تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋعا ايتۋلى ۇلەس قوسقان مەملەكەتتىك تۇلعالار تۋرالى تولعاعاندا ولار سانالى عۇمىرىندا حالىق ءۇشىن قالتقىسىز قىزمەت ەتۋى ءۇشىن رۋحاني سەرپىلىس بەرىپ كەلە جاتقان ومىرلىك سەرىكتەرىنىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنىن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بەلگىلى مەملەكەت قايراتكەرى, مارقۇم سارىباي قالمىرزاەۆتىڭ جان جارى ءۇمىتاي احيمبەكوۆا بۇگىندە قايراتكەردىڭ اتىن اسقاقتاتىپ, شاڭىراعىنىڭ وتىن لاۋلاتىپ, اعايىن-تۋىستى ۇيىستىرىپ, سوڭىندا قالعان ۇرپاقتارىنا ۇلاعاتتى تاربيە بەرۋدە. ءوزىنىڭ مەرەيلى بەلەسىنە كوتەرىلىپ وتىرعان ءۇمىتاي قاسقاتايقىزى كورنەكتى تۇلعامەن بىرگە ءجۇرىپ وتكەن ءومىر جولىنىڭ سان سوقپاقتارىن ساعىنىشپەن ەسكە الادى.
سارىباي سۇلتان ۇلى 1971 جىلى ماسكەۋ قالاسىنداعى ەكونوميكالىق-ستاتيستيكالىق ينستيتۋتتى بىتىرگەننەن كەيىن قازاق كسر-ءنىڭ ستاتيستيكا باسقارماسىندا ەكونوميست بولىپ قىزمەتكە كىرىسەدى. تاعدىردىڭ جازۋىمەن الماتىدا دوسىنىڭ ۇيلەنۋ تويىندا ەكى جاستىڭ اراسىندا باستالعان العاشقى تانىستىق سوڭىنان ۇلكەن ماحابباتقا ۇلاسادى. ءۇمىتاي قاسقاتايقىزى قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ينستيتۋتىنىڭ سانيتارلىق-گيگيەنالىق فاكۋلتەتىن بىتىرگەننەن كەيىن 1975 جىلى اراداعى ىڭكار سەزىمنىڭ وتىن وشىرمەي ەكەۋى الماتىدا وتاۋ قۇرادى. سوعىستان كەيىنگى قيىن-قىستاۋ شاقتا كوپبالالى وتباسىندا ءوسىپ, بالا كەزدەرىنەن اتا-انالارىنا قولعابىس جاساپ, قاتارلارىنان ەرتە ەسەيگەن ەكەۋى وتباسىن قۇرۋدىڭ تۇرمىستىق-الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنە ەش مويىماي, جاڭا ومىرلەرىن جارقىن قادامدارعا تولتىرا ءبىلدى. سوڭىنان تاعىلىمدى وتباسىلىق ومىرلەرىنە ودان ءارى قۋانىش سىيلاعان نۇربول, نۇرلان ەسىمدى ۇلدارى دۇنيەگە كەلىپ, ساۋلەلى كۇندەرىن ەسەلەي ءتۇستى. قاشاندا ەر-ازاماتتى قادىر تۇتىپ ۇيرەنگەن ءۇمىتاي قاسقاتايقىزى 1985 جىلى ساكەڭ كسرو مينيسترلەر كەڭەسى جانىنداعى حالىق شارۋاشىلىعى اكادەمياسىنىڭ تىڭداۋشىسى بولىپ, قايتادان ماسكەۋگە وقۋعا كەتكەندە دە قوس پەرزەنتىن ماپەلەپ ءوسىرىپ, سول زامانداعى ازىق-ت ۇلىك كارتوچكالىق جۇيەمەن بەرىلەتىن قيىندىقتارعا قاجىماي, ءۇيىنىڭ بەرەكەسىن ارتتىرىپ, ەر-ازاماتىنىڭ جولىن توسىپ وتىردى. وقۋدى ۇزدىك بىتىرگەن ومىرلىك سەرىگىنىڭ جەمىستى ەڭبەك ەتىپ, قىزمەت ساتىسىمەن ورلەۋ جولىندا قاشاندا جان جارى رەتىندە جاعداي جاسادى. ساكەڭنىڭ قازاق كسر ورتالىق ستاتيستيكا باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, كەيىننەن 1991 جىلى مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى كوميتەتتىڭ توراعاسى, 1997 جىلى – قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى جانە باسقا دا جوعارى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى اتقارعاندا ءۇمىتاي قاسقاتايقىزى تۇلعانىڭ اسا ماڭىزدى ەلدىك ماسەلەلەردى شەشۋدە باسقا وتباسىلىق ىستەرگە الاڭداماۋىنا بارىنشا مۇمكىندىك تۋعىزدى. سارىباي سۇلتان ۇلى سەكىلدى اداممەن قاتار ءجۇرۋ, ونىمەن تاعدىرلاسىپ ءومىر ءسۇرۋ, كومەكتەسە وتىرىپ ونىڭ ومىرىنە تىرەك بولا ءبىلۋ ايەل ءۇشىن بۇل ومىردەگى ەڭ باستى باقىت ەكەنىن جاستارعا ۇلگى ەتىپ كورسەتتى. ول ءوزىنىڭ ەستەلىكتەرىندە: «مەن تۇرمىستىق تىرلىكتەرمەن ەشقاشان ونىڭ مازاسىن العان ەمەسپىن. بارلىق ماسەلەلەردى بىرگە شەشەتىنبىز. سۇيىكتى جۇبايىمنىڭ تاراپىنان ءاردايىم ماعان دەگەن ىزگى سەزىم مەن ىستىق ىقىلاستى سەزىنۋدە بولدىم, ال ءوزىم دە ونى اسا نازىكتىكپەن جاقسى كوردىم», دەدى. ءتىپتى كەنەتتەن اۋىرىپ جۇرگەن كەزدەردە 2012 جىلدى اعايىن تۋىستارمەن قارسى العان كەشتە سارىباي سۇلتان ۇلى ايتقان سوزدەرى ەسىمىزگە تۇسەدى: «وسى جىلدى كورۋىم ءبىرىنشى اللانىڭ ارقاسىندا, ەكىنشى ءۇمىتجان سەنىڭ ارقاڭدا, ساعان راقمەت, جانىم. مەن ساعان ريزامىن».
ونەگەلى وتباسى قۇرعان ەكەۋى اسقارالى اكە, اياۋلى انا رەتىندە پەرزەنتتەرىنىڭ تاربيەلى, ءبىلىمدى, قايىرىمدى ازاماتتار ەتىپ قالىپتاستىرۋدا بارلىق كۇش-جىگەرىن سالدى. كوزدەرىنىڭ اعى مەن قاراسىنداي قوس ۇلى ەرجەتىپ, تۇڭعىشى حالىق شارۋاشىلىعى اكادەمياسىن ءبىتىرىپ, وقۋىن ۇلىبريتانيادا جالعاستىردى. «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى, قازىرگى تاڭدا كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋدا. كىشى ۇلى نۇرلان قازاق مەملەكەتتىك زاڭ اكادەمياسىن ءبىتىرىپ, قالالىق پروكۋراتۋرادا, استانا قالاسىنىڭ قارجى پوليتسياسىندا قىزمەت اتقاردى. اللانىڭ جازۋىمەن نۇرلان 2004 جىلى دۇنيە سالدى, بۇل ەكەۋىنىڭ ومىرىنە اۋىر قاسىرەت اكەلگەن-ءدى.
ۋاقىت وتە كەلە, نۇربولدىڭ ۇلدارى التىن اسىقتاي ءالنۇر مەن الەن, اۆراام اتتى نەمەرەلەرى دۇنيەگە كەلىپ, كوز قۋانىشتارىنا اينالدى.
ءۇمىتاي قاسقاتايقىزى ۇلكەنگە ىزەت, كىشىگە قىزمەت كورسەتە بىلەر قاسيەتىمەن تانىلعان دانا جۇرەكتى ادام. قازاققا تالاي ءدۇلدۇل تالانتتاردى تارتۋ ەتكەن قاراعاندى وبلىسى اعادىر ەلدى مەكەنىندە ومىرگە كەلگەن ول كىسى تۋعان جەر, اتا-انا ارقىلى بويىنا سىڭىرگەن اسىل قاسيەتىن جامبىل وڭىرىنە كەلىن بوپ تۇسكەندە كورسەتە ءبىلدى. اتا-ەنەسىن ءوز اكە-شەشەسىندەي قۇرمەتتەپ, ەر-ازاماتىنىڭ وزىنەن كەيىنگى باۋىرلارىنا قامقورلىق جاسادى. «ساكەڭنىڭ اكەسى – سۇلتان ومىرزاق ۇلى فەرمادا مەڭگەرۋشى بولىپ جۇمىس ىستەدى, 59 جاسىندا دۇنيەدەن ءوتتى. انامىز – دامەن اپا ءۇي شارۋاسىندا بولدى, 61 جاسىندا قايتتى. بۇل وتباسىندا 7 بالا بولدى, ۇلكەنى ساكەڭ ەدى. اتا-انالارىمىز قايتىس بولعان سوڭ, ارينە كەيىنگى بالالارعا ءبىز قامقورلىق جاساۋعا ءتيىستى ەدىك. بارلىق ىنىلەرى مەن قارىنداستارىن ساكەڭ اياقتارىنان تىك تۇرعىزدى, ولاردىڭ قايسىبىرى – جوعارى, قايسىبىرى ارناۋلى ورتا ءبىلىم الدى. قازىر بارلىعىنىڭ دا ءوز وتباسىلارى بار. ولار الماتى قالاسىندا جانە جامبىل وبلىسىندا تۇرىپ جاتىر. 2009 جىلى جالعىز باۋىرى ناربايدىڭ قايتىس بولۋى ساكەڭە وتە قاتتى ءتيدى: ونىڭ ەڭسەسى ءتۇسىپ كەتتى, بالكىم بۇل جاعداي دا ونىڭ دەنساۋلىعىنا اسەر ەتكەن شىعار. سارىباي سۇلتان ۇلىنىڭ سىرتقى ءپىشىنى اكەسىنەن اۋمايتۇعىن بولسا-داعى, اناسىن وتە جاقسى كورەتىن. ول كىسى, شىن مانىندە, وتە مەيىربان جانە قاراپايىم ايەل زاتىنان ەدى. ول كىسىدەن ەشكىم ەشقاشان جازعىراتىن قاتتى ءسوز ەستىمەپتى, ءوزى دە ەشقاشان ارىزدانىپ كورگەن ەمەس. دامەن اپانى اۋىلداستارى دا, تۋىستارى دا وتە قاتتى سىيلايتىن», دەيدى ءۇمىتاي قاسقاتايقىزى وتكەن كۇندەرىن ەسكە الىپ.
اسىل جار, اياۋلى انا, ارداقتى اجە بولىپ وتىرعان ءۇمىتاي قاسقاتايقىزى ءوزىنىڭ ادامي قاسيەتىمەن, اسىل نيەتىمەن, ومىرلىك تاجىريبەسىمەن بارشامىزعا ۇلگى-ونەگە كورسەتىپ كەلەدى. ءبىز ول كىسىنىڭ ءاربىر ىسىنەن ۇلگى الىپ, جاقسى قاسيەتتەرىن بويىمىزعا سىڭىرۋگە ۇمتىلىپ كەلەمىز. بۇگىندە ءوزىنىڭ مەرەيلى بەلەسىنە شىققان دانا جۇرەكتى انانى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاي وتىرىپ,
كەڭەيتىپ شاڭىراقتىڭ كەرەگەسىن, اياۋلى جار باستاعان كەمەل كوشىن. سۇڭقارىنا مىزعىماس ماحابباتپەن, كورسەتۋدە جاس ۇرپاققا ونەگەسىن.
انا جۇرەك قالىقتاپ قياسىندا, شاتتىقتىڭ ءدانىن سەپكەن ۇياسىنا. ۇيىستىردى ەل-جۇرتتى, اعايىندى,
قولداسىن ۇلىلاردىڭ كيەسى الدا, دەگەن ولەڭ جولدارىمەن ءسوزىمىزدى اياقتاعىمىز كەلەدى.
زامزاگۇل جيەنالىقىزى