دەڭگەيدە تانىتا ءبىلۋ ءۇشىن تاريحتىڭ ءبىر نۇسقاسىن اعىلشىن تىلىندە جازۋدىڭ قاجەتتىگىنە دە زەر سالعان ابزال.
تيمۋر اپەنديەۆ,
ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ «جاڭا داۋىردەگى قازاقستان تاريحى» ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
الماتى